ئێران بەدوای تۆڵەی کوشتنی خامنەییدا دەگەڕێت

شاندی کۆماری ئیسلامی لە نێوان ٢٢ تا ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ سەردانی نیویۆرک کرد بۆ بەشداری لە کۆبوونەوە ساڵانەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە پەراوێزی کۆبوونەوەکەدا، لەگەڵ نێردراوانی دیپلۆماسیی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ، جارێد کوشنەر و ستیڤ ویتکۆف، کۆبوونەوەیان کرد و ڕێککەوتنێکی ئاگربەستيان پێشکەش کرد کە ترەمپ ڕەتی کردەوە. لە کاتێکدا وا دەردەکەوێت ئیدارەی ترەمپ ئارەزوومەندە دەرچوونێک بدۆزێتەوە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە، هیچ نیشانەیەک نییە کە هەردوو لا باسی ئەو خاڵەیان کردبێت کە لەوانەیە بۆ ڕێبەرانی ئێران گرنگترین خاڵ بێت.

یەکەم هێرشی جەنگەکە بووە هۆی مردنی ڕێبەری باڵا عەلی خامەنەیی، و کۆماری ئیسلامی هێشتا پابەندە بە تۆڵەسەندنەوە بۆی. ئوسوولگەراکان، کە زۆرجار لە گوتاری ڕۆژئاوادا بە توندڕەو ناودەبرێن، هەوڵیان دا دانوستانەکانی هاوین و ئەو لێکتێگەیشتننامەیەی لێی دەرچوو بێبەها بکەن، بەو پێناوەی کە ئاگربەست واتای چاوپۆشی لە تۆڵە هەیە. محسن مەهدیان، ڕۆژنامەنووسی بەناوبانگ، پرسی: «ئەی چی بەسەر قیساسی ئیمامی شەهیدمان هات؟» عەلی شیرازی، روحانییەکی سەربازی، گوتی: «تۆڵەسەندنەوە [بۆ خامەنەیی] داواکاری سەرەکیی گەلی ئێرانە.»

لە کۆتاییدا، لە ١١ی تەممووزی ٢٠٢٦، ئێران بەیاننامەیەکی بە ناوی ڕێبەری باڵا موجتەبا خامەنەییەوە بڵاوکردەوە بۆ کەمکردنەوەی نیگەرانییەکان. لە بەیاننامەکەدا ستایشی ڕەوشتە باشەکانی باوکە کۆچکردووەکەی کرا، ئاماژە بە گەرمی شەڕی کەربەلای ساڵی ٦٨٠ی زایینی کرا، و پاشان ڕووی لە مردووەکە کرد: «بەڵێن دەدەین تۆڵەی خوێنە پیرۆزەکەت و هەموو شەهیدانی ئەم دوو جەنگە لە بکوژە تاوانبار و بێشەرمەکان بسێنینەوە. ئەم تۆڵەیە ویستی نەتەوەکەمانە و دەبێت بە تەواوی ڕووبدات.»

ئەگەر زیندوو بێت، موجتەبا هۆکاری کەسیی هەیە بۆ تۆڵەسەندنەوەی مردنی باوکی، وەک کوڕێک کە سەرچاوەکانی دەوڵەتێک لەژێر دەستیدایە. هەروەها لە ڕووی سیاسەتەوە، مانای هەیە بازدارندەیی دژی سەربڕینی ڕێبەری جێبەجێ بکرێت. سەربەخۆ لەوەی کێ ئەم نامەیەی نووسیوە، ئێستا بووەتە سیاسەتی دەوڵەت، و میدیا و بەرپرسانی ئێرانیش ئەوە بازدەدەەنەوە.

چوار ڕۆژ دوای بەیاننامەکەی موجتەبا، ئایەتوڵا عەلیڕەزا عەرافی، سەرۆکی بەهێزی حەوزە ئایینییەکان کە ئەندامی ئەنجوومەنی کاتیی ڕێبەریی باڵا بوو، لێدوانی ڕوونکەرەوەی لەسەر لێکتێگەیشتننامەکە و کێشە چارەسەرنەکراوی کوشتنی خامەنەیی دا: «داواکردنی تۆڵە و قیساس بۆ ئیمامی شەهید و شەهیدانی دیکەی دوو جەنگی ڕابردوو پرسێکی پێویست و دڵنیایە، پەیوەست نییە بە هاتن و چوونی کەسان و حکوومەتەکانەوە، و بێگومان ڕوودەدات.» بۆیە سیاسەتی دەوڵەتیی ئێران، سیاسەتی تۆڵەسەندنەوەیە لە ئەمریکا و ئیسرائیل، نەک تەنها لە کەسانێک، تەنانەت دوای ئەوەی ترەمپ و سەرۆک وەزیران بنیامین نەتانیاهو دەست لە کار دەکێشنەوە.

ئەگەری ڕێککەوتنێکی نوێ، بابەتی تۆڵە دووبارە زیندوو کردووەتەوە. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، ئەبولفەزڵ شەکەرچی، وتەبێژی باڵای هێزە چەکدارەکان، گوتی: «ئێمە بکوژانی ئیمامی شەهید یان منداڵانی میناب تەنانەت دوای جەنگیش نابەخشین، و حوکمەکانیان جێبەجێ دەکەین.» مەیسەم نیلی، ڕۆژنامەنووسی لقی پایداری، لە هەمان ڕۆژدا هێرشی کردە سەر سەرۆک مەسعوود پزەشکیانی ڕیفۆرمخواز: «گەلی ئێران بەدڵنیاییەوە داوای تۆڵە و کوشتنی ئەو بەرازە زەردە و ڕشتنی خوێنی هەموو بکوژانی ئیمامی شەهید و منداڵانی ئێران دەکات،» گوتی.

ئەمە هەڵوێستێکی یەکگرتوو نییە. ئاژانسی هەواڵگریی کۆماری ئیسلامی، کە لەژێر چاودێریی حکوومەتی پزەشکیانە، «لێکۆڵینەوەیەکی» لەسەر ئەو ٥٧ جارەی عەلی خامەنەیی باسی تۆڵەی کردووە ئەنجام دا. ئەنجامەکەی ئەوە بوو کە زۆرجار خامەنەیی تۆڵەی بە شتێکەوە بەستووەتەوە کە «دوژمن» دەیکات، لە کاتێکدا عەلی ئیبن حوسەین، چوارەم ئیمامی شیعە و کوڕی حوسەین ئیبن عەلی، بەدوای تۆڵەی باوکیدا نەگەڕاوە. بەڵام ئەم بۆچوونە، جا زۆرینە بێت یان کەمینە لە ناو ڕژێمەکەدا، بۆچوونێکی لاواز و بێدەنگە.

ئێران پێشتر هەوڵی تیرۆرکردنی ترەمپ و بەرپرسانی دیکەی ئەمریکای دا لەسەر کوشتنی سەرلەشکر قاسم سولەیمانی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. بەردەوام دەبێت لەوە بە توندی و وریایی زیاترەوە، لەگەڵ ئەوەش لێدوانەکانی عەرافی ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرۆکە داهاتووەکانیش بەرکەنار نابن.

ئەوەی ئەمە بۆ دانوستانکارانی ئەمریکی مانای هەیە سادەیە. لەجیاتی چاوپۆشی لە پرسەکە، دەبێت هەر ڕێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنانی هەمیشەیی بە دوژمنایەتییەکان بە ڕوونی داوا لە ئێران بکات واز لە تۆڵەسەندنەوە لە ئەمریکی و ئیسرائیلییەکان بهێنێت.