ئایا تورکیا بە ڕۆیشتنی هاوبەشە ئەفریقییەکانی مەقدیشۆ پێگەی خۆی لە سۆماڵ بەهێزتر دەکات؟

لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، ئەحمەد موعەلیم فیقی، وەزیری بەرگری سۆماڵ، ڕایگەیاند کە هێرشەکانی ئەلشەباب لە مەقدیشۆ لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە نزیکەی ٨٧ لەسەدا کەم بوونەتەوە. حکومەتەکەی ئەم ئەنجامە بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی پیشان بدات هاوبەشیی سۆماڵ لەگەڵ تورکیا بەرهەمی هەیە. بەڵام کاتێک بە وردی لە دۆخی ئاسایشی سۆماڵ دەڕوانرێت، دەردەکەوێت تورکیا زیاتر ئەوە دەکات کە ڕژێمی سەرۆک حەسەن شێخ مەحموود بەکاربهێنێت بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆی لە هۆڕنی ئەفریقیا و هاوبەشییە پڕقازانجەکەی لەگەڵ مەحموود، نەک بۆ ئەوەی ئاسایشێکی ڕاستەقینە بۆ وڵاتەکە بهێنێت. لەبەر ئەمەش، سەقامگیری سۆماڵ زیاتر و زیاتر لەسەر لەرزە دیارە. تورکیا ملیاران دۆلار لە سۆماڵ وەبەرهێناوە. لەوانەیە دۆخەکە بەم زووانە سەرۆک ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ناچار بکات بڕیار بدات تا چ ڕادەیەک ئامادەیە ئەم وەبەرهێنانە بە هێزی سەربازی بپارێزێت.

لێدوانەکەی فیقی تەنها هەفتەیەک دوای ئەوە هات کە سوپای ئوگەندا هاوکاریی سەربازی لەگەڵ تورکیا ڕاگرت. هۆکاری ئاشکرا، ڕەتکردنەوەی ئەنقەرە بوو بۆ ڕادەستکردنی بلۆگەرێک کە ڕەخنەگری یوەری موسێڤێنی، سەرۆکی ئوگەندایە، بەڵام هۆکاری ڕاستەقینە لەوانەیە داواکاری مەحموود بێت کە ئوگەندا کۆتایی بە جێگیرکردنی هێزەکانی لە سۆماڵ بهێنێت، بەو بەڵگەیەی کە لیواکانی سۆماڵی ڕاهێنراوی تورکی دەتوانن پایتەخت بپارێزن. ئەم قەیرانە نموونەیەکی دیکەیە لەوەی سۆماڵ چۆن ڕێگە بە خۆی دەدات بکێشرێتە ناو زۆرداری و ململانێکانی ئەردۆغان لە سەرانسەری ئەفریقا.

لە کاتێکدا ڕاپۆرت دەدرێت تورکیا نزیکەی ٣٥,٠٠٠ سەربازی سۆماڵی ڕاهێنان پێکردووە، هێزە پاڵپشتیکراوەکانی تورکیا بەهێچ شێوەیەک ئاسایش ناهێنن. بەسرا، کە نزیکەی ١٨ میل لە مەقدیشۆوە دوورە، لە ساڵی ٢٠١١ەوە زیاتر لە دوازدە جار دەست بەدەست گۆڕاوە. لە ئابی ٢٠٢٦، سوپا و هەرەمجەد (Haramcad)، یەکەیەکی پۆلیسی ڕاهێنراوی تورکی، زیاتر لە هەفتەیەک لەوێ شەڕیان کرد، بەڵام تا ٩ی ئەیلوول، سەرچاوە خۆجێییەکان بە ڕاگەیەنەری سۆماڵی «کاب»یان وت کە هێزەکانی حکومەت بەرەو دەینیلە، کە ناوچەیەکی پایتەختە، کشاونەتەوە و ئەلشەباب بەبێ شەڕ زەوی بە درێژایی ڕێگای ئەفگۆیە داگیر کردووە.

سۆماڵ کۆماریەکی فیدراڵییە کە لەوێدا ویلایەتە ئەندامەکان بەپێی دەستوور خۆسەرییەکی فراوانیان هەیە. بەڵام مەحموود بە هاوکاری تورکیا و لەوانەیە بە هاندانی ئەو، هەوڵ دەدات وڵات لە ژێر دەسەڵاتی مەقدیشۆدا ناوەندی بکات. ئەمە بووەتە هۆی کێشە نەک تەنها لەگەڵ پونتلاند لە باکوور، بەڵکو هەروەها لەگەڵ ویلایەتی باشووری ڕۆژئاوا و جوبالاند.

