واشنتۆن ستراتیژی بۆ هۆڕنی ئەفریقا نییە، دەستپێکیشی دەبێت ئەسیۆپیا بێت

سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا ماوەیەکی درێژ ناهاوسەنگییەکی ستراتیژی تێدا دیارە: لە کاتێکدا واشنتۆن ناوەندیەتی جیۆپۆلیتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەناسێت، بەڵام ڕێوشوێنی بەرامبەر بە هۆڕنی ئەفریقا هێشتا کاردانەوەییە و زۆرجار لەسەر بنەمای بەڕێوەبردنی قەیران بە شێوەی هەڕەشەیی، پێویستییەکانی دژە تیرۆر و داواکارییە دەستبەجێکانی ئاسایشی دەریایی ڕێکدەخرێت.

ئەم پەرتەوازەیی ستراتیژییە تێچووی خۆی هەیە. هۆڕن نە درێژکراوەیەکی لاوەکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و نە تەنها کۆڕیدۆرێکی دەریاییە کە بازرگانی جیهانی لێیدا تێدەپەڕێت. ئەو ناوچەیە گۆڕەپانێکی جیۆپۆلیتیکییە کە تێیدا ئاسایشی ڕگاکانی دەریا لەگەڵ سیاسەتی هێزی کیشوەری، ئاڵۆزییەکانی ئاسایشی ناوچەیی و ئامانجە ستراتیژییەکانی لایەنە دەرەکییە ڕکابەرەکان تێکەڵ دەبن. واشنتۆن دەتوانێت سوود لەوە ببینێت کە ستراتیژییەکی تایبەت بە هۆڕنی ئەفریقا هەبێت، کە لە گۆڕانکارییەکانی سیاسەتی حیزبی پارێزراو بێت و لە ئەسیۆپیا، وەک دەوڵەتی گرنگی ناوچەکە، بنیات بنرێت.

هۆکاری ستراتیژییەکە زۆر ئاشکرایە. بابولمەندەب دەریای سوور بە کەنداوی عەدەن و ئۆقیانوسی هیندیی فراوانترەوە دەبەستێتەوە، بەمەش ناوچە دەوروبەرەکە بۆ بازرگانی نێودەوڵەتی و بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا و هاوبەشە ئەورووپی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستییەکانی گرنگ دەکات. بەڵام سیاسەتێک کە تەنها خەمخۆری ئاسایشی دەریایی بێت، دەرکەوتنی جوگرافیایی ناسەقامگیری بە هۆکارە سیاسییە قووڵەکانی تێکەڵ دەکات.

شەڕی درێژخایەنی سودان، ناسەقامگیریی بەردەوامی سۆماڵ، هەڵچڕان و گرژیی نێوان ئەسیۆپیا و ئەریتریا، ناسەقامگیری لە باشووری سودان، کێشەی چارەسەرنەکراوی سۆماڵ، سۆماڵیلاند، هەڕەشەی حوسییەکانی یەمەن، تۆڕە فرادەوڵەتییە فراوانبووەکانی ئەلشەباب، سەربازیبوونی هەڵسەنگاندنەکان لە ناوچەکە و توندبوونی ڕکابەری بۆ کاریگەری بەدرێژایی دەریای سوور، هەموویان لایەنە بەیەکەوەبەستراوی ڕێکخستنێکی جیۆپۆلیتیکیی زیاتر ئاڵۆزن. کاریگەرییە کۆبووەوەکانیان بە دیپلۆماسیی بەشبەش یان دەستێوەردانی قەیرانبنەما ناکرێت بەڕێوە ببرێت.

واشنتۆن زیاتری پێ باش دەبێت چوارچێوەیەکی ناوچەیی هەبێت کە ئەم دینامیکانە وەک بەشەکانی سیستەمێکی ستراتیژیی یەکگرتوو و بەیەکەوەبەستراو ببینێت، نەک وەک ئاستەنگی ئاسایشیی جیاواز. هەر ستراتیژییەکی یەکگرتووی ئەمریکی بۆ هۆڕنی ئەفریقا پێویستە ئەسیۆپیا لە ناوەندی جیۆپۆلیتیکیی خۆیدا دابنێت.

