چارەسەری دوو دەوڵەتی لە یەمەن دەرچەیەکی پراکتیکییە، نەک ئایدیۆلۆژی

کۆبوونەوەی ٨١ی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لەژێر دروشمی «گەڕاندنەوەی متمانە، بەڕێوەبردنی گۆڕان: نەتەوە یەکگرتووەکانێک کە بۆ هەموان کار دەکات» بەڕێوەدەچێت. یەمەن ئەو دروشمە دەخاتە تاقیکردنەوە. هەفتەی ڕابردوو لە نیویۆرک، سێ دیمەن قەیرانەکەیان پیشان دا: یەکێک لە ناوەوە، یەکێک لە دەرەوە، یەکێکیش لەسەر شاشە.

لە ناو هۆڵەکەدا، عبدالله العلیمی باوزیر، ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی سەرۆکایەتی و ڕابەرێکی پارتی ئیسلاح (Islah) کە پەیوەندی بە براکانی موسڵمانەوە هەیە، سەرپەرشتی شاندی یەمەنی دەکرد. داوای پشتگیری کرد بەرامبەر تیرۆر و قاچاخچێتی و یارمەتیی خواست بۆ وشککردنەوەی ئەو تۆڕانەی حوسییەکان دارایی و چەک دابین دەکەن. کەم کەس هەیە لەمەدا ناڕازی بێت.

پارادۆکسەکە لە خودی قسەکەرەکەدایە. العلیمی باوزیر نوێنەرایەتی پارتی ئیسلاح لە ئەنجومەنی سەرکردایەتیی سەرۆکایەتی دەکات، ئەو ئەنجومەنەی لە ڕیاد لە نیسانی ٢٠٢٢ ڕاگەیەندرا و لە کانونی دووەمی ٢٠٢٦ لەلایەن سعودیەوە دووبارە ڕێکخرا، کاتێک ڕیاد هەوڵی دا ئەنجومەنی گواستنەوەی باشووری (Southern Transitional Council) لە قەبارە بخاتەوە. ئەوەی ڕابەری پارتێک کە پەیوەندی بە براکانی موسڵمانەوە هەیە، و واشنتن هەندێک لە لقەکانی بە ڕێکخراوی تیرۆریستی ناوزەد کردووە، لەبەر جیهان قسە لەسەر دژە تیرۆر بکات، لە کاتێکدا هێزە باشوورییەکان کە لە دژی قاعیدە و حوسییەکان شەڕیان کردووە بە زەحمەت دەنگیان دەگات، ئەوە دەریدەخات هاوکێشەی زاڵ چەند شکستوویی و لەت‌وپەتە.

چەند مەترێک لەوێوە، یەمەنییە باشوورییەکان لە ئەمریکا وەستانێکی بێدەنگیان ئەنجام دا کە تێیدا سەرپەرشتییاریی سعودیە بەسەر یەمەنی باشوور ڕەت دەکردەوە و مافی چارەنووسی خۆنووسین و دەوڵەتداریی پشتڕاست دەکردەوە. لە ناوەوەش، العلیمی باوزیر پەیوەستبوونی خۆی بە یەکێتی یەمەن دووبارە ڕاگەیاند، هەمان ئەو یەکێتییەی کە پارتی ئەو، بە چەکی فەتوای ئایینی، بەناوی ئەودا بەشدار بوو لە کوشتنی باشوورییەکان لە کاتی هێرش و داگیرکاریی یەمەنی باکوور بۆ یەمەنی باشوور لە ١٩٩٤. ئەم وەستانە نۆ مانگ دوای ئەوە هات کە فڕۆکەکانی سعودیە هێزە باشوورییەکانیان بۆردوومان کرد، لە کاتێکدا ئەوان بەدوای تۆڕەکانی قاچاخی تیرۆریستی کەوتبوون، و پاشان لە ٩ی کانونی دووەمی ٢٠٢٦ ڕیاد ڕاگەیاند ئەنجومەنی گواستنەوەی باشووری هەڵوەشێنراوەتەوە. ئەو ڕاگەیاندنە کۆتایی بە پرسەکە نەهێنا، بەڵکو لە دامەزراوەکانەوە گواستییەوە بۆ سەر شەقام، وەک ئەوەی کۆمەڵە خەڵک لە عەدەن و موکەلا و ئێستاش لە دەرەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان پشتڕاستی دەکەن.

لە ڕۆژی ئەو وەستانەدا، تیم لێندەرکینگ (Tim Lenderking)، نوێنەری پێشووی ئەمریکا بۆ یەمەن، گوتی دابەشبوونی یەمەن بۆ دوو دەوڵەت «دەکرێت»، و ئاماژەی بە پێشینەکەی دا. گوتی داهاتووی یەمەن بڕیاری یەمەنییەکانە لەسەر مێزی دانوستان، نەک ئەوەی لەلایەن دەرەوەوە بسەپێنرێت. گوتی وتووێژەکان لە ئێستادا سەخت دیارن: کەشەکە سەربازی کراوە، حوسییەکانیش تواناکانی خۆیان دروست دەکەن و سوود لە دابەشبوونی ڕەقیبان دەبینن.

