ڕێککەوتننامەی شنگالی ٢٠٢٦ چەکی میلیشیاکان دادەماڵێت یان یاسایی‌یان دەکات؟
بەغدا نابێت تەنها ئەندامانی میلیشیاکان بخاتە سەر لیستی مووچەی فیدراڵی بەبێ تێکشکاندنی تۆڕی کاریگەرییان.
ڕێککەوتننامەی شنگالی ٢٠٢٦ مەترسی ئەوە هەیە شکستی پێشووی ٢٠٢٠ دووبارە بکاتەوە، ئەوەی کە لە تێکەڵکردنی گرووپە چەکدارەکان بە دەوڵەت سەرکەوتوو نەبوو. ڕێککەوتننامەکە کە پێیەتی ٤١٦٥ شەڕکەری یەکینەکانی بەرخودانی شنگال بخاتە ناو پێکهاتە ئەمنییە فیدراڵییەکانی عێراق و کادرەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) بۆ چیاکانی قەندیل بگوازێتەوە، ئەو پرسیارە چارەسەر ناکات کە کێ شنگال کۆنترۆڵ دەکات. لەبری ئەوە، بە شێوەیەک سازشێک لە نێوان دامەزراوەکانی حکومەت و تۆڕە چەکدارە نادەوڵەتییەکاندا فەرمی دەکات، کە دەکرێت هەمان ئەو پێکهاتانەی بپارێزێت کە بەغدا بانگەشەی ئەوە دەکات خستویەتییە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە.
یەکینەکانی بەرخودانی شنگال کە لە ساڵی ٢٠٠٧ بۆ پاراستنی کۆمەڵگەی ئێزیدی دامەزران، پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ PKK پەرەپێدا و بوونە ئامانجی دژایەتی تورکیا. هەڵوێستی گرووپەکە دوای کشانەوەی پێشمەرگە لە کاتی هێرشی داعش لە ٢٠١٤دا گۆڕا. دوای ئەوەی یارمەتیدەر بوون لە ڕزگارکردنی شنگال لە داعش لە ٢٠١٥دا، یەکینەکانی بەرخودانی شنگال وەک هێزێکی چەکداری خۆجێیی گرنگ دەرکەوتن. دواتر، یەکینەکانی بەرخودانی شنگال سەرەڕای گەڕانەوەی ئامادەبوونی هێزە فیدراڵییەکانی عێراق لە ٢٠١٧دا، ئامادەبوونی سەربازی خۆیان پاراست، کە ئەمەش لە ٢٠٢٢دا گەیشتە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ سوپای عێراق.
پێچەوانەی ڕێککەوتننامەی شنگالی ٢٠٢٠ لە نێوان بەغدا و حکومەتی هەرێمی کوردستان، کە تێیدا پەرلەمانتارانی پارتی دیموکراتی کوردستان نوێنەرایەتی ئێزیدییەکانیان دەکرد و یەکینەکانی بەرخودانی شنگال لێی دەرکرابوو، ڕێککەوتننامەی ٢٠٢٦ یەکینەکانی بەرخودانی شنگال و نوێنەرانی هاوپەیمانی دۆزی ئێزیدی (Yazidi Cause Alliance) لەخۆدەگرێت و حکومەتی هەرێمی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان لێی دەر دەخات. هەولێر ئەمە بە پێشێلکردنی مادەی ١٤٠ی چوارچێوەی دەستووری عێراق دەبینێت، کە شنگال وەک ناوچەیەکی کێشەلەسەر دیاری دەکات، و ئەمە پارتی دیموکراتی کوردستان بەرامبەر بەغدا ڕادەوەستێنێت.
هەوڵی بەغدا بۆ جێبەجێکردنی دەسەڵاتی خۆی بە دانانی قایمقامێکی سێیەم بۆ شنگال، بوو بە هۆی فەلەجبوونی کارە ئیدارییەکان، کاتێک پارێزگاری نەینەوا، بەهۆی کاریگەری فشاری پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕەتی کردەوە ئەو دانانە پەسەند بکات. ئەنجامەکە ئەوەیە کە شنگال ئێستا لەژێر سێ داوای ڕکابەرانەی قایمقامایەتی‌دا گیرخواردووە، ئەمەش نیشان دەدات فەرمانە جێبەجێکارییەکانی بەغدا ناتوانن ڤیتۆی ناوچەیی تێپەڕێنن. لە هەمان کاتدا، ئەم فەلەجبوونە بۆشاییەکی دەسەڵات دروست دەکات کە یارمەتیدەری تۆڕە نادەوڵەتییەکان دەبێت کاریگەری خۆیان بەسەر ئاسایش و بەڕێوەبردنی خۆجێیی بپارێزن.
شکستی ڕێککەوتننامەی شنگالی ٢٠٢٠ تەنها ناکۆکییەک نەبوو لە نێوان بەغدا و هەولێردا، بەڵکو لێکچوونی ڕێکخراوە چەکدارە ڕکابەرەکان، بەرژەوەندییە سیاسییەکان و ڕێکخستنە ئابوورییەکان دەردەخست کە حکومەتی عێراق نەیتوانی لەناوبەری ببێت.
