حکوومەتی مێلۆنی برقع و نیقاب بە تەواوی لە قوتابخانەکان قەدەغە دەکات و ئیسلامگەراکان دەتووڕێنێت

ئیتالیا بڕیارنامە-یاسایەکی پەسەند کردووە کە داپۆشینی ڕوو لە قوتابخانەکاندا قەدەغە دەکات، هەروەها ڕێژەی قوتابیانی نا-ئیتالی یان ئەو قوتابیانەی ئاستی زمانی ئیتالیا لایان لاوازە، لە ساڵی یەکەمی قۆناغی سەرەتایی، ناوەندی و ئامادەییدا بە ٣٠ لە سەدا سنووردار دەکات.

ئەم بڕیارنامە-یاسایە، کە کابینەی وەزیرانی سەرۆک وەزیران جۆرجیا مێلۆنی لە ٢٤ی سێپتەمبەر پەسەندی کرد، دەستبەجێ دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەڵام دەبێت لە ماوەی ٦٠ ڕۆژدا لەلایەن پەرلەمانەوە پشتڕاست بکرێتەوە. ئەو کەسانەی یاسا دەشکێنن و بە داپۆشەری ڕوو دەچنە قوتابخانە، ڕووبەڕووی سزای دارایی لە €200 تا €1,000 دەبنەوە.

مێلۆنی لە کۆبوونەوەی ساڵانەی لاوانی پارتەکەی خۆی، Fratelli D’Italia، گوتی: «دەبێت بە ڕووی داپۆشراوەوە نەچنە قوتابخانە، و لە ئیتالیادا هیچ کەسێک نییە، بە ناوی نەریتێکی ڕاستەقینە یان گریمانەییەوە، بتوانێت بڕیار بدات کە کچێکی گەنج دەبێت خۆی بشارێتەوە.»

مێلۆنی گوتی یاسا نوێیەکە «هەروەها داوا لە دایک و باوکی ئەو قوتابییە بیانییانە دەکات کە ڕووبەڕووی کێشەی قورسی تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی خوێندندا دەبنەوە فێری زمانی ئیتالی بن، و برقع و نیقاب لە قوتابخانەکاندا قەدەغە دەکات»، و لە وتارەکەیدا بە ئاشکرا ئاماژەی بە داپۆشەرە ئیسلامییەکانی ڕوو کرد.

سەرۆک وەزیران بە تەلەفزیۆنی Rai 1ـی گوت: «ئەمانە ڕێسای ژیرییە، ڕێسایەک کە بە ڕوونی مەبەستێکی ئاسایشییان هەیە.» «ڕێکارە هاوشێوەکان کە ڕێگا لە خەڵک دەگرن بە ڕووی داپۆشراوەوە لە قوتابخانە، زانکۆ، یان تەنانەت لە فەرمانگە گشتییەکاندا دەربکەون، پێشتر لە سەرانسەری ئەوروپا و تەنانەت لە چەند وڵاتێکی زۆرینە موسڵماندا هەن، بە تایبەتی لەبەر هۆکاری ئەمنی.»

مێلۆنی گوتی شانازی بەوەوە دەکات کە بەرگری لە مافی ژنان دەکات، و وتی: «بەلامەوە سەیرە ئەو کەسانەی خۆیان تاوانباری ئێمە دەکەن کە بە پێویست کار بۆ مافی ژنان ناکەین … نابینن کە ئەم ڕێکارە لە ڕاستیدا پرسی مافی ژنان چارەسەر دەکات.»

بەپێی خەمڵاندنەکانی کەرتی خوێندن، موسڵمانان نزیکەی سێیەکی قوتابییە بیانییەکان پێک دێنن، واتە نزیکەی ٣٥٠ هەزار قوتابی لە ئاستی وڵاتدا. لە زیاتر لە ١،000 قوتابخانەی ئیتالیدا (٧٥٠ لە قوتابخانە یەکگرتووەکان و ٢٥٠ لە قوتابخانە ناوەندییەکان)، قوتابییە موسڵمانەکان لە ٣٠٪ی توانای پۆلەکان تێپەڕ دەکەن.

ئەمنێستی ئینتەرناشناڵ دژی یاساکەیە، ئیمامە گەورەکان پشتگیری قەدەغەکە دەکەن

ئەمنێستی ئینتەرناشناڵ ئەم ڕێکارە نوێیەی بە «جیاکارانە» ناوبرد و وتی «هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە لەسەر ئازادی دەربڕین و ئایینی ئەو قوتابییانەی لە قوتابخانە ئیتالییەکاندا دەخوێنن»، و «پێشێلکارییەکە بۆ مافی خوێندن کە لە ماددەی ٣٤ی دەستوردا تۆمار کراوە».