دیسکۆرسی فەرمی یەکێتی وەک دۆخی سروشتیی یەمەن دەبینێت. مێژوو شتێکی دیکە دەڵێت. لە درێژایی سەدەی بیستەم، باکوور و باشوور بە جیاجیا بەڕێوەدەچوون، و لە ١٩٦٧ تا ١٩٩٠ دوو دەوڵەتی سەروەر بوون، هەریەکەیان کورسیی خۆی لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا هەبوو. یەکگرتنی ٢٢ی ئایاری ١٩٩٠ ڕێککەوتنێک بوو لە نێوان دوو دەوڵەت. شەڕی ١٩٩٤ هاوبەشییەکەی کرد بە داگیرکاریی بەهێز.

هیچ کام لەمە قورسایی سعودیە یان بەرژەوەندیی ئەو لە ئاسایشی سنوورەکان ناکاتەوە. بەڵام دەیەیەک بەڕێوەبردن و چاودێریی سعودی ئەنجامەکەی دەرخستووە. لە باکوور، حوسییەکان لە ڕاپەڕینێکی خۆجێییەوە گەشەیان کرد بۆ هێزێکی هەرێمی کە هەڕەشە لە دەریای سوور و باب المندەب دەکەن. لە باشوور، دوورخستنەوەی هێزەکانی ئەنجومەنی گواستنەوەی باشووری، ئەوانەی لە دژی حوسییەکان و قاعیدە شەڕیان کرد، بەکردەوە مەیدان بۆ ئیسلاح کردەوە. قمارەکەی ڕیاد ئاسایشی سعودیە و کەشتیوانیی نێودەوڵەتی هەردووکیان دەخاتە مەترسییەوە.

ئەگەر داهاتوو بڕیارێکی یەمەنییە، وەک لێندەرکینگ گوتی، دەبێت لە نێوان خودی یەمەنییەکاندا بدرێت، نەک لەلایەن دەسەڵاتدارانی سعودی لە ڕیادەوە بسەپێنرێت. بۆ ئەم مەبەستە، واشنتن دەبێت یەکەمجار پرۆسەی سیاسی بەڕێوە ببات لە ڕێگەی چوارینەی نێودەوڵەتییەوە، بەوەی ڕیاد و ئەبووزەبی هەژماریان بکات وەک زامن و هاوبەش. ئەمریکا ناتوانێت بەرژەوەندیی خۆی لە باب المندەب بسپێرێتە لایەنێکی دیکە، و پێگەیەکی تایبەتی هەیە بۆ کۆکردنەوە و زامنکردن، نەک بۆ نووسینی داهاتووی یەمەن. نەبوونی ئەمریکا بۆشاییەکەیە کە حوسییەکان و ئێران هەردووکیان پڕی دەکەنەوە.

دووەم، دەبێت وتووێژەکە لەژێر چاودێری سعودیەوە دەربچێت، نەک لەبەر دوژمنایەتیی ڕیاد، بەڵکو لەبەر ئەوەی لایەنێک کە سەربازییەوە تێیدا بەشداری کردووە ناتوانێت هەمان کات داوەریش بکات. ڕەنگە وتووێژەکان تەنانەت حوسییەکانیش لەخۆ بگرێت، نەک بۆ دانانی ڕەواییان، بەڵکو بۆ پابەندکردنیان بە ڕێکخستنەکانی سنوور و ئاسایش لەژێر چاودێریی نێودەوڵەتیدا.

سێیەم، دەبێت دەرئەنجامی دوو دەوڵەت وەک دەرچوونێکی کارگێڕانە سەیر بکرێت، نەک ئایدیۆلۆژیک: سنوورەکانی ١٩٩٠ وەک بنەمای دانوستان، ڕێکخستنەکانی هاوبەشکردنی سەرچاوەکان، زامنەکان بۆ ئازادیی کەشتیوانی، و پەیوەندیی دراوسێیانە لە نێوان دوو دەوڵەتی سەروەر کە سنوورەکانی سعودیە بە پەیمان دەپارێزن، نەک بە سەرپەرشتییاریی.

کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان داوای گەڕاندنەوەی متمانە دەکات. لە یەمەن، متمانە بە وتارێک دروست نابێت بۆ ئەنجومەنێک کە لە ڕیاد لەدایک بووە و بە خواستی پشتیوانەکەی دووبارە شێوەی پێدراوە، هەروەها بە ڕەتکردنەوەی داواکاریی باشوورییەکان بەناوی یەکێتییەکی بەتاڵ. تا بڕیارەکە نەگەڕێتەوە بۆ لای ئەوانەی خاوەنی ئەو بڕیارەن، و واشنتن ئەو بەرپرسیارێتییە نەگرێتە ئەستۆ کە بەرژەوەندییەکانی خۆی پێویستی پێ دەکات، حوسییەکان تەنیا لایەن دەمێننەوە کە سەرکەوتوو دەبن، چونکە ئامانجی ڕوونیان هەیە و سیاسەتێکی هاوڕایانەی هەیە، هەرچەندە بێتەدبیر و ناسەقامگیرکەرەش بێت.