دوودڵی یۆنان بەرامبەر میسر
پشتبەستنی ئەسینا بە هاوکاریی قاهیرە وایکردووە ڕێکنەکەوتنەکان بە ئاسانی چارەسەر نەکرێن.
میسر بووەتە یەکێک لە گرنگترین هاوبەشەکانی یۆنان لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست. ئەسینا لە سنوورە دەریاییەکان، وزە، لیبیا، کۆچ و ئاسایشی ناوچەکەدا پشت بە هاوکاری لەگەڵ قاهیرە دەبەستێت. بەڵام ئەم پشتبەستنە کاری کردووە ناکۆکییەکان لەگەڵ میسر بە ئاسانی بەڕێوە نەبرێن. ململانێی بەردەوام لەسەر دۆخی دێری سانت کاترین لە سینا دەردەخات بۆچی.
یۆنان دەیەوێت موڵک و مافە دامەزراوەییەکانی دێرەکە بپارێزێت، بەبێ ئەوەی ڕێگا بدات ئەم بابەتە زیان بە پەیوەندییەک بگەیەنێت کە بەرژەوەندیی ستراتیژیی زۆر فراوانتری خزمەت دەکات. ئەم کێشەیە بێ چارەسەر مایەوە کاتێک سەرۆک وەزیران کیریاکۆس میتسۆتاکیس لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لە ئەلعەلەمەین لەگەڵ سەرۆکی میسر عەبدولفەتاح سیسی کۆبووەوە. کۆبوونەوەکەیان، کە بەدوای خۆیدا لوتکەیەکی سێلایەنە لەگەڵ سەرۆکی قیبرس نیکۆس خریستۆدولیدیس هێنا، هاوکاری لە زۆربەی ئەو بوارانەدا دووپات کردەوە کە میسر بۆ ئەسینا گرنگیان دەکات.
دێری سانت کاترین بووەتە تاقیکردنەوەیەک بۆ ئەوەی یۆنان چۆن ئەم پەیوەندییە بەڕێوە دەبات. بڕیارێکی دادگایەکی میسری لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥ نیگەرانیی لە یۆنان دروستکرد سەبارەت بە مافەکانی موڵک و دۆخی یاساییی دێرەکە. لەو کاتەوە ئەسینا و قاهیرە هەوڵیان داوە بگەنە ڕێککەوتنێک، و دانوستانەکان بە درێژایی هاوین بەردەوام بوون. میتسۆتاکیس لە ئەلعەلەمەین دیسان ئەم بابەتەی لەگەڵ سیسی هێنایەوە.
هەر لەو ڕۆژەدا، باڵیۆزی میسر لە یەکێتیی ئەورووپا ئەحمەد ئەبو زەید، بە داواکاریی خۆی، لە بروکسێل لەگەڵ ئەندامی یۆنانیی پەرلەمانی ئەورووپا نیکۆلاس فەرانتوریس (Nikolas Farantouris) کۆبووەوە. فەرانتوریس پێداگری لەسەر پاراستنی دۆخ و مافە دامەزراوەییەکانی دێرەکە کرد، لە هەمان کاتدا جەختی لەوە کردەوە کە دەبێت ئەم کێشەیە چارەسەر بکرێت بەبێ ئەوەی پەیوەندیی ستراتیژیی نێوان یۆنان و میسر لاواز بکات.
شێوازی مامەڵەکردنی ئەسینا لەگەڵ ئەم ناکۆکییە ڕەنگدانەوەی سنوورداریەکی فراوانترە. یۆنان بەرژەوەندیی لەوەدایە مافەکانی دێرەکە مسۆگەر بکات، بەڵام ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ قاهیرە دەکرێت کاریگەری لەسەر هاوکاری لە دۆسیەکانی دیکە هەبێت کە قورسایی ستراتیژیی گەورەتریان هەیە.
سنوورە دەریاییەکان یەکێکن لەوانە. یۆنان و میسر لە ٢٠٢٠دا بە شێوەی بەشەکی سنووری ناوچە ئابوورییە تایبەتەکانیان دیاری کرد. ڕێککەوتنەکە هێزی بە هەڵوێستی یۆنان بەخشی لە کاتێکدا ئەسینا ئەو داواکارییە دەریاییانەی دژایەتی دەکرد کە لە ڕێککەوتنی ٢٠١٩ی تورکیا لەگەڵ لیبیا سەریان هەڵدابوو. لە ئەلعەلەمەین، یۆنان، میسر و قیبرس دیسان پشتگیریی دیاریکردنی سنووری دەریاییان کرد بەپێی یاسای نێودەوڵەتی و پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان.