ئەسیۆپیا بە دانیشتووانێکی زیاتر لە ١٣٠ ملیۆن کەس، سەرمایەی دیپلۆماسیی بەرچاو و شوێنێکی سەرەکی لە پێکهاتەی سیاسی، ئابووری و ئاسایشیی ناوچەکەدا، تەنها یەک لایەنی خاوەن بەرژەوەندی لە نێوان چەندین لایەن نییە، بەڵکو دیاریکەری هاوسەنگی هێزی ناوچەییە. ڕێڕەوی ناوخۆیی، پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەوڵەتە دراوسێکان و ئاراستەی ستراتیژیی گۆڕاوەکەی، لە سەرانسەری هۆڕنی فراوانتر دەنگدانەوەی هەیە و سنوورەکان دیاری دەکات کە لە ناویاندا دەتوانرێت بەدوای سەقامگیریی ناوچەیی بگەڕێیت. لەبەر ئەوەش، هەر ستراتیژییەکی ناوچەیی کە ناوەندیەتی ئەسیۆپیا لەبەرچاو نەگرێت، مەترسیی ئەوەی هەیە کە کەموکوڕ بێت.

پەیوەندیی دوولایەنەی ئەسیۆپیا لەگەڵ ئەمریکا کە زیاتر لە ١٢٠ ساڵی تێپەڕیوە، لەگەڵ هاوبەشییەکی ئاسایشیی دێرین، بە تایبەتی لە بواری دژە تیرۆر، بنەمایەکی ماناداری دیکە بۆ پەیمانێکی ستراتیژیی بەهێز دابین دەکات. واشنتۆن سوود لەوە دەبینێت کە لە پەیوەندیی مامەڵەیی تێپەڕێت و بگاتە چوارچێوەیەکی بەردەوام بۆ هاوکاری لەگەڵ ئەدیس ئەبەبا، کە لەسەر سەقامگیریی ناوچەیی، ئاسایشی دەریایی و بەڕێوەبردنی ئاشتیانەی ڕکابەریی نێوان دەوڵەتان بنیات نراوە.

جێگیرکردنی سیاسەتی ئەمریکا لە ئەسیۆپیادا پێویست ناکات واتای دانانی ڤیتۆی ناوچەیی بە ئەدیس ئەبەبا بێت یان سەروەریی دەوڵەتە دراوسێکان بە پێی ویستەکانی ئەسیۆپیا ملکەچ بکرێت. بەڵکو پێویستی بەوە هەیە ناهاوسەنگیی کاریگەری لە ناوچەکەدا بناسرێت و دیپلۆماسیی ئەمریکا لەگەڵ ڕاستییە جیۆپۆلیتیکییەکانی هۆڕن ڕێک بخات.

لایەنی دامەزراوەیی هەمانەندە گرنگە. سیاسەتی ئەمریکا بەرامبەر بە هۆڕنی ئەفریقا هێشتا لەبەردەم گۆڕانی ئەولەویەتەکانی سەرۆکایەتی، گۆڕینی بەرپرسە باڵاکان و دووبارە ملکەچکردنی هەڵسەنگاندنە ستراتیژییە درێژخایەنەکان بۆ قەیرانە دەستبەجێکاندا لاوازە.

لە هەمان کاتدا، چین، ڕووسیا، دەوڵەتانی عەرەبیی کەنداو، تورکیا و لایەنە دەرەکییەکانی دیکە بەردەوامن لە قووڵکردنەوەی ئامادەبوونیان لە ناوچەکەدا، کە زیاتر لەسەر بنەمای ستراتیژییەکی درێژخایەن بۆ شێوەدانی ڕێڕەوی جیۆپۆلیتیکیی هۆڕن و دانانی خۆیان لە شوێنێکی سوودبەخشدا لە ناو ڕێکخستنی ناوچەییی گۆڕاوەکەیدا ڕێنمایی دەکرێت. هەرچەندە بەرژەوەندییەکانیان نە یەکسانن و نە هەمیشە و بە شێوەیەکی تەواو لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دژاودژ نین، بەڵام ئەم ئامادەبوونە ڕاستییەک جەخت دەکاتەوە: کاریگەریی جیۆپۆلیتیکی تەنها بە ڕاگەیاندنی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان دەست ناکەوێت، بەڵکو بە توانای دامەزراوەیی بۆ پێگیرییان بە شێوەیەکی بەردەوام پێویستە.