بۆ ماوەی چەند ساڵێک، تۆڕی دەروازە سنوورییەکان و تونێلەکانی یەکینەکانی بەرخودانی شنگال وەک ڕێگایەکی لۆجستی خزمەتی میلیشیاکانی ئێرانی کرد بۆ پڕکردنەوەی چەک بۆ ناو سووریا و لەوێشەوە بۆ لوبنان. گۆڕانکارییە ناوچەییەکان، بە تایبەتی هەڵوەشاندنەوەی هێزەکانی سووریای دیموکراتی دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد، ڕووی ستراتیژییان گۆڕی بەوەی دەهلیزی سووریای ئێرانیان سنووردار کرد، بەڵام تۆڕەکانی قاچاخچێتی لەسەر زەوی هێشتا بەردەوامن. ڕێککەوتننامەی ٢٠٢٦ ئەم سەرچاوە داهاتە نایاساییانە وەک خۆی دەهێڵێتەوە، بەبێ ئەوەی خاڵێکی تێدا بێت بۆ گواستنەوەی کۆنترۆڵەکەیان بۆ بەغدا.
ئەم پشتگوێخستنە وەک دانپێدانانێکی ناڕاستەوخۆی بەغدا دەردەکەوێت کە داواکردنی وازهێنانی یەکینەکانی بەرخودانی شنگال لە بەرژەوەندییە ئابوورییەکانیان دەکرێت وتووێژەکان تێک بدات. بە تێکەڵکردنی ئەندامانی یەکینەکانی بەرخودانی شنگال لە ناو پۆلیسی خۆجێیی، سوپا و یەکینەکانی حەشدی شەعبی، بەغدا تەنها ئەندامانی میلیشیا دەخاتە سەر مووچەی فیدراڵی، بەبێ ئەوەی ئەو تۆڕە بازرگانییانە تێک بشکێنێت کە کاریگەرییان بەردەوام دەهێڵنەوە. ئەنجامەکە لەوانەیە چەکدامالین نەبێت، بەڵکو پشتگیریکردنی خۆسەرییەکەیانە لە ڕێگەی مووچەی دەوڵەتەوەیە، کە ڕێگە دەدات شەڕکەرەکان پێکهاتەی فەرماندەیی هاوتەریب و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پشتیوانە دەرەکییەکان پارێزراو بهێڵنەوە و بەرگری لە دەسەڵاتی فیدراڵی بکەن کاتێک بارودۆخی سیاسی دەگۆڕێت.
ئەگەر وتەکەی ڕاوێژکاری سەرۆک وەزیران Ala Talabani ڕاست بێت کە نێردەی ئەمەریکا ڕێککەوتننامەی شنگالی سەپاندووە، ئەوا ئەم بەڵێنانە لەژێر گۆڕانی ئەولەویەتە ستراتیژییەکانی ئەمەریکادا تێکدەچن. بۆ واشنتن، ئەوەی ڕێککەوتننامەی شنگالی ٢٠٢٦ وەک نەخشەڕێیەک بۆ تێکەڵکردنی میلیشیاکان ببیند، تێگەیشتنێکی هەڵەیە لە میکانیزمی دەسەڵاتی دەوڵەتی عێراق. تێکەڵکردنێک کە سەرکەوتوو نەبێت لە دامەزراندنی فەرماندەیی کارگێڕی، تێکشکاندنی تۆڕە دارایییە نایاساییەکان، یان بەدەستهێنانی ڕەزامەندی نیشتمانی، توانای دەوڵەت فراوان ناکات. لەبری ئەوە، پەردەی یاسایی و داهاتی فیدراڵی بە کرداری نادەوڵەتی دەبەخشێت، لە کاتێکدا دەهلیزە ستراتیژییەکان بۆ بەکارهێنانی خراپ کراوە دەهێڵێتەوە. ئەگەرچی ئەمە فەرماندەیی کارگێڕی ئێران بەسەر هێزە تێکەڵکراوەکاندا دامەزراندوو نییە، بەڵام پرسیارێک دەوروژێنێت: ئایا بەغدا کۆنترۆڵی دڵسۆزی، سەرچاوە و بڕیارە کارگێڕییەکانی ئەو هێزانە دەکات کە بە فەرمی خستوونیە ناو دامەزراوە ئەمنییەکانییەوە.
پێوانەی ڕاستەقینەی ڕێککەوتننامەی ٢٠٢٦ پشت بەوە دەبەستێت کە ئایا بەغدا دەتوانێت مەرجە یاساییەکانی تێکەڵکردنی یەکینەکانی بەرخودانی شنگال بڵاو بکاتەوە، فەرماندەیی و کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆ لەگەڵ لێپرسینەوەی کارگێڕی جێبەجێ بکات، و ڕێگری بکات لەوەی کرداری دەرەکی، لەوانە میلیشیا هاوپەیمانەکانی ئێران، هێزەکانی تورکیا و پاشماوەکانی PKK، ژێرخانی خۆجێیی بە خراپی بەکاربهێنن. بەبێ ئەم جێبەجێکردنە، ڕێککەوتننامەکە تەنها جەنگسالارێتی بە جلوبەرگی دەوڵەتەوە فەرمی دەکات. ئەکتەرە چەکدارەکان تێکەڵکردنی فەرمی بەکاردەهێنن بۆ داپۆشینی خۆسەرییە نافەرمییەکەیان، نوێنەرانی ئێران پەیوەندییەکانیان لە ناو یەکینە دەوڵەتییە ڕەزامەندی‌لەسەردراوەکاندا قووڵ دەکەنەوە، و ململانێ لەسەر دەهلیزە ستراتیژییەکانی شنگال لەژێر ڕووکەشی گوێڕایەڵیدا بەردەوام دەبێت.
شیکارییەکانی فۆرەمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئیمەیڵ وەربگرە: بەشداری لە هەواڵنامەکە بکە (بە ئینگلیزی)