کێ دەسەڵاتدارە لە باکووری عێراق؟

عێراق ڕووبەڕووی ئاستەنگێکە لە بەڕێوەبردنی داواکارییە ئەمنییەکانی دوو دراوسێی خۆی، لە هەمان کاتدا پاراستنی کۆنترۆڵی خۆی بەسەر بڕیارە دەوڵەتییەکاندا کە یەکپارچەیی خاک و سەربەخۆیی سیاسی دیاری دەکەن. داوای تاران بۆ لابردنی گرووپە ئۆپۆزیسیۆنە کوردییە ئێرانییەکان و ڕاگەیاندنی ئەنقەرە سەبارەت بە بەردەوامبوونی ئامادەبوونی سەربازی لە باکووری عێراق، ئەو پرسیارە دەخاتە پێشەوە کە کێ ڕێکخستنی ئەمنی لە باکووری عێراق دیاری دەکات. بەغدا لە نێوان ئەم ئامانجانەدا گیرە، سنووردار نەک تەنها بە فشاری دەرەکی بەڵکو بە توانای کەمەکەی بۆ سەپاندنی سیاسەتێکی ئەمنی یەکگرتوو بەسەر عێراقی فیدراڵی و هەرێمی کوردستانی عێراقدا.

پرسیارەکە ئیتر ئەوە نییە کە ئایا بەغدا دەتوانێت بگات بە ڕێککەوتنە ئەمنییەکان، بەڵکو ئەوەیە کە ئایا دەتوانێت جێبەجێیان بکات لە کاتێکدا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر بڕیارە ئەمنییە نیشتمانییەکاندا بپارێزێت.

لە دوای کۆبوونەوەی لیژنەی ئەمنی هاوبەشی عێراقی-ئێرانی کە بە سەرۆکایەتی ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی عێراق Qasim Al‑Aboudi و بە بەشداری نوێنەرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەڕێوەچوو، باڵیۆزی ئێران لە عێراق ڕایگەیاند کە هەردوو وڵات ڕێککەوتوون لەسەر لابردنی گرووپە ئۆپۆزیسیۆنە کوردییە ئێرانییەکان لە هەرێمی کوردستانی عێراق، یان ڕادەستکردنیان بە ئێران. بەڵام ڕاگەیەندراوی فەرمی عێراق تەنها باسی گفتوگۆی لەسەر جێبەجێکردنی ڕێککەوتننامەی ئەمنیی دوولایەنی ساڵی 2023 و چارەسەرکردنی کێشە ماوەکان دەکات، بەبێ ئەوەی ئاماژە بە دەرکردن یان ڕادەستکردن بکات.

ئەم گێڕانە پێچەوانە متمانەپێکراوی بەغدا دەخاتە مەترسییەوە. لابردن یان ڕادەستکردنی گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکان جێبەجێکردنی سەروەری دەوڵەتە کە کاریگەری لەسەر هاوسەنگی هێزی ناوخۆیی عێراق و پەیوەندییەکانی لەگەڵ خاکە کوردییە ئۆتۆنۆمییەکاندا هەیە. ئەگەر بەغدا ئەم هەنگاوانەی قبووڵ کردبێت، ئەوا تەنها لەگەڵ تاران لەسەر هەڕەشەیەکی ئەمنیی هاوبەش هاوکاری ناکات، بەڵکو دەستەڵاتی خۆی لەسەر ئەوەی عێراق چۆن خاکی خۆی بەکاردەهێنێت و کام گرووپ لە ناو سنوورەکانی وڵاتدا پاراستنیان پێدەدرێت، دەبەخشێتەوە. جیاوازی نێوان لێدوانی باڵیۆزی ئێران و بێدەنگی بەشداربووانی عێراقی تەحەدای ڕاستەوخۆ دەردەخات: ئایا حکومەتی عێراق دەتوانێت ڕوونکردنەوەیەک بڵاو بکاتەوە لەسەر ئەوەی لەسەر چی ڕێککەوتووە، دۆخی یاسایی گواستنەوەی پێشنیارکراو دیاری بکات، و بیسەلمێنێت کە سیاسەتەکەی تەنها وەڵامێک نییە بە فشاری سەربازیی دەرەکی.

ئەوەی ئەم ڕێکخستنانە پێویستییان بە بەشداری حکومەتی هەرێمی کوردستان بوو، دەروونی ئەوە دەردەخات کە هەولێر تێگەیشتووە بە نرخی سیاسیی ناپەیڕەوی، بەڵام هەروەها لاوازی توانای دامەزراوەیی بەغدا بۆ سەپاندنی ئەم جۆرە ڕێککەوتنەکان بە شێوەی سەربەخۆ ئاشکرا دەکات. لە مانگەکانی داهاتوودا، پرسیاری سەرەکی ئەوە دەبێت کە ئایا بەغدا دەتوانێت پابەندبوونە دیپلۆماسییەکانی بگۆڕێت بۆ گۆڕانکاری لەسەر زەوی، بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووبوونەوەیەک لەگەڵ ئەو تۆڕە سیاسی و چەکدارە دروست بکات کە ڕێکخستنەکانی حوکمڕانییەکەی پشتیان پێدەبەستێت. ئاڕاستەکانی ئێستا ئاماژە بە جێبەجێکردنی هەڵبژێردراو، دانوستانی بەردەوام، و فشاری ئامانجدار دەکەن، نەک چارەسەرێکی گشتگیر.

