پەیوەندییە قووڵەکەی تورکیا و سۆمالیا سنووری سیاسی خۆی هەیە

تورکیا لە سۆمالیا یەکێک لە قووڵترین هاوبەشییەکانی خۆی لە ئەفریقیا بنیات ناوە. هێزەکانی سۆمالیا ڕاهێنان دەدات، گەورەترین بنکەی سەربازیی دەرەوەی خۆی لە مەقدیشۆ هەڵگرتووە، پشتیوانی لە ئاسایشی دەریایی دەکات و بوارەکەی بۆ گەڕان بەدوای دۆزینەوەی وزە لە دەریادا فراوان کردووە. ئەم پەیوەندییە لە سەرەتای تشرینی یەکەمدا هەنگاوێکی دیکەی بەرەوپێش نا، کاتێک سەرۆک ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕایگەیاند کە تورکیا دەستی بە دروستکردنی بنکەیەکی هەڵدانی مووشەکی ئاسمانی (سپەیسپۆرت) لە وڵاتەکەدا کردووە. بەڵام قووڵی ئەم هاوبەشییە هەمیشە بە مانای هاوئاهەنگیی سیاسی نییە.

ناکۆکییەکی ئەم دواییە لەسەر قوبرس ئەمە دەردەخات. سەرۆکی نوێی پەرلەمانی سۆمالیا، عەبدولقادر محەمەد نوور، سوپاسی بەرپرسی قوبرسیی تورک، زیا ئۆزتورکلەر (Ziya Öztürkler)ی کرد لەبەر پیرۆزبایی لە هەڵبژاردنەکەی و ناوی برد بە سەرۆکی پەرلەمانی «کۆماری تورکی باکووری قوبرس»، ئەو دەسەڵاتەی لە باکووری قوبرسدا بە پشتیوانی تورکیا دامەزراوە و تەنیا لەلایەن تورکیاوە دان بەوەدا نراوە. عەبدولقادر دواتر پۆستەکەی سڕییەوە. پاشان وەزارەتی دەرەوەی سۆمالیا ڕوونکردنەوەیەکی فەرمی بڵاوکردەوە و تێیدا دەیگوت ئەو پەیوەندییە مانای گۆڕانکاری لە سیاسەتی دەرەوە یان دانپێدانان بە دەسەڵاتێکی جیاواز لە باکووری قوبرس نییە. مەقدیشۆ دووبارە پشتیوانیی خۆی لە سەروەری، یەکێتی و یەکپارچەیی خاکی کۆماری قوبرس دووپات کردەوە.

بڕیاری ڕوونکردنەوەی هەڵوێستەکەی بەرچاوە، بە تایبەتی بە پێشبینی پەیوەندیی مەقدیشۆ لەگەڵ ئەنقەرە، کە ساڵانێکە لە بەهێزکردنی دامەزراوە ئەمنییەکانی وڵاتەکەدا کار دەکات، هەروەها ڕێککەوتنێکی هاوکاری بەرگری و ئابووری دە ساڵە ئەم هاوبەشییەی قووڵتر کردووە و ئەنقەرەی پابەند کردووە بە یارمەتیدان لە بنیاتنان و چەککردنی هێزی دەریایی سۆمالیا.

بەڵام هەڵوێستی وڵاتەکە لەسەر قوبرس بەهای هاوبەشییەکەی لەگەڵ تورکیا لەسەر نەبرد. لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، بەرپرسانی تورکیا و سۆمالیا لە مەقدیشۆ لە فۆڕەمێکدا سەبارەت بە پەیوەندییە ستراتیژییەکانیان کۆبوونەوە. دواتر لەو مانگەدا، وەزیری بەرگری سۆمالیا لەگەڵ فەرماندەی بنکەی ڕاهێنانی تورکی TURKSOM و شاندێکی سەربازی تورکی کۆبووەوە بۆ گفتوگۆ لەسەر هاوکاری و ڕاهێنانی زیاتر. لە سەرەتای تشرینی یەکەمدا، پەیوەندییەکە دەچووە ناو بوارێکی دیکە. باڵیۆزی نوێی تورکیا و فەرماندەی TURKSOM سەردانی ئەو ناوچەیەیان کرد کە ئەنقەرە لێی دەزگای ئاسمانی خۆی پەرەپێ دەدات، کەمێک پێش ئەوەی ئەردۆغان ڕابگەیەنێت کە دروستکردنەکە دەستی پێکردووە.

