باشترە ئەمەریکا توندی بکات لەگەڵ ئەو کۆمپانیایانەی بە گومان قەڵغانی ئێرانن لە کوردستانی عێراق

هێزەکانی ئەمەریکا بۆ یەکەم جار لە ماوەی ١٥ ساڵدا بە تەواوی لە عێراق دەرچوون. کاتێک سەرۆک باراک ئۆباما هێزەکانی کشاندەوە، لە کۆتاییدا دەوڵەتی ئیسلامی بۆشاییەکەی پڕکردەوە. ئەمڕۆ سەرۆک دۆناڵد ترەمپ هەمان مێژوو دووبارە دەکاتەوە، بەوەش دان بەوەدا نانێت کە بە دەگمەن هێزەکانی چاکەخوازی بۆشاییەکە پڕدەکەنەوە.

لە هەرێمی کوردستانی عێراقدا، دوو هێزی دەرەکی سەرەکی بۆ کاریگەری کێبڕکێ دەکەن: تورکیا، کە نزیکترە بە پارتی دیموکراتی کوردستانی مەسعود بارزانی، و ئێران، کە پەیوەندیی توندوتۆڵتری هەیە لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی بافل و قوباد تاڵەبانی.

بڕیاری ترەمپ بۆ کشانەوە لە عێراق لە کاتێکدا جەنگی ئێران بەردەوامە، کارتی فشاری ئەمەریکا لە کاتێکی هەستیاردا کەم دەکاتەوە. سەرکردایەتیی ئێران هەوڵیداوە بە گواستنەوەی بازرگانی لە دەریاوە بۆ وشکانی، ئابڵوقەی ترەمپ بەلاداب، لە کاتێکدا دراوسێ باکوورییەکانی ئێران، واتە تورکیا، ئازەربایجان و تورکمانستان، بە دڵخۆشییەوە یارمەتیدەرن. ئامادەبوونی ئەمەریکا قاچاخچێتیی لەناو نەبرد، بەڵام هاوسەنگییەکەی پاراست. ئەمڕۆ ئەو هاوسەنگییە نەماوە.

بە نەبوونی هێزی سەربازی لەسەر زەوی، کاریگەریی ئەمەریکا دادەبەزێت، بەڵام ترەمپ هێشتا ئامرازی لەبەردەستدایە. چەندین ساڵە بەرپرسانی هەواڵگریی ئەمەریکا نەخشەی بازرگانییە سێبەرییەکانی ئێرانیان کێشاوە. ئێستا ترەمپ، هەواڵگریی ئەمەریکا، وەزارەتی خەزێنەداریی ئەمەریکا و ئەو هێزە ئەمەریکییانەی لە دەرەوەی سنوورەوە کار دەکەن، دەبێت دژی ئەو تۆڕە بجووڵێنەوە.

یەکێک لە گەورەترین کۆنگڵۆمێراکان لە کوردستانی عێراق، ئەگەر نەڵێین لە هەموو عێراقدا، گرووپی نۆکانە. لە ٣٨ کۆمپانیا و لقەکانیان پێکدێت و لە هەموو بوارێکدا کار دەکات، لە نەوتەوە تا بیناسازی و تەلەکۆمیونیکەیشن و گەشتوگوزار، و بازرگانی لە هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجەدا مۆنۆپۆڵ دەکات. لە کاتێکدا مۆنۆپۆڵی سیاسی زیانبەخشە، لە واشنتن نیگەرانییەکی لەزیادبوون هەیە کە سەرکەوتنی نۆکان پشت بە پەیوەندییەکانی بە قەرارگای ڕەمەزانی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە دەبەستێت، ئەو دەزگایەی هێزی قودس کە بەرپرسیارە لە عێراق.

هەندێک عێراقی بانگەشە دەکەن کە کۆمپانیای ئێرانیی نیکان هۆڵدینگ (Nikan Holding)، کە لە زۆر بواری پیشەسازیدا کار دەکات و سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی لقێکی لە سلێمانیدا هەیە، پەیوەندیی بازرگانی و هەماهەنگیی بەهێزی لەگەڵ نۆکاندا هەیە.

