داگیرکاری تورکیا لە سووریا بۆچی کەس باسی ناکات؟
ئامادەبوونی تورکی لە بەشێک لە باکووری سووریا کاری ئەوە قورستر دەکات کە الشرع وەک سەرکردەیەکی سەربەخۆ ببینرێت.
لە وتارێکدا لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لەبەردەم ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، دانی دانۆن، باڵوێزی ئیسرائیل لە نەتەوە یەکگرتووەکان، ئاماژەی بە ڕاستییەکی کرد کە کەمێک لە دیپلۆماتەکان و سەرکردەکانی جیهان ئازایەتی باسکردنی دەکەن: ئامادەبوونی سەربازیی تورکیا لە سووریا. قسەکانی لە چوارچێوەی ڕەنگدانەوەی هۆکارەکان بۆ ئامادەبوونی سەربازیی ئیسرائیل لە بەشێک لە باشووری سووریادا هاتن. دانۆن ئاماژەی بەوەدا کە تورکیا لە باکووری سووریا ڕووبەرێکی زۆر گەورەتر داگیر کردووە لەوەی ئیسرائیل لە باشوور داگیری کردووە. ئەو ڕاست دەکات. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەم ڕاستییە کەمترین سەرنجی بۆ دراوە.
لەوانەیە هەندێک لە بەرگریکارانی تورکیا بڵێن کە ئامادەبوونی تورکیا لە سووریا جیاوازە لە هی ئیسرائیل، چونکە ئێستا تورکیا و سووریا هاوپەیمانن و ئامادەبوونی سەربازیی تورکیا بە بانگهێشتی دیمەشقە، بەڵام ئەمە وا نییە.
سوپای تورکیا ئامادەبوونێکی بەرفراوان لە پارێزگاکانی ئیدلیب، حەلەب و حەسەکە هەیە، دوای هێرشە سەربازییە گەورەکانی ساڵانی ٢٠١٦، ٢٠١٨ و ٢٠١٩، زۆر پێش ئەوەی ڕژێمی ئێستای دۆستی تورکیا لە دیمەشق دەسەڵاتی بگرێتە دەست. لە کاتێکدا دوو ئۆپەراسیۆنەکەی دواتر بە ئاشکرا ئامانجیان دەرکردنی هێزە کوردەکان بوو لە ناوچەکانی وەک عەفرین و ڕەئسولعەین (سەرێ کانیێ)، ئۆپەراسیۆنی یەکەم کە لە ٢٠١٦دا دەستی پێکرد، بە ڕواڵەت ئامانجی جەنگ لەگەڵ دەوڵەتی ئیسلامی بوو. بەڵام لە ڕاستیدا، دەستێوەردانی تورکیا بۆ ئەوە بوو کە ڕێگر بێت لەوەی هێزە کوردەکان ئەو ناوچانەی باکووری حەلەب داگیر بکەن کە لەژێر دەستی دەوڵەتی ئیسلامیدا بوون، بە تایبەتی شارۆچکەکانی وەک الباب و جەرابلوس.
تورکیا پێش ئەوە دەرفەتی هەبوو ڕووبەڕووی دەوڵەتی ئیسلامی ببێتەوە، تەنانەت پێش ئەوەی ئەمریکا هاوبەشیی خۆی لەگەڵ هێزە کوردەکان بۆ جەنگ لەگەڵ ئەم گرووپە تیرۆریستییە دەست پێ بکات. لە جیاتی ئەوە، ئەنقەرە ڕێگەی دا سنوورەکەی ببێتە دەروازەیەک بۆ جەنگاوەران، پێداویستییەکان و بازرگانیی نایاساییی دەوڵەتی ئیسلامی. لەو ماوەیەدا جووڵەیەکی چالاکی نەوت و کاڵاکانی تر هەبوو کە لە ناوچەی ژێر دەستی دەوڵەتی ئیسلامییەوە بۆ ناو تورکیا قاچاخ دەکران.
سەرکردایەتیی نوێی ئیسلامیی سووریا سوود لە پەیوەندییەکەی لەگەڵ تورکیا وەردەگرێت، بەڵام ئەحمەد الشرع، سەرۆکی کاتی، زۆر پەرۆشە کە وا نەبینرێت گوێڕایەڵی رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا، بێت. لەو کاتەوەی لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا دەسەڵاتی گرتووەتە دەست، هەوڵی داوە وێنەی سەرکردەیەکی سەربەخۆی سووری بنوێنێت. بەڵام ئامادەبوونی بەرچاوی تورکی لە بەشێک لە باکووری سووریا ئەم هەوڵە ئاڵۆز دەکات. حکوومەتی سووریا لەو پێگەیەدا نییە کە داگیرکاریی تورکیا بۆ خاکی سووریا بخاتە ژێر پرسیارەوە، لە کاتێکدا مانەوەی سیاسی، چاکبوونەوەی ئابووری و پێکهاتەی ئاسایشی هێشتا بە شێوەیەکی توند بە ئەنقەرەوە بەستراونەتەوە.
