سودا بەی گرنگی زیادبووی یۆنان بۆ ستراتیژی ئەمریکا دەردەخات
سودا خاڵێکی کارکردن بە ئەمریکا دەبەخشێت کە لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، بەڵام ئەوەندە نزیکە کە پشتیوانی لە ئەرکەکانی ئەو ناوچەیە بکات.
بڕیاری یۆنان بۆ گواستنەوەی بەتەرییەکی بەرگری ئاسمانی پاتریۆت لە کارپاتۆسەوە بۆ کریت، گرنگی زیادبووی یۆنان بۆ ستراتیژیی ئاسایشی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆژهەڵاتی مەدیتەرانە دەردەخات. ئەسینا کەنداوی سودا بەهێز دەکات، ئەو دامەزراوەی کە هێزی دەریایی ئەمریکا بنکەیەکی تێدا بە کرێ گرتووە، لە کاتێکدا ململانێ لەگەڵ ئێران داواکاریی نوێ لە دامەزراوەکانی ئەمریکا و بەرگریی هاوپەیمانان بەسەر هەموو ناوچەکەدا دەخاتە سەر شان.
ئەم هەنگاوە دوای ئەو ڕاپۆرتانە هات کە دەیانگوت ئێران هێرشە ئەگەرییەکان دژی ئامانجە ئەمریکییەکان لە قیبرس و بولگاریا تاوتوێ کردووە، وەک ئامادەکاری بۆ ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی نوێی ئەگەری ویلایەتە یەکگرتووەکان دژی ئێران. دەسەڵاتدارانی یۆنان هێرشێکی ڕاستەوخۆ دژی یۆنان بە کەم‌ئەگەر دەزانن. بەڵام هەر ئەگەری ئەوەی دامەزراوە ئەمریکییەکان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا ببنە ئامانج، هەژمارکردنەکانی ئەسینای گۆڕیوە.
کەنداوی سودا لەپێشینەیەکی ئاشکرایە. شوێنەکەی لە کریت دەستڕاگەیشتنی هێزە ئەمریکییەکان بۆ ڕۆژهەڵاتی مەدیتەرانە دابین دەکات و ڕێگەیان پێدەدات لە نزیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا کار بکەن. ئەم بنکەیە پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنە دەریایی و ئاسمانییەکان دەکات و لە کاتی قەیرانە ناوچەییەکاندا پشتگیریی لۆجستی دەبەخشێت.
قەیرانەکانی ئەم دواییە بەهای ئەم دەستڕاگەیشتنەیان زیاد کردووە. سودا خاڵێکی کارکردنی ئەمریکا دەبەخشێت لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام ئەوەندە نزیکە کە پشتیوانی لە ئەرکەکانی ئەوێ بکات. کەشتییەکان دەتوانن دامەزراوە قووڵ‌ئاوەکانی بەکاربهێنن، لە هەمان کاتدا فڕۆکە و کارمەندان دەتوانن لە ماوەی کاتەکانی ململانێدا بە کریتدا بجوڵێن. ئەمەش ڕێگەیەکی جێگرەوە بە واشنتن دەدات، لە جیاتی پشتبەستن تەنها بەو بنکانەی نزیکترن لە ناوچەکانی پێکدادان. هەڕەشەکانی ئەم دواییە پرسیارێکی توندوتیر و ڕاستەوخۆشیان هەڵکێشا: چۆن ئەو دامەزراوانە بپارێزرێن کە ئەم دەستڕاگەیشتنە دەخەنە بەردەست.
ئەسینا توانا بەرگری ئاسمانییەکانی خۆی بەکاردەهێنێت بۆ دابینکردنی بەشێک لەو پاراستنە. بۆیە گواستنەوەی پاتریۆتێکی یۆنانی بۆ کریت ڕەهەندێکی تر زیاد دەکات بۆ پەیوەندییەک کە بە شێوەیەکی نەریتی بە خاک و دەستڕاگەیشتنی سەربازییەوە بەستراوەتەوە.
