یاریە سیاسییەکانی تورکیا لە سۆمالیا مەترسی گەڕانەوەی هێزی ئەلشەباب دروست دەکەن

لە ٢٨ی سێپتەمبەری ٢٠٢٦، هێزە هاودەنگەکانی عەبدولعەزیز حەسەن محەمەد لەفتەگارین هێرشیان بردە سەر پێگە فیدراڵییەکان لە بەیداوە، پایتەختی ویلایەتی South West Stateی سۆمالیا. شەش مانگ پێشتر، هێزە فیدراڵییەکان کە نوێنەرایەتی حکومەتی ناوەندی لە مەقدیشۆ دەکرد، لە شارەکە دەریانکردبوو. لەفتەگارین چووە کینیا، ڕەتیکردەوە کە بە ئارەزووی خۆی دەستی لەکار کێشابێتەوە، هەروەها ئەو گواستنەوەیەی ڕەتکردەوە کە شێخ ئەدەن محەمەد نوور مەدۆبە، سەرۆکی پێشووی پەرلەمانی فیدراڵی، دابنرێت. کاتێک لەفتەگارین دوبارە گەڕایەوە بۆ بەرەوپێشبردنی تەحەدّیی چەکدارییەکەی، مەقدیشۆ شەڕکەرەکانی تۆمەتبار کرد بەوەی لەگەڵ ئەلشەبابی پەیوەست بە ئەلقاعیدە کاردەکەن. کەمپەکەی ئەمەی ڕەتکردەوە و فڕۆکەکانی F-16ی تورکیای تۆمەتبار کرد بەوەی پێگەکانی بۆردومان کردووە. هەرچەندە فڕۆکەی جەنگی بەسەر بەیداوەوە بینراون، تورکیا ڕەتیدەکاتەوە کە ئەو هێرشانەی تۆمەتبارکراو ئەنجام دابێت.

بەڵام ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە نزیکەی ٨٠ پێکدادانی سنووردار لەنێوان هێزە فیدراڵییەکان و هێزە دژە فیدراڵییەکان لە هەرێمی Bay لە South West State ڕوویانداوە، هەروەها نزیکەی هەمان ژمارە هێرشی جیاوازی ئەلشەباب. ئەمە زیاتر لەوەی پیشان بدات کە هێزە دژە فیدراڵییەکان لەگەڵ ئەلشەباب کاردەکەن، ئەوە دەردەخات کە مەقدیشۆ زیاتر سەرنجی لەسەر دژەکانەکەی خۆیە، لە کاتێکدا ئەلشەباب هێشتا چالاکە. لە ١٣ی ئۆکتۆبەر، لیژنەی سۆمالیا بۆ بەرەنگاربوونەوەی دارایی تیرۆر لەفتەگارین و نۆ کەسی تری خستە سەر لیستی سزا داراییەکان بەهۆی گومانی پەیوەندییان بە ئەلشەبابەوە، سامانەکانیانیش ڕاگرت، بەڵام لە ڕاگەیاندنەکەیدا هیچ بەڵگەیەکی ئاشکرا نەهێنا.

لە باکوورتر، ئەلشەباب ئەو ناوچانەی دەستکەوتنەوە کە حکومەتی فیدراڵ جارێک وەک “ئازادکراو” پێشکەشی کردبوون، واتە Hiiraan و Middle Shabelle لە Hirshabelle، کە ویلایەتێکی ئەندامی فیدراڵە لەسەر ڕێڕەوی کشتوکاڵی و گواستنەوەییەکانی باکووری مەقدیشۆ. تا مارسی ٢٠٢٦، ئەلشەباب دەستی بەسەر شار و ناوچە ستراتیژییەکاندا گرت، لەوانە Adan Yabaal، Hawadley، El Baraf، Fidow و Nur Dugle. لە Hiiraanی دراوسێدا، Mahas و Moqokoriی داگیرکردەوە. شۆڕشگێڕەکان کە دەستیان بەسەر ڕێگاکانی دەوروبەری ئەم شارانەدا هەیە دەتوانن سەربازگەکان لە یەکدی جیا بکەنەوە، باج لەسەر بازرگانی دابنێن و کۆمەڵگا بترسێنن، بێ ئەوەی هەموو بنکەی بەڕێوەبردنی قەزاکان داگیر بکەن. لە زۆر ڕووەوە، ئەمە دووبارەکردنەوەی شۆڕشی تالیبانە لە ئەفغانستانە. بۆ هاوڵاتییەکان، نرخەکە دەستبەجێیە، ئاوارەبوونەوەی نوێ، تێکچوونی بازاڕەکان و ترسی تۆڵەسەندنەوە بەهۆی هاوکاریکردن لەگەڵ هێزەکانی حکومەت.