ڕاستییەکە ئەوەیە کە تورکیا سووریا بە حەوشەی پشتەوەی ستراتیژیی خۆی دەزانێت. ئەوەی ئەردۆغان لە شوێنی تردا دوای کەوتووە، بەستنەوەی دانپێدانانی دیپلۆماسی و یارمەتی بەو ڕێککەوتنانەی ئامادەبوونی تورکی دەستەبەر دەکەن، دەکرێت لە سووریادا بە ئاسانتریش جێبەجێ بکرێت. لیبیا نموونەیەکی سوودبەخش پێشکەش دەکات. لە ٢٠١٩دا، تورکیا و حکوومەتی ڕێککەوتنی نیشتمانیی لیبیا دوو یاداشتنامەی جیاوازیان واژۆ کرد: یەکێکیان دیاریکردنی دەسەڵاتی دەریایی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست و ئەوی تریان دابینکردنی هاوکاریی ئاسایشی و سەربازی. ئەم ڕێککەوتنانە نەک تەنها دەستێوەردانی ستراتیژی و سەربازیی تورکیایان لە لیبیا قووڵتر کردەوە، بەڵکو مانەوەی تەرابلوسیشیان بەستەوە بە ئامادەییەکەی بۆ ڕەچاوکردنی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی تورکیا.
بۆ ئەردۆغان، سووریا تەنها پەیوەندیدار نییە بە دەستەبەرکردنی بەرژەوەندییە سنوورییە ڕاستەوخۆکانی تورکیا. ئەنقەرە دەیەی ڕابردووی بەسەربردووە لە نیشاندانی ئامادەیی بۆ نواندنی هێزی سەربازی لە دەرەوەی سنوورەکانی، لە سووریا و عێراقەوە تا لیبیا و قەفقاس.
ئێستا سووریا دەرفەتێکی تەنانەت گرنگتر دەخاتە بەردەم. دوای زیاتر لە دەیەیەک جەنگ، دام و دەزگا، سوپا و ئابووریی وڵات تێکشکێنراون و سەرکردایەتیە نوێیەکەی بۆ بنیاتنانەوەی دەوڵەت هێشتا پشتی بە هاوبەشە دەرەکییەکان بەستووە. تورکیا دەتوانێت ئەو کاریگەرییەی لە ماوەی جەنگی سووریادا کۆی کردووەتەوە بگۆڕێت بۆ ئامادەبوونێکی درێژخایەنی ناوچەیی. ئەمە بەشێکە لە شێوازێکی بەرفراوانتر کە ئەنقەرە لە داڕمان یان پارچەپارچەبوونی دەوڵەتە دراوسێکانی کەڵکی وەرگرتووە بۆ فراوانکردنی دەستڕۆیشتنی سیاسی و سەربازیی خۆی. لەگەڵ ئەوەی سووریا لە قۆناغی دوای جەنگدایە، وا دیارە تورکیا بڕیاری داوە نەک تەنها دەنگی لە داهاتووی ئەودا هەبێت، بەڵکو دڵنیا بێتەوە لەوەی بەرژەوەندییە ئاسایشی و جیۆپۆلیتیکییەکانی خۆی لە نێو نۆژەنکردنەوەی سووریادا چەسپێنرابن.
بانگەواز بۆ ئەوەی هێزە سەربازییە بیانییەکان خاکی سووریا بەجێبهێڵن کاتێک ڕەوا دەبێت کە بە شێوەیەکی یەکسان جێبەجێ بکرێت. نابێت سەرنج تەنها لەسەر ئیسرائیل بێت و لە هەمان کاتدا چاوپۆشی لە ئامادەبوونی سەربازیی تورکیا بکرێت کە زۆر گەورەتر و دێرینترە لە باکووری سووریا. ڕێبازێکی متمانەپێکراو دەبێت دوور بکەوێتەوە لە پێوانەی دووانە: ئەگەر ئامادەبوونی سەربازیی بیانی بە پێشێلکردنی سەروەریی سووریا دادەنرێت، ئەم پێوانەیە دەبێت بە یەکسانی بۆ هەموو ئەو هێزە دەرەکییانە جێبەجێ بکرێت کە لەسەر خاکی سووریا کار دەکەن.