MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
فۆرەمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست · Middle East Forum
ئۆبزێرڤەر

بازرگانی دەسەڵات لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریای دوای خۆسەری

ئەوانەی پەیوەندی سیاسییان هەیە بە گرێبەستی قازانجبەخش لە کەرتە جۆراوجۆرەکاندا پاداشت دەکرێن.

An overview of Qamishli in northeastern Syria.
دیمەنێکی گشتی قامیشلۆ لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا. · Photo by Ivan Hassib

جۆرێکی نوێی گەندەڵی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا دەرکەوتووە، دوای ڕووخانی خۆسەری کوردی. هەرچەندە ناوچەکە ئێستا بە فەرمی لەژێر کۆنتڕۆڵی حکوومەتی ناوەندی لە دیمەشقە، بەڵام بەرپرسانی پێشووتر و ئەو تۆڕانەی پەیوەندییان هەبوو بە ئیدارەی خۆسەری هەڵوەشێنراوە و هێزەکانی سووریای دیموکراتی، ئەم پێکهاتە نوێی دەسەڵاتە بۆ بەرژەوەندی خۆیان دەقۆزنەوە.

گواستنەوەی دامەزراوە خۆجێییەکان و کادری ئیداری بۆ دەوڵەتی سووریا، بەشێکی پەسەندکراوی ئەو پڕۆسەیە بوو کە بە «پڕۆسەی یەکخستن» (integration) ناسراوە، کە مەبەستی ئەوە بوو دامەزراوە کورد-بەڕێوەبراوەکان بخاتە ژێر دەسەڵاتی دیمەشقەوە.

کێشەکە، بەڵام، لە گواستنەوەیەکی ئاسایی لە دەسەڵاتێکەوە بۆ دەسەڵاتێکی تر زیاترە. هەندێک لە بەرپرسانی پێشوو و تۆڕە پەیوەستەکان ئێستا پەیوەندی و کاریگەری خۆیان بەکاردێنن بۆ بەڕێوەبردنی تۆڕێکی بازرگانی نافەرمی کە چەندین کەرتی ئابووری دەوڵەمەند بە سامانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا دەگرێتەوە. لە ڕێگەی ئەمەوە، ئەوان سنوورە تێکەڵبووەکانی دەسەڵات کە قۆناغی گواستنەوەی بەردەوام درووستی کردوون دەقۆزنەوە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە درێژخایەنەکانیان و دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوەکان.

بۆ نموونە، کۆمپانیای نەوتی جەزیرە وەربگرە. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ٢٠١٣دا دامەزرا، کاتێک هێزە کوردەکان لە ماوەی شەڕی ناوخۆدا کۆنتڕۆڵی خۆیان بەسەر باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا جێگیر دەکرد، و دواتر بوو بە بازووێکی سەرەکی ئابووری ئیدارەی خۆسەر. شاهۆز حەسەن، هاوسەرۆکی پێشووی پارتی یەکێتی دیموکرات (PYD)، کە لەناو ئیدارەی خۆسەردا بە شێوەی کردەیی پارتی دەسەڵاتدار بوو، ئێستا سەرۆکی ئەم کۆمپانیایەیە.

حەسەن لە نێوان ٢٠١٧ و ٢٠٢٠دا سەرکردایەتی PYDی کرد، قۆناغێکی گرنگ کە تێیدا ناوچەکە ڕووبەڕووی چەندین هێرشی سەربازی تورکیا بووەوە، کە بە پشتیوانی هێزە جێگرەوە سووریەکان ئەنجام درابوون. وەک کەسایەتییەکی سیاسی زۆر کاریزماتیک نەبوو و زۆربەی کات ڕۆڵێکی پڕۆتۆکۆلی لە سەرکردایەتی پارتەکەدا دەگێڕا. بەڵام، ماوەیەکی درێژە وەفاداری پارتی کرێکارانی کوردستانە (PKK)، ئەو ڕێکخراوەی کە PYDی لێ سەرهەڵداوە.

هەر ئەم جۆرە وەفادارانەن، لەوانەش زۆر کەس کە بۆ خەڵکی گشتی ناناسراون، کە PYD دایناون لە کۆمپانیا و دامەزراوە بازرگانییەکان لە سەرانسەری کەرتی تایبەت. ئەوانە کەسانێکن بە پەیوەندی سیاسی بەهێز، کە بە گرێبەستی قازانجبەخش لە کەرتە جۆراوجۆرەکاندا پاداشت دەکرێن، بەو شێوەیەی تۆڕەکانی پارتەکە بتوانن کاریگەری ئابوورییان بپارێزن، تەنانەت دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەو دامەزراوانەش کە پێشتر کۆنتڕۆڵیان دەکرد.