پاشەکشەی حکومەت لەم مانگەدا بەردەوام بووە. لە ٢٠٢٢، شەڕکەرانی Xawaadle [Hawadle] یارمەتیان دا لە ڕێکخستنی Macawisley. جوتیاران و شوانەکان بە سوپای نیشتمانی فیدراڵی سۆمالیاوە پەیوەستن دژ بە باج‌سەندنی زۆرەملێی جیهادییەکان. ڕێککەوتنەکەیان ڕوون بوو، یارمەتی بدەن گوندەکەت بگەڕێنرێتەوە، حکومەتیش یارمەتیت دەدات بپارێزرێت. بەڵام لە هەفتەی یەکەمی ئۆکتۆبەر، بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان هەندێک لە ڕیشسپییانی Xawaadle گەیشتنە تێگەیشتنێک لەگەڵ ئەلشەباب کە کارکردی میلیشیای سەر بە عەشیرەت، Macawisley، لە کۆمەڵگاکانیاندا سنووردار دەکات، بە ئاسانی، هاوتای “national guards” لە ناوەڕاستی سۆمالیا. تەنانەت ئەگەر کۆدەنگییەک لەسەر ئەم هەنگاوە نەبووبێت، ئەو ڕاستییەی کە ڕیشسپییە نەریتییەکان بیر لێکردۆتەوە دەبێت شیکارەکانی ئاسایش نائارام بکات. پاشان، لە ٩ی ئۆکتۆبەر، شەڕ لە دەوروبەری Hees لە Hiiraan هەڵگیرسا. ڕاپۆرتە ناوخۆییەکان دەڵێن ئەلشەباب شارەکەی گرت دوای ئەوەی هێزە فیدراڵییەکان کشانەوە، بەڵام ئەوەی ئایا توانیویانە شارەکە ڕابگرن یان نا، ڕوون نییە.

لە کاتێکدا نائارامی بەرەو بەیداوە، سێیەم شاری گەورەی سۆمالیا، دەچێتەوە، تورکیا لەوانەیە بەم زووانە خۆی لە شەڕێکی ڕاستەوخۆدا ببینێتەوە. تورکیا بە شێوەیەکی گران وەبەرهێنانی کردووە لە ئاسایشی سۆمالیا. ڕاهێنەران و کەرەستەکانی پشتیوانی لە سوپای نیشتمانی دەکەن، و لە ئاپریلدا سێ فڕۆکەی F-16ی تورکی بەسەر مەقدیشۆوە فڕین، کە دانانیان پشتڕاست کردەوە. ئەنقەرە هەروەها بەرژەوەندی هەیە لە پشکنینی نەوتی دەریایی و پلانی هەیە بۆ دروستکردنی بنکەیەکی هەڵدانی بۆشایی لە کەنارەکەدا. ئەم وەبەرهێنانانە هۆکاری ئەوە دەکەن تورکیا حەز بکات ئاسایشی سۆمالیا بپارێزێت، بەڵام ئەوە ناتوانێت ئەوە بسەلمێنێت کە هەر دژمنێکی سەرۆک Hassan Sheikh Mohamud جیهادییە.

ئەگەر تورکیا فڕۆکە بەکاربهێنێت دژ بە ئۆپۆزیسیۆنی هەرێمی بەبێ پاساوێکی بەڵگەدار لەسەر بنەمای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، ئەنقەرە لەوانەیە ئەو کۆمەڵگایانەی دوور بخاتەوە کە سۆمالیا پێویستی بە هاوکارییان هەیە بۆ تێکشکاندنی ئەلشەباب. لە بری ئەوەی کۆمەڵگاکان پشتیوانی لە دەوڵەت ببینن، ئەو کۆمەڵگایانەی ڕووبەڕووی هێرشەکانی حکومەت دەبنەوە لەوانەیە هاوپەیمانێکی بیانی ببینن کە لایەک هەڵدەبژێرێت، لە کاتێکدا شۆڕشگێڕان خاک دەگەڕێننەوە.

واشنتن هۆکاری هەیە پێداگری لەسەر ئەم جیاکردنەوەیە بکات، لە کاتێکدا نەتەوە یەکگرتووەکان پشتیوانی لۆجستی بۆ ئاشتیپارێزانی یەکێتی ئەفریقا کەم دەکاتەوە. شەڕێکی تری نێوان فیدراڵ و ویلایەتەکان هەماهەنگی دژە تیرۆر قورستر دەکات، هەر لە کاتێکدا پشتیوانی دەرەکی ڕووبەڕووی نادڵنیاییە و هەڵبژاردنە دواخراوەکانی سەرۆک لە ڕووی ڕەوایی، کەم دەکەنەوە. ئەمریکا دەبێت دڵنیایی بدۆزێتەوە کە فڕۆکە تورکییەکان دژ بە دژە سیاسییە سۆمالییەکان بەکار ناهێنرێن، مەگەر بە بنەمایەکی سەربەخۆی بەڵگەدار بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. زانیاری و یارمەتی سەربازی ئەمریکی دەبێت ئاراستەی ئەلشەباب بمێنێتەوە، نەک ڕکابەرە سیاسییەکانی Hassan Sheikh Mohamud.