وزە پەیوەندییەکەی تەنانەت گرنگتریش کردووە. پڕۆژەی پلاندانراوی هێڵی پەیوەندیی GREGY کارەبای بەرهەمهاتوو لە میسر دەگوازێتەوە بۆ یۆنان و بازاڕەکانی ئەورووپا. هەروەها میسر دەتوانێت گازی سروشتیی قیبرس پرۆسێس بکات بۆ هەناردەکردن بۆ ئەورووپا. ئەم پڕۆژانە هۆکاری کرداری دەدەنە دەست ئەسینا، قاهیرە و نیکۆسیا بۆ پاراستنی هاوکارییەکەیان، و دەتوانن ڕۆڵی میسر لە تۆڕی وزەی ئەورووپا بەهێز بکەن.
لیبیا هۆکارێکی تر زیاد دەکات بۆ ئەوەی ئەسینا قاهیرە لە خۆی نزیک ڕابگرێت. تورکیا ئامادەیی سەربازی و سیاسیی لەوێ پاراستووە و بەردەوامە لە بەرگریکردن لە ڕێککەوتنی دەریاییی ٢٠١٩ی لەگەڵ تەرابلوس. میسر بەرژەوەندیی ئاسایشی خۆی لە لیبیا هەیە و کاریگەریی بەرچاوی لەوێ هەیە. بۆیە یۆنان پێویستی بە هەماهەنگیی بەردەوام لەگەڵ قاهیرە هەیە لە کاتێکدا هەوڵ دەدات بەرژەوەندییە دەریاییەکانی بپارێزێت و دیالۆگی تایبەتی خۆی لەگەڵ لیبیا پەرەپێبدات.
باشتر بوونی پەیوەندیی تورکیا لەگەڵ میسر شتێکی تر زیاد دەکات بۆ ئەم ژمێریارییە. قاهیرە و ئەنقەرە پاش ساڵانێک کێبڕکێ پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانیان گەڕاندووەتەوە و هاوکارییان فراوان کردووە. میسر وازی لە هاوبەشییەکەی لەگەڵ یۆنان نەهێناوە، و لوتکەی ئەلعەلەمەین دەریخست کە بوارە گرنگەکانی هاوئاهەنگی هێشتا ماون. بەڵام ئەسینا چیتر ناتوانێت وا دابنێت کە ململانێی نێوان میسر و تورکیا بە شێوەیەکی خۆکار لە بەرژەوەندیی یۆناندا دەشکێتەوە.
کۆچ و پەیوەندییەکان لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا ڕەهەندێکی تر زیاد دەکەن بۆ هاوبەشییەکە. یۆنان و قیبرس پشتگیریی لە پەیوەندیی نزیکتری ئەورووپا لەگەڵ میسر کردووە، لە کاتێکدا قاهیرە ڕۆڵێکی گرنگ لە بەڕێوەبردنی ڕێڕەوەکانی کۆچ بەرەو ئەورووپا دەگێڕێت. لە ئەنجامدا، ئەسینا هەم وەک هاوبەشێکی دوولایەنە و هەم وەک بەشێک لە سیاسەتی فراوانتری ئەورووپیی خۆی مامەڵە لەگەڵ میسر دەکات.
بۆ واشنتن، ئەو توانایەی ئەم ناکۆکییە هەیەتی بۆ تێکدانی پەیوەندییەکان لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست گرنگە. یۆنان، میسر و قیبرس لە بواری وزە، ئاسایشی دەریایی و سەقامگیریی ناوچەکەدا هاوکارن، لە ناوچەیەکدا کە ئەورووپا، باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە یەکەوە دەبەستێتەوە.
لوتکەی ئەلعەلەمەین دەریخست کە نە یۆنان و نە میسر نایانەوێت ناکۆکیی دێرەکە پێناسەی پەیوەندییەکەیان بکات. بەڵام بۆ ئەسینا، دێری سانت کاترین لایەنە دژوارترەکەی هاوبەشییەکی پێویست دەردەخات. گرنگیی میسر هۆکاری بەهێز دەداتە دەست یۆنان بۆ پاراستنی پەیوەندییەکە، بەڵام هەمان کاتدا سنوور بۆ ئەو ئازادییە دادەنێت کە ئەسینا پێی دەتوانێت وەڵام بداتەوە کاتێک بەرژەوەندییەکانیان لێک جیا دەبنەوە. بەڕێوەبردنی ئەو ململانێیە لە هەمان کاتدا کە بەرگری لە بەرژەوەندییە یۆنانییەکان دەکرێت، ئەو نرخەیە کە بۆ نزیک ڕاگرتنی قاهیرە دەدرێت.