کێشەی ئۆپۆزیسیۆنی کوردیی ئێرانی دەمێنێتەوە وەک خاڵێکی سەرەکی ئاڵۆزی. تاران ئامادەیی خۆی بۆ بەکارهێنانی هێز دژی بنکەکانی ئۆپۆزیسیۆن لە ناو عێراق نیشان داوە، بەغدا و هەولێریش دێننە بەردەم داواکارییە ناڕێکەوتووەکانی پاراستنی سنوور، سەقامگیری، و پاراستنی یاسایی بۆ پەنابەران و دانیشتووان. ئەگەر ڕێکخستنەکانی گواستنەوە بەبێ گەرەنتیی جێبەجێپێکراو ڕێککەوتن لەسەر بکرێت، ئەم گرووپانە لەوانەیە بەردەوام ڕووبەڕووی هێرشی ئێران ببنەوە، تەنانەت دوای ئەوەش کە سنووردارکردنی چالاکییەکان قبووڵ دەکەن. بە پێچەوانەوە، ئەگەر گواستنەوە ڕەت بکەنەوە و بنکە چەکدارەکانیان لە نزیک سنوور بهێڵنەوە، ئێران هێشتا بیانووی دەستێوەردانی زیاتر دەگرێت.

هەرێمی کوردستان، بە تایبەتی هەولێر، بەرکەوتووە. پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ Washington دەپارێزێت، لە هەمان کاتدا میوانداری ئەو گرووپە ئۆپۆزیسیۆنە کوردانە دەکات کە هەم تاران و هەم ئەنقەرە بە هەڕەشەی ئەمنی دایان دەناسن. بەرکەوتنی کوردستان بە پەرتەوازەیی ناوخۆیی قورستر بووە. سەرەڕای ڕاگەیاندنی نوێی یەکخستنێکی ڕووکەشی هێزە کوردییە عێراقییە ڕکابەرەکان، Kurdistan Democratic Party و Patriotic Union of Kurdistan هێشتا تۆڕە سیاسییەکان و پێکهاتە ئەمنییە جیاوازەکانیان دەپارێزن، ئەمەش توانای کورد لە کارکردن وەک ئەکتەرێکی یەکگرتوو سنووردار دەکات. ئەمەش وای کردووە هەرێمەکە لەسەر ئەو بڕیارانەی پێویستییان بە هەڵوێستێکی هاوبەشە، دابەش بمێنێت. ئەکتەرە دەرەکییەکان ئەم دابەشبوونە سیاسییانە بەکاردەهێنن بۆ پەروەردەکردنی پەیوەندی جیاواز لەگەڵ هەولێر و Sulaymaniyah. لە ئەنجامدا، هەولێر دەبێت لە هەڵوێستێکی لاوازەوە دانوستان بکات، هەوڵ بدات پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەغدا هاوسەنگ بکات، گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکان بپارێزێت، و ڕێگری لەوە بکات کە خاکەکەی ببێتە گۆڕەپانی جەنگ لە نێوان ئێران و دژبەرەکانی.

لە کۆتاییدا، تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە ئەوە نییە کە ئایا عێراق دەتوانێت ڕێکخستنە ئەمنییەکان لەگەڵ ئێران واژوو بکات یان بەرگەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی تورکیا بگرێت، بەڵکو ئەوەیە کە ئایا دەتوانێت ئەم پابەندبوونە دیپلۆماسییانە لە ڕێگەی دامەزراوەکانی خۆیەوە بگۆڕێت بۆ سیاسەتە جێبەجێپێکراوەکان، و ئایا ئەو دامەزراوانە دەتوانن بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە پەرتەوازەیی سیاسی و زۆرلێکردنی دەرەکی کار بکەن. بە پێی بەڵگەکانی ئێستا، ناتوانن: ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی عێراق سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکان دەکات، بەڵام ئێران و تورکیا ئەنجامەکانیان دیاری دەکەن.

تاوەکو بەغدا توانای دەوڵەتی ڕاستەقینە لە ناوچە سنوورییەکانی دروست نەکات و توانای جێبەجێکردنی بڕیارە ئەمنییەکان بەبێ ڕێنوێنی دەرەکی نەسەلمێنێت، هێشتا بەرکەوتوو دەمێنێتەوە بەرامبەر ئامانجە ستراتیژییەکانی دراوسێکان. ئەمەش دیاری دەکات کە ئایا هاوکاریی ئەمنی دوای کشانەوە و وەبەرهێنانی ئەمریکی دەتوانێت بەردەوام بمێنێت، یان ئەوەی ڕکابەرە ناوچەییەکان ئەو ژینگە ستراتیژییە شێوە پێدەدەن کە بەرژەوەندییەکانی U.S. پشتی پێ دەبەستن. ڕێککەوتنەکانی دوایی عێراق لەگەڵ تاران لەوانەیە بە کاتی کەم داواکارییە ئەمنییەکانی ئێران ڕازی بکەن، بەڵام دەوڵەتی عێراق بەهێز ناکەن. تەنها بناغەیەکە کە سەروەری ڕاستەقینە دەتوانێت لەسەری بوەستێت.