سەرۆکی چەپگەرای کۆنفرانسی ئەسقەفەکانی ئیتالی، کاردیناڵ ماتێو زووپی، سنووری قوتابخانەی مێلۆنی بە «نەخەیاڵکراو» ناساند. ئاگاداری کردەوە: «ناونانی ئەمە بە تێکەڵبوون درۆیەکی دیکەیە، درۆیەکی گونجاو بۆ ئەوانەی لە ئایدیۆلۆژیاوە دەژین، بۆ ئەوانەی لە دیوەخانەکانەوە وانەمان پێ دەڵێن و پاشان منداڵەکانیان دەنێرنە ئەو قوتابخانانەی ئەم کێشەیەیان تێدا نییە.»

بەڵام سەرۆکی کۆنفرانسی ئیمامەکانی ئەوروپا، ئیمام حەسەن چەلغومی، پشتگیری لە یاساکە کرد و ئەوەی هێنایەوە کە نیقاب «ڕۆڵ و کەرامەتی ژنی موسڵمان لاواز دەکات»، هەروەها جەختی کردەوە کە داپۆشینی تەواو نوێنەرایەتی بەها ڕاستەقینەکانی ئیسلام ناکات، بەڵکو کەرامەتی ژنان کەم دەکاتەوە و ڕێگر دەبێت لە تێکەڵبوونی کۆمەڵایەتی و خوێندنیان.

ئیمام نادر عەقاد، ڕاوێژکاری کاروباری ئایینی لە مزگەوتی گەورەی ڕۆما، دووپاتی کردەوە کە برقع و نیقاب فەرمانی قورئانی نین، بەڵکو ئەو شێوازەی داپۆشین کە پێشنیار کراوە «مۆدێلی مەریەمی»یە کە ڕوو بەبێ داپۆشین جێ دەهێڵێت. عەقاد ڕوونی کردەوە کە برقع و نیقاب دەربڕینی داب و نەریتی کولتوورین کە بە ناوچە جوگرافییە دیاریکراوەکانەوە بەستراونەتەوە.

فلۆرانس بێرژۆ-بلاکلێر (Florence Bergeaud-Blackler)، دامەزرێنەر-سەرۆکی ئینستیتیوتی ترانس-ئەتڵەنتیک بۆ لێکۆڵینەوەی ئایدیۆلۆژیا هاوچەرخەکان (Transatlantic Institute for the Study of Contemporary Ideologies)، بە Focus on Western Islamism (FWI)ی گوت: «ئەم دوو ڕێکارە، کە مەبەستیان هاندانی تێکەڵبوونە لە قوتابخانەکاندا لە ڕێگەی فێربوونی زمانی ئیتالی و ڕێزگرتن لە ڕێسا هاوبەشەکان، شایەنی لێکۆڵینەوەی جیاوازن. بە بۆچوونی من، هەردووکیان زیاتر هێماییین وەک لەوەی بەڕاستی کاریگەر بن.»

ڕوونی کردەوە: «قەدەغەکردنی برقع و نیقاب ڕێگر نابێت لە لەبەرکردنی حیجاب، کە قژ و مل دادەپۆشێت و ڕوو بەدیار دەهێڵێتەوە. تەرکیزکردنی مشتومڕ تەنیا لەسەر ئەوەی کە ئایا ڕوو دیارە یان نا، نەک ئەو کێشە فراوانترانە چارەسەر دەکات کە بۆ نموونە لە فەڕەنسا هەڵیانگیرساندووە: یەکسانی نێوان کچان و کوڕان، و دەسبەجێ تەلقینکردن کاتێک پێوەرە ئایینییەکانی پوختی بەسەر کچاندا دەسەپێنرێن.»

بێرژۆ-بلاکلێر زیادی کرد: «سنووردارکردنی ژمارەی قوتابییە بیانییەکان پرسیارێکی جیاواز دەخاتە ڕوو. هاندانی فێربوونی زمان و ڕێگریکردن لە جیاکاری لە قوتابخانەکاندا ئامانجی ڕەوانە، بەڵام ڕەگەزنامە هێشتا پێوەرێکی سنووردار دەمێنێتەوە. جیاکاری هەروەها دەکرێت لەسەر هێڵە ئیتنی، کولتووری و ئایینییەکان ڕووبدات کە ئەم پێوەرە نایانگرێتەوە.»