سەرەڕای ئەوە، ململانێکە لەگەڵ ئێران یۆنانی ناچار کردووە پابەندییە سەربازییەکانی لە شوێنی تردا بەڕێوە ببات. چوار فڕۆکەی شەڕکەری یۆنانی و فڕەگەیتی Nikiforos Fokas لە قیبرس ماونەتەوە، لە هەمان کاتدا ئەسینا گوتوویەتی دەتوانێت پشتیوانی بەرگری ئاسمانی بە بولگاریا ببەخشێت ئەگەر Sofia داوای بکات. فڕەگەیتی Kimonیش لە September 4, 2026 یەکەم سەردانی خۆی بۆ دامەزراوە دەریاییەکانی سودا ئەنجام دا، دوای ئەوەی پێشتر لەم ساڵەدا بۆ قیبرس نێردرابوو. سەردانەکەی نیشان دەدات کریت چۆن لە ئامادەبوونی فراوانتری سەربازیی یۆنان بە درێژایی ڕۆژهەڵاتی مەدیتەرانەدا جێگای خۆی دەگرێت.
هەروەها یۆنان لە ساڵی 2021ەوە بەتەرییەکی پاتریۆتی لە عەرەبستانی سعودی هێشتووەتەوە بۆ پاراستنی بەندەر و دامەزراوە وزەییەکانی Yanbu. هێزە یۆنانییەکان لەوێ بەلایەنی کەمەوە دە مووشەکی ڕاگرتنیان دژی مووشەکی بالیستی و درۆن بەکارهێناوە. ئەسینا ئێستا بە شێوەی مانگانە ئەم نێردراوە پێداچوونەوەی بۆ دەکات، کە دەسەڵاتی ئێستای تا September 30, 2026 درێژە دەکێشێت و چاوەڕوان دەکرێت درێژکردنەوەیەکی کورتی تر بکرێت.
بڕیارەکە لە پرسی ئەوە زیاترە کە ئایا بەتەرییەکە لە عەرەبستانی سعودی بمێنێتەوە یان نا. یۆنان فشار لە Riyadh دەخات بۆ بەشداری لە دابینکردنی خەرجی نزیکەی $400 million بەرزکردنەوەی سیستەمە پاتریۆتەکانی و جێگرتنەوەی ئەو مووشەکە ڕاگرانەی لە ماوەی نێردراوەکەدا بەکارهاتوون. ئێستا کە پاتریۆتێکی تر سودا دەپارێزێت و داواکارییەکان لەسەر بەرگری ئاسمانی یۆنان لە ماڵەوە زیاتر دەبن، ئەسینا هۆکاری هەیە پێداچوونەوە بەوەدا بکات چەند دەتوانێت یەکێک لە بەتەرییەکانی لە دەرەوە بهێڵێتەوە.
یۆنان تواناکانی بەرگری ئاسمانی سنووردارن و داواکارییەکان لەسەریان زیاد دەکەن. دەبێت خاکی خۆی بپارێزێت، لە هەمان کاتدا پشتیوانی لە قیبرس و هاوبەشە ناوچەییەکانی تر بکات و ئەو ژێرخانە بپارێزێت کە هێزە ئەمریکی و هاوپەیمانەکان بەکاریدەهێنن. لەگەڵ گۆڕانی هەڕەشەکان بەسەر ناوچەکەدا، ئەسینا دەبێت بڕیار بدات ئەو تواناکان لە کوێ زۆرترین پێویستیان پێیە.
گواستنەوەکە لە کارپاتۆسەوە دەرئەنجامی لە دەریای ئێگەشدا هەیە. تورکیا لابردنی پاتریۆتەکەی بەخێرهاتن کرد و بە ناڕەزایییەکانی خۆی سەبارەت بە سەربازیکردنی دوورگە یۆنانییەکانەوە بەستییەوە. ئەسینا ئەو لێکدانەوەیەی ڕەت کردەوە. Foreign Minister George Gerapetritis گوتی یۆنان خۆی بڕیار دەدات هێزە چەکدارەکانی لە کوێ جێبەجێ بکات و هێشتا دەتوانێت خاکی خۆی بپارێزێت.
بۆ واشنتن، نێردنی پاتریۆتەکە توخمێکی تر زیاد دەکات بۆ پەیوەندییەکەی لەگەڵ ئەسینا، چونکە یۆنان ئێستا سەرچاوە سەربازییەکانی خۆی بەکاردەهێنێت بۆ یارمەتیدان لە پاراستنی ئەو دامەزراوانەی هێزە ئەمریکییەکان بەکاریان دەهێنن، لە کاتێکدا واشنتن داوا لە هاوپەیمانە ئەورووپییەکانی دەکات بەرپرسیارێتی زیاتر لە بەرگریدا بگرنە ئەستۆ.