واشنتن دەبێت دەریای خەزەر لەبەردەم بازرگانی سزاشکێنی ئێران و ڕووسیا دابخات
پێویستە ئەمریکا تانکەرە نەوتییەکان، ئەو کەشتییانەی چەک هەڵدەگرن، بەڕێوەبەر و دڵنیاییکەرەکانیان، لەگەڵ ئەو بەندەرانەی پێشوازییان لێدەکەن، بخاتە لیستی سزاکانەوە
ئابڵوقەی دەریاییی هێزی دەریاییی ئەمریکا لەسەر کەنارە باشوورییەکانی ئێران کارا بووە. پلاتفۆرمی ڕاگەیاندنی کەشتیوانی Maritime Executive لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ هەڵسەنگاند کە ئابڵوقەکە «وا دیارە نزیکەی سەد لە سەد کاریگەرە»، بەوەی ڕێگری لە ڕەوانەبوونی بازرگانی لە ڕێگەی بەندەری عەباس و بەندەرەکانی دیکەی باشوور دەکات، ئەوانەی پێش جەنگەکە ٨٠ لە سەدی بازرگانیی ئێرانیان لەخۆ دەگرت. تاران بە ڕووکردنەوە بۆ باکوور وەڵامی داوەتەوە. بە پێی ڕاپۆرتی پارێزگاری پارێزگای گیلان لەسەر کەنارەکانی خەزەر، قەبارەی گواستنەوەی کاڵا لە دەریای خەزەر لە نێوان ئازار و ئابی ٢٠٢٦دا ٥٠ لە سەد بەرزبووەتەوە.
ئەم ڕێڕەوە هیچ نهێنییەک نییە. کەمێک دوای ئەوەی جەنگی ڕووسیا لە ئۆکرانیا لە قوڕدا چەقی، ئێران زیاتر لە ٣٠٠ هەزار گوللەی تۆپخانە و ملیۆنێک فیشەکی بۆ ڕووسیا بە ڕێگەی خەزەر گواستەوە. ئیسرائیل لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ بنکەی دەریاییی ئێران لە بەندەری ئەنزەلی لەسەر دەریای خەزەر کردە ئامانج. پاشان بەرپرسانی ئەمریکی دانیان بەوەدا نا کە ڕووسیا بە هەمان ڕێڕەو پێکهاتەکانی دڕۆن بۆ ئێران دەنارد تا زەخیرەی دڕۆنی ئێران پڕ بکاتەوە. لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، دڕۆنە ئۆکرانییەکان بەندەری مەخاچکەلایان کردە ئامانج، کە ستافی گشتیی ئۆکرانیا ڕایگەیاند ڕۆڵێکی حەیاتیی هەیە وەک «کۆریدۆری لۆجستی ڕووسیا-ئێران بە ناو دەریای خەزەردا، کە بۆ بەلاداچوون لە سزا ڕۆژئاواییەکان بەکاردێت.»
لەگەڵ ئەوەشدا، سەرەڕای گرنگیی ڕۆژ لەدوای ڕۆژ زیادبووی ڕێڕەوی خەزەر، سزا ئەمریکییەکان دواکەوتوون.
لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، سەرۆکی نووسینگەی ڕووسیای هێڵەکانی کەشتیوانیی دەریای خەزەر (Khazar Sea Shipping Lines)، کە بەشی خەزەری هێڵی دەوڵەتیی گواستنەوەی ئێران، Islamic Republic of Iran Shipping Lines، ـە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئامانجی سزای ئەمریکایە، ڕایگەیاند کۆمپانیاکە دوو کەشتیی بارهەڵگری وشکی لە سانت پیترزبێرگ کڕیوە، سێیەمی لە حەوشەی لۆتۆس (Lotos) لە ئەسترەخان لەژێر دروستکردندایە، و بیری لە تانکەرێکی دیکە و کەشتییەکی کۆنتەینەر دەکردەوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦، لۆتۆس کەشتیی ٧،٢٠٠ تۆنی Sahel-e Khazar ڕادەستکرد، بە ئامادەبوونی باڵیۆزی ئێران لە مۆسکۆ، و بەڕێوەبەری گشتیی Islamic Republic of Iran Shipping Lines گوتی توانای خەزەریی هێڵەکە تا کۆتایی ٢٠٢٦ دەگاتە ١٥٠ هەزار تۆن.
ماددەی ٣ی ڕێککەوتننامەی ئاکتاوی ٢٠١٨ ڕێگری دەکات لەوەی هێزە چەکدارەکانی ئەو دەوڵەتانەی کەنار دەریا نین لە خەزەر بن. وا دیارە ئێران تاکە دەوڵەتی کەناراوەکەیە کە پەسەندی نەکردووە، هەرچەندە سەرۆک مەسعود پزەشکیان لە ئابی ٢٠٢٦ ناردوویەتی پەرلەمان. تاکە هێزێک کە لەسەر دەریاکە ڕێگری دەکات ئۆکرانیایە، بە دڕۆنی دوورهاوێژ. لە ٢٥ی تەمموزی ٢٠٢٦، دوو کەشتیی بارهەڵگری سزادراو، Port Olya 2 و Begey، لەگەڵ کۆرڤێتێکی ڕووسی و کەشتییەکی بارهەڵگری ئێرانی، کردە ئامانج. تاران ناوی نا هێرشێکی «دوژمنکارانە و تاوانکارانە»، بەڵام هەرگیز لیستی بارەکەی بڵاو نەکردەوە. لە کاتێکدا وەزارەتی دارایی ئەمریکا لە نیسانی ٢٠٢٣ Port Olya 2ی سزادا، بەهۆی ئاسانکاری بۆ بازرگانیی سەربازی لە نێوان ئێران و ڕووسیا، ئەوەی بۆ Begey نەکرد، هەرچەندە شانشینی یەکگرتوو و کەنەدا کردبوویان.