ئەمە وەڵامی سۆمالیا لەسەر قوبرس گرنگتر دەکات. یەکێک لە نزیکترین هاوبەشە ئەفریقییەکانی ئەنقەرە ڕوونی کردەوە کە پشتبەستن بە یارمەتییە ئەمنییەکانی تورکیا مانای مۆرکردن لەسەر سیاسەتی دەرەوەی تورکیا نییە.

سۆمالیا هۆکاری بەهێزی هەبوو بۆ ئەوەی خێرا کاردانەوە نیشان بدات. دانپێدانان بە باکووری ژێر کۆنترۆڵی تورکیا دەتوانێت کێشە بۆ یەکپارچەیی خاکی خۆی دروست بکات. مەقدیشۆ سەربەخۆیی سۆمالیلاند ڕەت دەکاتەوە و داوای پشتیوانی نێودەوڵەتی دەکات بۆ پاراستنی سنوورە ئێستاکانی سۆمالیا. پشتیوانی لە دەسەڵاتێکی جیاواز لە قوبرس، پاراستنی ئەو هەڵوێستە بە شێوەیەکی یەکگرتوو قورستر دەکات.

ئەم نیگەرانییە هێشتا بەردەوامە. لە سەرەتای تشرینی یەکەمدا، سۆمالیا پەیوەست بە میسر، ئەریتریا و سودان بوو لە ڕەتکردنەوەی دانپێدانان بە سۆمالیلاند یان پشتیوانی لێکردنی. یەکپارچەیی خاکی هێشتا بۆ مەقدیشۆ نیگەرانییەکی دەستبەجێی سیاسەتی دەرەوەیە، نەک تەنیا ئەو ئارگومێنتە یاساییەی کە بۆ وەڵامدانەوەی ڕووداوی قوبرس بەکاری هێنا.

سۆمالیلاند پێشتر ئەم ناتەبایییەی قۆستبووەوە. دوای پۆستەکەی عەبدولقادر، دەسەڵاتدارانی سۆمالیلاند داوایان لە یۆنان و قوبرس کرد دانپێدانان بە سۆمالیلاند لەبەرچاو بگرن و سۆمالیایان تۆمەتبار کرد بە بەکارهێنانی پێوەرێکی جیاواز بۆ قوبرس و ناکۆکی خاکی خۆی. نیکۆسیا بەردەوامە لە پشتیوانی لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی سۆمالیا و دانی بە سۆمالیلانددا نەناوە.

هەمان پرسیار لە دەرەوەی سۆمالیاش درێژ دەبێتەوە، لەو کاتەدا کە تورکیا ئامادەبوونی خۆی لە شوێنەکانی دیکەی ئەفریقیا فراوان دەکات. ڕێککەوتنەکانی بەرگری، ڕاهێنانی سەربازی، وەبەرهێنانی بازرگانی و ژێرخان ڕۆڵێکی گەورەتری لە سەرانسەری ئەم قارەدا بە ئەنقەرە داوە، بەڵام سۆمالیا سنوورەکانی ئەم ڕێبازە دەردەخات.

ئەم دینامیکە دەرفەت بۆ واشنتن دروست دەکات بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەو حکومەتانە بجووڵێتەوە کە هاوبەشیی نزیکیان لەگەڵ تورکیا دروست کردووە. کاریگەری تورکیا لە ئەفریقیا، بە تایبەتی هەناردەکردنی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی، ناسەقامگیرکەرە و زۆر جار بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لاواز دەکات. بەڵام ئەگەر سەرەکیترین هاوپەیمانی تورکیا لە قارەکەدا بتوانێت نەخێر بە تورکیا بڵێت، پێویستە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە شێوەیەکی توندوتۆڵتر دەستڕاگەیشتنی تورکیا کوێر بکاتەوە بە نیشاندانی ئەوەی چۆن هەڵوێستەکانی تورکیا زۆر جار بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی ئەو وڵاتانە لاواز دەکات کە تورکیا پێی خۆشە وەک کۆلۆنیای ڕاستەقینە مامەڵەیان لەگەڵدا بکات.