لە ٢٨ی ئەیلوول، شەڕکەرانی دڵسۆز بۆ عەبدولعەزیز حەسەن محەمەد لەفتەگارین، سەرۆکی ویلایەتی باشووری ڕۆژئاوا، کە خۆی لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ دوای کێشەیەک لەگەڵ مەحموود لە پۆست لابرا، چوونە ناو بەیدەوا، لە سێیەم خولی شەڕ لەو شوێنەدا لە ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ەوە. وەزارەتی بەرگری سۆماڵ بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەلشەباب و میلیشیای لەفتەگارین یەکیان گرتووە، بەڵام ئەمە کەمتر ڕاستەقینە دیارە و زیاتر بەشێکە لە شێوازێک کە مەحموود تێیدا دژبەرە سیاسییەکانی بە ئەلشەبابەوە دەگرێت بۆ ئەوەی بەکارهێنانی هێزی سەربازی بەهانە بکات. لەو کاتەدا، تورکیاش وادیارە ئامادەیە یاریی ئەو بکات، تا ئەو کاتەی مەحموود گرێبەستە پڕقازانجەکان و پێی‌هەڵگرتنێکی سەربازی بە ئەنقەرە بدات.

تورکیا دوودڵ بووە لە ناردنی سەربازەکانی خۆی بۆ سەر هێڵی پێشەوە، بە دوو هۆکار. یەکەمیان سادەیە، نایەوێت بکێشرێتە ناو شەڕی هۆزەکان. هەروەها دەیەوێت لە ململانێ لەگەڵ ئەتیۆپیا دوور بکەوێتەوە، کە هێزی لە ناوچەکەدا هەیە وەک بەشێک لە ئەرکی یەکێتی ئەفریقیا. لەبری ئەوە، تورکیا بە ڕواڵەت فڕۆکە بێفڕۆکەوان و جەتی شەڕکەر بەکاردەهێنێت کە لە مەقدیشۆ جێگیرکراون. ئەمە دواجار لە هێرشێکی ئاسمانیی نهێنی لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لە دۆلۆدا دەرکەوت. سۆماڵییەکان ڕەتکردنەوەی تورکیا بۆ بەرپرسیارێتییەکەی متمانەپێکراو نابینن.

لە ٢٩ی ئەیلوول، مەحموود بەرەو ئەدیس ئەبەبا فڕی بۆ قسەکردن لەگەڵ ئەبی ئەحمەد، سەرۆک وەزیرانی ئەتیۆپیا، دەربارەی ئاسایشی ناوچەکە. ڕەشید عەبدی، شیکارێکی خاوەن پەیوەندی بەرفراوان و نیشتەجێی نایرۆبی، نووسی کە مەقدیشۆ کۆنترۆڵی بەیدەوا لەدەست دەدات و دەیەوێت هێزەکانی ئەتیۆپیا بچنە ناو شەڕەکە.

ئەگەری ئەوە کەمە ئەتیۆپیا ڕازی بێت. تەنها دوو ساڵ لەمەوبەر، مەحموود هەڕەشەی ئەوەی کرد کە هەموو سەربازێکی ئەتیۆپی لە سۆماڵ دەربکات، بۆیە ئەبی ئەحمەد، سەرۆک وەزیران، بە گومانەوە سەیری داواکاری مەحموود دەکات، بەتایبەت دوای ئەوەی کارەکانی مەحموود بوونە هۆی ڕۆیشتنی ئوگەندییەکان. هەروەها داواکاری مەحموود لە خراپترین کاتدا بۆ ئەتیۆپیا نەهاتووە. شەڕ دووبارە لە هەرێمی تیگرای ئەتیۆپیا و بە درێژایی سنووری ئەریتریا هەڵگیرساوەتەوە. کەمبوونەوەی دارایی یەکێتی ئەفریقیا پێشتر هێزەکانی ئەتیۆپیای لە قەنسەخدێرە کشاندووەتەوە. شەڕێکی فراوانتر لە باکووری ئەتیۆپیا لەوانەیە ببێتە هۆی کشانەوەی گشتی ئەتیۆپیا، و بۆشاییەک بەجێبهێڵێت کە ئەلشەباب بتوانێت پڕی بکاتەوە.