دوای ساڵانێک لە مۆنۆپۆڵکردنی بەرهەمهێنانی نەوت لە سەرانسەری باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا، کۆمپانیاکە سەرنجی خۆی گواستۆتەوە بۆ مسۆگەرکردنی گرێبەست بۆ دابەشکردن و فرۆشتنی سووتەمەنی لە ناوچەکەدا، دوای ئەوەی بەرپرسیارێتی ئەم کەرتە گواسترایەوە بۆ کۆمپانیای نەوتی سووریا (Syrian Petroleum Company).

لەگەڵ ئەوەی دەروازەی سنووری قامیشلۆ-نوسەیبین لەگەڵ تورکیا خۆی بۆ کردنەوەی دووبارە ئامادە دەکات، بەپێی هەواڵەکان ئەو کەسانەی پێشتر پەیوەستبوون بە ئیدارەی خۆسەرەوە گرێبەستی درێژخایەن دڵنیادەکەن بۆ بەڕێوەبردنی بازرگانی و خزمەتگوزارییە بازرگانییەکان لە دەروازەکەدا. ئەم شێوازە بەکردەیی بۆ هەموو کەرتێکی گرنگی ئابووری خۆجێی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا ڕادەکێشێت.

لە کاتێکدا ئیدارەی خۆسەر و هێزەکانی سووریای دیموکراتی سەرچاوە دارایی بەرچاویان لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵی دەسەڵاتیاندا بەسەر باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا کۆکردەوە، وا دیارە لەو مانگانەی پێش هەڵوەشاندنەوەیان لە ئابی ٢٠٢٦دا سامانی خۆیان زیاتریش کردووە، بەوەی ئامێر و کەلوپەل و ئۆتۆمبێلی گرانبەهایان فرۆشت کاتێک کۆتایی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا نزیک بووەوە. دواتر داهاتی ئەم فرۆشتنانەیان ئاڕاستەی ئەو کۆمپانیایانەی کەرتی تایبەت کرد کە پەیوەستن پێیانەوە.

PYD دەزانێت کە ئیتر ناتوانێت زاڵبوونی سیاسی خۆی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا بە هێزی سەربازی بپارێزێت، ئێستا کە هێزەکانی سووریای دیموکراتی هەڵوەشێنراوەتەوە. بۆیە، ستراتیژی PYD بۆ پاراستنی کاریگەری سیاسی پشت بە جێگیرکردنی ئامادەبوونی لە ئابووری خۆجێیی و چەسپاندنی تۆڕەکانی لە کەرتە بازرگانییە سەرەکییەکاندا دەبەستێت. وا دیارە حکوومەتی سووریا ڕازییە، یان لانیکەم بێلایەنە، بەرامبەر ئەم ڕێکخستنە، بە مەرجێک PYD دەسەڵاتی دیمەشق لە بابەتەکانی سەروەری نیشتمانی یان بابەتە سەرەکییەکانی تری تایبەت بە حکوومەتی ناوەندی نەخاتە بەر ئاستەنگ.

لە هەندێک کەرتدا، دیمەشق و PYD گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێکی نافەرمی لەسەر هاوبەشیکردنی دەسەڵات، کە لەوەدا دەستکەوتە ئابوورییەکان دابەش دەکەن، لە کاتێکدا حکوومەتی سووریا ڕێگە بە پارتە کوردییەکە دەدات تۆڕەکانی بپارێزێت و کاریگەری خۆی بەسەر چالاکییە بازرگانییە سەرەکییەکاندا بهێڵێتەوە.

لە ڕوانگەی هەردوو لای دیمەشق و سەرکردایەتی کوردەوە، ئەم ڕێکخستنە، کە وەک «ڕێککەوتنی کانوونی دووەمی (ژانویەی) ٢٠٢٦» پیشان دەدرێت، ڕادەیەک لە جێگیری دابین دەکات. بەڵام لەوانەیە ئەنجامی پێچەوانەی هەبێت، لەبەر ئەوەی تێچووی ژیان بەردەوام بەرز دەبێتەوە و گلەیی ئابوورییەکان قووڵتر دەبنەوە. ڕێککەوتنە کاتییەکان و ڕێکخستنە نافەرمییەکانی هاوبەشیکردنی دەسەڵات بە تەنها ناتوانن جێگیری لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا بەردەوام بکەن. هەروەها پێویستی بە باشبوونی ئابووری هەیە کە بگۆڕێت بۆ سوودی بەرچاو بۆ دانیشتووانی خۆجێیی.

دەقی ئینگلیزی بخوێنەوە: The Business of Power in Post-Autonomy Northeast Syria

شیکارییەکانی فۆرەمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئیمەیڵ وەربگرە: بەشداری لە هەواڵنامەکە بکە (بە ئینگلیزی)