لە ساڵی ٢٠٢١دا، ئیتالییەکان شۆک بوون کاتێک زانییان کچێکی موسڵمانی ١٤ ساڵان کە بنەڕەتەکەی خەڵکی بەنگلادێش بوو و لە ئۆستیا، لەسەر کەناراوی ڕۆما، دەژیا، بە شێوەی بەردەوام لەلایەن دایکی و برا ١٧ ساڵانەکەیەوە لێی دەدرا، چونکە ڕەتی دەکردەوە برقع لەبەر بکات.

کچە گەنجەکە بە پۆلیسی گوت: «دەیانویست برقع لەبەر بکەم، بەڵام ڕەتم کردەوە.» «براکەم سیلیی لێدام، گرتمی و فڕێیدام بۆ دیوارەکە. پاشان دیسان پاڵی پێوەنام و سەرم بەر کەلوپەلێک کەوت.» هەروەها سکاڵای لەوەش کرد کە ناچار دەکرا بۆ هاوسەرگیری.

ئیسلامگەراکان قەدەغەکردنی برقع ڕەت دەکەنەوە

ئەنجوومەنی پەیوەندییە ئەمریکی-ئیسلامییەکان (CAIR)، ڕێکخراوێکی ئیسلامگەرای ناکۆکی‌بەرپاکەری ئەمریکی، قەدەغەکەی بە «هەوڵێکی ئاشکرا بۆ ئامانجگرتن و پەراوێزخستنی کۆمەڵگەی موسڵمانان» ناساند.

ئیمام یەحیا پاللاڤیچینی، جێگری سەرۆکی کۆمەڵگەی ئایینی ئیسلامیی ئیتالی (COREIS)، قەدەغەکەی بە «کێشەیەکی درۆیین» و «نادروستی ڕۆشنبیری» ناوبرد کە ئامانجی کەمینەیەکی بچووکە، و ئاماژەی بەوە کرد کە «مۆدێلێکی یەکگرتووی کۆمەڵگە پێشکەش دەکات» کە «سوپرێماسیستی سپی»یە.

ئیمام عەلی ئەبو شوەیمە، کە سەرپەرشتیاری گەورەترین مزگەوتی لۆمباردییە، قەدەغەکەی بە «تەنیا دەستکاری» ڕەت کردەوە و وتی «هەرگیز کچێکم بە برقعەوە لە قوتابخانەدا نەبینیوە.» داوای لە حکوومەتی مێلۆنی کرد «ڕێز لە دەستوور بگرێت» لە دوای لێدوانەکانی سەرۆک سێرجیۆ ماتارێلا.

بەڵام ماتارێلا جەختی لەسەر بەهای دەستووری قوتابخانەی گشتگیر و کراوە کردەوە و داوای کرد لەو ڕێگر و بەربەستانە دوور بکەونەوە کە دەکرێت دەستگەیشتن یان پێشکەوتنی خوێندن سنووردار بکەن، لە سەرزەنشتێکی دیپلۆماسیدا بۆ مێلۆنی، بەڵام ڕەخنەی لە قەدەغەکردنی برقع نەگرتووە.

قەدەغەکردنی برقع لە سەرانسەری ئەوروپادا بڵاو دەبێتەوە

قەدەغەکردنی برقعی ئیتالیا لە قوتابخانەکاندا بەدوای قەدەغەکردنی داپۆشینی تەواوی ڕوو لە شوێنە گشتییەکاندا لە پورتوگال لە ٢٣ی سێپتەمبەری ٢٠٢٦دا دێت. پێشێلکردنی قەدەغەکە سزای دارایی لە €150 تا €3,000ی لێ دەکەوێتەوە. هەر کەسێک کە کەسێکی دیکە ناچار بکات ڕووی خۆی دادەپۆشێت، ڕووبەڕووی سزای زیندانی تا دوو ساڵ دەبێتەوە، کە ئەگەر قوربانییەکە منداڵ بێت زیاتریش دەکات.

لە کاتێکدا پارتی سۆسیالیست «مەبەستی ئیسلاموفۆبی» پڕۆژەیاساکەی شەرمەزار کرد، پارتی کۆمۆنیستی پورتوگال گوتی یاساکە «هیچ پەیوەندییەکی بە مافی ژنان و نە بە پرسەکانی ئاسایشەوە نییە»، بەڵکو «تەنیا سەبارەت بە سووتەمەنی‌پێدانی قسەی ڕق و توندوتیژییە دژی ئەوانەی جیاوازن، و سووتەمەنی‌پێدانی گوتاری ڕەگەزپەرستی و بێگانەترسی.»