وا دیارە مەحموود تێگەیشتووە کە لە ئەتیۆپییەکانەوە هیچ بەلەمی ڕزگارکردنێکی دەست ناکەوێت. لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، سەرۆکی سۆماڵ سەردانی قاهیرەی کرد بۆ لوتکەیەک لەگەڵ سەرکردەکانی میسر و ئەریتریا و سوودان، کە هەموویان پەیوەندی دژایەتیکارانەیان لەگەڵ ئەتیۆپیا هەیە.

ئەوەی لە سۆماڵ ڕوودەدات دەبێت لە واشنتن گرنگ بێت. لە شوباتی ٢٠٢٥ەوە، ئیدارەی ترەمپ نزیکەی چوار هێندەی ئەو هێرشە ئاسمانی و بێفڕۆکەوانانەی لە سۆماڵ ئەنجام داوە کە ئیدارەی بایدن بە درێژایی چوار ساڵ ئەنجامی دابوو، بەڵام ئارامگرتنی ئەمریکا سنووردارە. واشنتن بە یەکێتی ئەفریقیا ڕاگەیاندووە کە تا کۆتایی ساڵ دارایی نووسینگەی پشتگیری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئەرکەکە ڕادەگرێت، بەهۆی نەبوونی هێزێکی زەمینی کە بتوانێت ئەو شوێنانە بپارێزێت کە هێزی ئاسمانی پاکی دەکاتەوە. لەوانەیە مەحموود ستایشی تورکیا بکات، بەڵام شیکارەکانی ئەمریکا هەمان متمانەیان بە هێزە سۆماڵییە ڕاهێنراوەکانی تورکیا نییە.

لە کاتێکدا ئەگەری ئەوە کەمە ئەمریکا ئەو ناولێنانە دەمارگیرانەی سۆماڵی یان تورکی قبوڵ بکات کە دژبەرە خۆجێییەکانی مەحموود بە ئەلشەباب دادەنێن، ترسی هەڵگیرسانی ئەلشەباب ڕاستەقینەیە. حەمزە عەبدی باڕی، سەرۆک وەزیران، دانی پێدا ناوە کە ئەندامانی پێشووی ئەلشەباب ئێستا لە حکومەتدا کار دەکەن، هەندێکیان لە پۆستی باڵا. ناوەندی ئەفریقیا بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان خەمڵاندوویەتی کە ئەلشەباب ساڵانە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار لە ڕێگەی سەرانە و زۆرداری کۆدەکاتەوە و لەوانەیە تا ٣٠ لەسەدی پۆلیسی مەقدیشۆ تێکەڵ کرابن. بازرگانەکان ڕاپۆرت دەدەن کە باج بە هەردوو لایەن، بە دەوڵەت و بە یاخیبووەکانیش، دەدەن. کەمبوونەوەی ڕێژەی هێرشەکان بە هەمان ئەندازە لەوانەیە نیشانەی ڕێککەوتن بێت وەک پلانێکی ئاسایشی سەرکەوتوو. بەڵام بە گێڕانەوەی چیرۆکی، سەختە بانگەشەی سەرکەوتنی سەربازی بکرێت کاتێک ئەلشەباب تەنها چەند دوازدە میلێک لە مەقدیشۆوە زەوی دەست دەکەوێت.

ئێستا تورکیا هەڵبژاردەیەکی هەیە. ئەگەر ئەتیۆپیا وەک ئوگەندا ئۆپەراسیۆنەکانی دژی ئەلشەباب ڕابگرێت، تورکیا دەبێت دان بەوەدا بنێت کە هێزی ئاسمانی و ڕاهێنان بەس نابن بۆ پاراستنی وەبەرهێنانەکەی. لەوانەیە پێویستی پێ بکەوێت یان ڕاستەوخۆتر بچێتە ناو شەڕەکە یان ئەلشەباب بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. بە هەر شێوەیەک، وا دیارە تێچووی وەبەرهێنانی تورکیا لە سۆماڵ لەسەر بنەمای خوێن و سامان لە پەڕی بەرزبوونەوەیەکی خێرا دایە.