شکستی ڕەهەندی عێراقیی واشنتن

ئیدارەی ترەمپ پشتگیری لە سەرۆک وەزیران عەلی ئەلزەیدی کرد بە چاوەڕوانییەکی ڕوون و ئاشکرا، بە مەرجی ئەوەی: میلیشیا هاوپەیمانەکانی ئێران چەک دابنێن، دەسەڵاتی حەسری دەوڵەت لەسەر بەکارهێنانی هێز بگەڕێنێتەوە، بارودۆخی گونجاو بۆ بازرگانیی ئەمریکی دابین بکات، و ڕێگری لە سوودوەرگرتنی تاران لە سەروەریی عێراق بکات. چوار مانگ دواتر، پێچەوانەکەی ڕوودەدات. قەمارەکەی واشنتن لەسەر ئەلزەیدی ڕووخاوە، چونکە حکومەتەکەی ڕێ بە توێژە چەکدارە هاوپەیمانەکانی ئێران دەدات دەسەڵات لە ناو ئامێرەکانی دەوڵەتدا چڕ بکەنەوە و لە هەمان کاتدا بەردەوام سوود لە ڕێگەدانە دارایی و سیاسییەکانی ئەمریکا وەربگرن. بە ڕێگەدان لەگەڵ ئەم حکومەتەدا، واشنتن مەترسیی ئەوە هەیە ستراتیژیی خۆی بۆ هەڵوەشاندنەوەی تۆڕە ناوچەییەکانی ئێران لاواز بکات.

لە سەردانەکەیدا بۆ کۆشکی سپی، ئەلزەیدی بەڵێنی دا کە تا ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لایەنە چەکدارەکان چەک دابنێت و هەڵیانبوەشێنێتەوە. کاتی دیاریکراو تێپەڕی بەبێ ئەوەی هەنگاوێکی جەوهەری بخرێتە کار. حکومەتەکەشی سەرکەوتوو نەبووە لە ڕێگریکردن لەو هێرشەکانەی میلیشیا عێراقییەکان دژی وڵاتانی دراوسێ و هەرێمی کوردستان دەکەن. جا لەبەر ناتوانایی بێت یان نەویستن، هەروەها سەرکەوتوو نەبووە لە ڕاگرتنی چالاکیی تیرۆریستیی سنووربڕ کە ڕاژەکارە دەرەکییەکانی ئێران و دڵسۆزانی ئەسەد تێدا بەشدارن و خاکی عێراق وەک بنکەی هەڵمەت بەکاردەهێنن.

ناتوانایی ئەلزەیدی لە سەپاندنی دەسەڵاتی سەروەریی بەغدا هیچ شوێنێک وەک ئەو شوێنە نییە کە میلیشیاکانی هێزی پشتیوانیی گەلی بە ئاشکرا گاڵتە بە سەروەریی عێراق دەکەن، ئاڵای ئەمریکا پێشێل دەکەن و لە هەمان کاتدا ئاڵای ئێران بەرز دەکەنەوە. هەڕەشەکان دژی ئەمریکییەکان بەردەوام بوون، سەرەڕای کشانەوەی هێزی سەربازیی ئەمریکا. هێزە ئەمنییەکانی عێراق، بۆ پاراستنیان، بلۆگەرە ڤیدیۆییە ئەمریکییەکانیان گەیاندە هەرێمی کوردستان. دواتر دەزگا ئەمنییەکانی عێراق داوایان لێکرد جارێد مالسین (Jared Malsin)، ڕاپۆرتەری وۆڵ ستریت جۆرنال (Wall Street Journal)، عێراق بەجێبهێڵێت بۆ پاراستنی ژیانی. هەروەها دەسەڵاتدارانی عێراقی، ئەورووپی و ئەمریکی ئاگادارکردنەوەیان بڵاوکردەوە. سەرۆک وەزیرانێک کە ناتوانێت ئەمریکییەکان بپارێزێت، ناتوانێت بە شێوەیەکی متمانەپێکراو بەڵێنی ژینگەیەکی پارێزراو بۆ وەبەرهێنانی ئەمریکی بدات.

ئەم شکستە ئەمنییانە ڕەنگدانەوەی ئەو ڕێکخستنە سیاسییانەن کە نفووزی فراکسیۆنەکان دەپارێزن. ئەلزەیدی ئەو کارمەند و ڕاوێژکارانەی پەیوەست بە میلیشیاکانەوە ڕایگرتووە کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانی پێشوو محەمەد ئەلسوودانییەوە دانرابوون، وەک حوسێن عەلاوی و بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆک وەزیران ئیحسان ئەلعەوادی، کە ئەرکیان پێشخستنی سەرۆک وەزیرانە لە ڕێگەی میدیاوە. هەروەها دۆڕاوانی هەڵبژاردن لە بلۆکە سیاسییە جیاوازەکانەوە بۆ پۆستی ڕاوێژکاری و ڕۆڵی سەرکردایەتیی حکومەت دانراون، وەک ڕاوێژکار ئەلا تاڵەبانی و سەرۆکی کاتیی دەستەی وزەی ئەتۆمیی عێراق، سەناء ئەلزەجراوی، بەمەش پارتەکان لە ڕێگەی سیستەمی کۆتای سیاسی و تائیفیی عێراقەوە قەرەبوو دەکاتەوە.