پاساوی یاسایی بۆ قەدەغەکردنی برقع لە ئەوروپادا لە نیگەرانییە ئەمنییەکانەوە، کە لە ڕووبەڕووبوونەوەی جلوبەرگی ئیسلامی دوور دەکەوتنەوە، گۆڕاوە بۆ ئاماژەیەکی ئاشکرا بە نەریتە ئیسلامییەکان لە یاساکاندا.

لە نیسانی ٢٠١١دا، فەڕەنسا بوو بە یەکەم وڵاتی ئەوروپی کە قەدەغەی داپۆشینی ڕوو سەپاند. دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ (ECHR) لە تەممووزی ٢٠١٤دا قەدەغەکەی پشتڕاست کردەوە، دوای ئەوەی ژنێکی موسڵمان تانەی لێدا. ئەم نموونەیە وڵاتانی دیکەی ئەوروپای ورووژاند تا بیر لە دەرکردنی یاسای دژە-برقع بکەنەوە، بەبێ ترس لەوەی تاوانباری ئیسلاموفۆبیا بکرێن.

دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ بڕیاری دا کە قەدەغەکە «بە ئاشکرا لەسەر بنەمای واتای ئایینیی ئەو جلوبەرگە تایبەتە نەبووە». دادگاکە «ئەو بەڵگەی دەوڵەتی لەبەرچاو گرت کە ڕوو ڕۆڵێکی گرنگ لە پەیوەندیی کۆمەڵایەتیدا دەگێڕێت». بڕیارەکەی لەسەر چەمکی « living together ,» بنیات نا، و وتی ئەم تێگەیشتنە نوێیە ڕێگا بە سنووردارکردنی هەندێک ماف دەدات، وەک ئازادی ئایین.

بەلژیکا لە تەممووزی ٢٠١١دا داپۆشینی ڕوو لە شوێنە گشتییەکاندا قەدەغە کرد، لەگەڵ سزای دارایی و بەندکردن بۆ پێشێلکارییەکان. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٢دا، دادگای دەستووری بەلژیکا قەدەغەکەی پشتڕاست کردەوە و بڕیاری دا کە مافە بنەڕەتییەکان یان ئازادی ئایینی پێشێل ناکات.

دوو ژنی موسڵمان کە دەیانویست نیقابی تەواو لەبەر بکەن، لە دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤدا تانەیان لە بڕیارەکە دا. لە ٢٠١٧دا، دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ بڕیاری دا کە قەدەغەکردنی داپۆشەری ڕوو پێشێلکاری بۆ پەیماننامەی ئەوروپی مافی مرۆڤ نییە. دادگاکە پشتی بە نموونەی ٢٠١٤ی خۆی بەست و ئەوەی هێنایەوە کە قەدەغەکە هەوڵی دابینکردنی چەمکی «living together» و «پاراستنی ماف و ئازادییەکانی کەسانی دیکە» دەدات.

بولگاریا لە سێپتەمبەری ٢٠١٦ـەوە داپۆشینی تەواوی ڕوو لە دامەزراوە دەوڵەتی، ئیداری و پەروەردەییەکاندا قەدەغە کرد. یاسای دژە-ماسکی ئۆتریش لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧دا داوا دەکات تایبەتمەندییەکانی ڕوو بە تەواوی لە شوێنە گشتییەکاندا دیار بن. لە سێپتەمبەری ٢٠٢٦دا، ئۆتریش قەدەغەی کرد کچانی خوار ١٤ ساڵ بە سەرپۆشەوە بچنە قوتابخانە، ئەو سەرپۆشەی «بەپێی نەریتی ئیسلامی سەر دادەپۆشێت».

لە کاتێکدا دانیمارک لە ئابی ٢٠١٨دا قەدەغەیەکی سەرانسەریی برقعی خستە ڕوو، هۆڵەندا لە ئابی ٢٠١٩دا قەدەغەیەکی بەشەکی هەڵبژارد، و سویسرا پاش ڕاپرسییەکی نیشتمانی و یاسایەک کە لە ٢٠٢٣دا چووە بواری جێبەجێکردنەوە، قەدەغەیەکی فیدراڵی برقعی لە شوێنە گشتییەکاندا پشتڕاست کردەوە.