لە نزیک دەروازەی سنووریی باشماخ، لەنێوان ئەو بەشەی هەرێمی کوردستانی عێراق کە لە ژێر دەستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندایە و ئێران، کۆگای گەورە هەن کە ئەو کۆمپانیا بیناسازییانەی لە شاری ئارام و پڕۆژەکانی تردا کار دەکەن، کاڵاکانی بازرگانیی سنووری تێدا کۆدەکەنەوە. پۆلای بەهێز (Polay Bahez)، کە لە کوردستاندا بە فۆلاد بەهێز ناودەبرێت، پەیوەندییەکی نزیکی هەیە بە فۆلادی موبارەکەی ژێر سزای ئەمەریکا. دامەزراوەی ئەنزوو هەم سووتەمەنی لە ئێرانەوە هاوردە دەکات و هەم بۆی ڕەوانە دەکات، هەروەها بازرگانی بە چیمەنتۆ و ئاسن و بیناسازی دەکات. ناترۆن یارمەتیی گواستنەوەی سووتەمەنی دەدات بەسەر سنووردا. هەروەها بەپێی هەواڵەکان گرووپی کۆمپانیاکانی باشووری کوردستان لە گواستنەوە و فرۆشتنی بەرهەمە غازییەکانی کێڵگەی خۆرمۆردا کار دەکات و بەرەبەرە زیاتر دەکەوێتە ژێر تیشکی سزای ئەگەریيەوە، سەرەڕای وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆی ئەندامانی خێزانی تاڵەبانی.

لەنێو عێراقییەکاندا، یەکێک لە گەورەترین سکاڵاکان، بەبێ جیاوازیی مەزهەب یان نەتەوە، سەبارەت بە ڕژاندنی کاڵای پیشەسازی و کشتوکاڵیی هەرزانی ئێرانە بۆ ناو بازاڕەکانی عێراق و کوردستانی عێراق، کە پیشەسازیی ناوخۆیی لاواز دەکات. زۆرێک لە کوردەکان ئاماژە بە ڕۆڵی پەگاه (Pegah) دەکەن، گەورەترین بەرهەمهێنەری شیرەمەنی و کۆمپانیای خزمەتگوزارییە خۆراکییەکان لە ئێران، کە لقێکی لە سلێمانیدا هەیە.

بە شێوەیەکی ئاشکراتر، هۆما ئێر (Homa Air)، کە ناوێکی تری ئێران ئێر و کۆمپانیایەکی سزادراوی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییە، ئۆفیسێکی لە سلێمانیدا هەیە، بە ڕواڵەت هەم بۆ کۆمپانیای ئاسمانی و هەم وەک خزمەتگوزاریی گەشتوگوزار. هەروەها بەپێی هەواڵەکان حکوومەتی ژێر سەرکردایەتیی تاڵەبانی گرێبەست لەگەڵ کۆمپانیایەکی ئێرانی بە ناوی کووشش (Koushesh) دەکات کە تەقەمەنی هاوردە دەکات.

لە کاتێکدا واشنتن ماوەیەکی درێژە بە ئاشکرا تیشکی خستووەتە سەر گرووپەکانی بەغدا، وەک گرووپی ئەلمەهەندیس کە پەردەی حەشدی شەعبییە، سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی سامانەکانی فرەچەشن کردووە، یان ئەگەر ئەو ڕێوشوێنە فەرمییەش نەبێت، کۆمپانیای هەیە کە لە ڕووی کردارییەوە یان بۆ خۆدزینەوە لە سزاکان پشتی پێ ببەستێت. لە بەغدا، بە دیارەوە ئەمە گرووپی وەک سکۆپسکای (ScopeSky) دەگرێتەوە، سەرەڕای هەوڵی هەندێک ڕاوێژکاری ئەمەریکی بۆ سپیکردنەوەیان.

بەڵام شەڕی کاریگەری و نفووزکردن خۆی بە ناوچە ناکوردییەکانی عێراقەوە سنووردار ناکات. ماوەیەکی زۆر درێژە چاوپۆشی لە کوردستانی عێراق دەکرێت. ئێستا کە هێزەکانی ئەمەریکا چیتر پێویستیان بە ڕێککەوتنی کوردەکان نییە بۆ ئەوەی میوانداریان بکەن، دەبێت وەزارەتی خەزێنەداریی ئەمەریکا و دەزگای هەواڵگریی ناوەندی ئەو کۆمپانیایانە بناسێنن و لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکەن کە ئەرکی ڕژێمی ئێران بەرەو پێش دەبەن، هەروەها ئەو وەبەرهێنەرە کوردانەش کە قازانجیان لێ دەکەن و دەیانپارێزن.