جێبەجێکردنی یاسا دژەگەندەڵییەکان هێشتا ئامرازێکە بۆ پاکتاوی سیاسی، نەک بۆ لێپرسینەوە. لە هەمان کاتدا، حکومەت بەرگەی ئەوە دەگرێت کە تاران ئابووری و سیستەمی دارایی عێراق بۆ خۆلادان لە سزاکان و دابینکردنی خەرجیی کارەکانی خۆی بەکاربهێنێت. پشتیوانی، جێبەجێکردنی هەڵبژێردراو، و سهل‌گرتن لە دارایی هاوپەیمانە سیاسییەکان دەپارێزن، کۆنتڕۆڵی فراکسیۆنەکان بەردەوام دەکەن، و کەناڵەکان بۆ تاران بەجێدەهێڵن تاکو کاریگەریی خۆی بەردەوام بکات.

کاتی ڕاگەیاندنی بەرزترین بودجەی مێژووی عێراق، لەگەڵ تەواوبوونی دابەشکردنی وەزارەتەکان و دانانی لەیس ئەلخەزعەلی، ئەندامێکی سزادراوی عەساییب ئەهلولحەق، وەک جێگری سەرۆک وەزیران، ڕێککەوتنە سیاسییە بنەڕەتییەکە ئاشکرا دەکات. سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بانگەشەی ئەوەی کرد کە واشنتن پەسەندی کردووە. وەزارەتی ژیری دەستکرد (AI) و وەزارەتی گەشتوگوزار دەبنە چوارچێوەیەکی دامەزراوەیی بۆ لایەنە چەکدارەکان، تاکو دەستیان بە سەرچاوەکانی دەوڵەت بگات و ناوی میلیشیایی لەسەر خۆیان لادەن، بەبێ ئەوەی دەسەڵاتیان وەدەست بدەن. ڕێککەوتننامەی هاوکاریی ژیریی دەستکرد لە نێوان عێراق و ئێران، کە لە سەردەمی ئەلسوودانیدا واژۆ کرا، دڵنیایی دەدات کە ئەم وەزارەتانە وەک کەناڵ بۆ یارمەتیی ئێرانی کاردەکەن. لەوانەیە کۆمپانیا ئەمریکییەکان تەنها بە خۆلادان لە سزاکان و هاوبەشیکردن لەگەڵ ئەو دەستانەی پێشتر وەک ڕێکخراوی تیرۆریستی دیاریکراون، دەستیان بە گرێبەستەکانی ژیریی دەستکردی عێراق بگات.

ڕاگەیاندنی «ئەنجومەنی سەرکردایەتیی دەوڵەت» لەلایەن چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعییەوە ژێردەستەکردنی دامەزراوەیی تەواو دەکات. ئەلزەیدی لەو ڕۆڵەی واشنتن بۆی داڕشتبوو، ڕووبەڕووبوونەوەی لایەنە پڕۆئێرانەکان و ڕەخساندنی دەرفەتی ئەمریکی-عێراقی، دەگۆڕێت بۆ ئەوەی کەتائیب حزبوڵڵا بە ئاشکرا پێی دەڵێت «سندوقدار». ئێستا ئەرکی سەرەکیی ئەو بریتییە لەوەی لێبوردە ئەمریکییەکان مسۆگەر بکات کە ڕێ بە لایەنە پشتبەستوو بە ئێرانەکان دەدەن بمێننەوە و لە فشاری ئەمریکا دەرباز بن. مۆڵەتەکانی فڕۆکەوانی لە ئێرانەوە بۆ نەجەف و ڕێپێدانە پێشووەکان بۆ هاتوچۆی دۆلار نیشان دەدەن چۆن ڕێگەدان لەلایەن واشنتنەوە بووەتە ئامرازێک لە ستراتیژیی ئێران.

ئەو دەنگانەی لە واشنتن داوای نەرمی دەکەن و هێشتا ئەم شکستە پشتگوێ دەخەن، هەڵمەتی فراوانتری ئەمریکا دژی گروپە چەکدار و پارتە سیاسییە هاوپەیمانەکانی ئێران لاواز دەکەن. ئەم لایەن و هاوبەشانە ئامانجەکانی ئەمریکا پووچەڵ دەکەن. واشنتن ناتوانێت داوای هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاکان بکات لە کاتێکدا هەمان ئەو کەناڵە دارایی و ڕێکخستنە دامەزراوەییانە ئاسان دەکات کە بەردەوامییان پێ دەبەخشن. ئەم ڕێبازە فشاری ئەمریکا لەدەست دەدات، لە هەمان ئەو کاتەدا کە دەبێت واشنتن بەکاری بهێنێت.

واشنتن دەبێت ئەو وەزارەتە تازە دابەشکراوانە و پۆستەکانی جێگری سەرۆک وەزیران وەک دەستە و کارمەندی تیرۆریستی دابنێت و ڕەتی بکاتەوە لەگەڵیان هیچ پەیوەندییەک بکات. دەبێت عێراق ڕووبەڕووی هەڵبژاردنێک ببێتەوە: بەردەوامبوون لە هاوپەیمانی لەگەڵ ئێران و قبووڵکردنی دەرئەنجامەکانی تەریککەوتنی دارایی، یان وازهێنان لە میلیشیاکان.