یاسای Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act، کە سەرۆک دۆناڵد ترەمپ لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ واژووی کرد، دەسەڵاتێکی بەرفراوان بە واشنتن دەدات بەسەر بازرگانیدا. کورتەکان جەخت لەسەر نەوت دەکەنەوە، بەڵام دەقی یاساکە هەر کەشتییەکی بیانی دەگرێتەوە کە سەرۆک بڕیار بدات ڕووسیا یان ڕووسەکان بۆ گواستنەوەی نەوت، گاز، خەڵووز، یۆرانیۆم، «چەک، یان کاڵای دیکە بە مەبەستی بەلاداچوون لە سزاکانی سەپێنراو لەلایەن ئەمریکا یان وڵاتانی دیکە» بەکاری دەهێنن. ئەم دەستەواژەی کۆتایی گرنگە، چونکە کەشتییەک کە لە سزای بەریتانی یان کەنەدی دەبەزێتەوە دەتوانێت بکەوێتە ژێر ئەم یاساوە، تەنانەت ئەگەر واشنتن هەرگیز لە لیستەکانیدا نەیناسێنیبێت. هەروەها یاساکە هەر کەسێک دەگرێتەوە کە بە ئاگایییەوە خاوەن، بەڕێوەبەر، کارپێکەر یان دڵنیاییکەرِ چنین کەشتییەک بێت، و بەڕێوەبەرانی ئەو بەندەرە بیانییانەی خزمەت بەو کەشتییانە دەکەن کە ئەمریکا بەهۆی پشتیوانی ڕووسیاوە سزای داون. Port Olya 2 یەکێکە لەوانە. سەرۆک تا ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ کاتی هەیە بۆ کردەوە.
حکومەتی ئەمریکا دەبێت نەک تەنها تانکەرە نەوتییەکان، بەڵکو ئەو بدەنە کەشتییانەش لە لیستەوە کە چەک بە ناو خەزەردا دەگوازنەوە، لەگەڵ بەڕێوەبەر و دڵنیاییکەرەکانیان، و ئەو بەندەرانەی وەریان دەگرن. بۆ کەمکردنەوەی جیاوازیی سزا لەگەڵ هاوپەیمانەکانی، وەزارەتی دارایی ئەمریکا دەبێت دڵنیا بێت کە هەر کەشتییەک لەلایەن کەنەدا، یەکێتیی ئەورووپا، ئۆکرانیا یان شانشینی یەکگرتووەوە سزا دەدرێت، بەلایەنی کەمەوە پێداچوونەوەیەک دەستپێبکات بۆ ڕێکخستنی لیستەکان.
بەهۆی ئەوەی هیچ هەڵبژاردەیەکی دەریایی نییە چونکە دەریای خەزەر وشکانی دەوریداوە، حکومەتی ئەمریکا دەبێت چاودێریی بەندەرەکانی وەک ئەمیرئاباد، ئەنزەلی، نۆشەهر، ئەسترەخان، ئۆلیا و مەخاچکەلا بکات، و دۆزینەوەکان لەگەڵ ئیسرائیل و ئۆکرانیا هاوبەش بکات.
هەرچەندە بە ڕوونی لە یاساکەدا نەهاتووە، وەزارەتی دارایی دەبێت تاقی بکاتەوە ئایا ئەو حەوشانەی کەشتی بۆ هێڵێکی گواستنەوەی ئێرانیی سزادراو ڕادەست دەکەن، دەکەونە ژێر دەسەڵاتە هەنووکەییەکانی سزادانەوە یان نا. ئەگەر پارێزەرەکانی وەزارەتی دارایی بتوانن ئەم ئەرگومێنتە بسەلمێنن، ئەوا دەبێت سزای حەوشەکانی کەشتیسازی بسەپێنن.
لە کۆتاییدا، هەرچەندە دامەزراوە هەواڵگرییەکان بەرگری لە بڵاوکردنەوەی گشتیی زانیاری دەکەن بۆ پاراستنی سەرچاوە و شێوازەکان، کاتێک هێرشەکان کەشتیی بارهەڵگری ناکۆک دەکەنە ئامانج، بڵاوکردنەوەی خێرای لیستی باری ئەو کەشتییانە پڕۆپاگەندەی تاران سەروبنەکەی هەڵدەگێڕێتەوە. وەزارەتی دارایی دەبێت کردەوەکەی دژی بانکی VTB، کە کەناڵی ڕوبڵ-ڕیاڵی ڕووسیا-ئێرانی کردبووە ئامانج، بەرفراوان بکات بۆ ئەو بانکانەی لە ڕووسیا و لایەنە سێیەمەکاندا کە پارەی بارگواستنەوەی خەزەر دەچەسپێنن یان پارەی ئەو کەشتییانە دەدەن کە ڕووسیا بۆ هێڵی گواستنەوەی ئێران دروست دەکات.