یاری درێژخایەنی چین لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

لەوانەیە چین یاریزانێکی ڕاستەوخۆی جەنگەکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نەبێت، بەڵام هێزێکی ناڕاستەوخۆیە کە ژینگەی ستراتیژی ئەو کێشەیە شێوە دەدات کە ململانێکەی تێدا ڕوودەدات. تواناکانی هەواڵگریی بەیجینگ، پشتیوانی سەربازی بۆ ئێران، هاوبەشییە ستراتیژییەکان و ئامادەبوونی بەرفراوانی لە ناوچەکەدا، چەندین ڕێگا پێدەدەن بۆ کاریگەری لەسەر ململانێکە بەبێ ئەوەی ڕاستەوخۆ بچێتە ناو گۆڕەپانی شەڕەوە.

بەیجینگ نیشانی داوە کە حەزی لە دروستکردنی دەسەڵاتی گوشار هەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەدا خۆی لەو تێچوو و مەترسییانە دەپارێزێت کە بە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی سەربازییەوە دەبنە هاوڕێ. وەک هێزێکی جیهانی سەرکەوتوو کە ڕوانینی ستراتیژی خۆی لەسەر ڕابردووی خۆیدا وەک ئیمپراتۆرییەک و هەروەها وەک وڵاتێکی قوربانی‌کراو دادەبنێت، بەیجینگ وێنەی نێودەوڵەتی خۆی بە جدی وەردەگرێت و هەوڵدەدات لە ئەنجامە ناوبانگییەکان سنووردار بێت، لە کاتێکدا بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی خۆی دەدۆزێتەوە.

بەیجینگ بۆ ئێران پشتیوانی ئابووری، تەکنەلۆژی و دووکاربەستی دابین کردووە و یارمەتی تاران داوە کاریگەری سزاکان کەم بکاتەوە و توانای پیشەسازی-سەربازی خۆی بەردەوام بێت. کۆمپانیا تایبەتەکانی چین تەکنەلۆژیای پەیوەست بە وێنەی مانگی دەستکرد، چاودێری، ڕێنیشاندان و شەڕی ئەلیکترۆنی دابین کردووە. شیکردنەوەی فۆرێنزیک دەریدەخات کە ئێران پێکهاتەی چینی، لەوانە هەستەوەر، نیوەگەیەنەر، گۆڕەری ڤۆڵتاژ و بزوێنەر، لە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی خۆیدا بەکاردەهێنێت، هەروەها بەیجینگ ڕێگای بە ئێران داوە دەستی بە سیستەمی ڕێنیشاندانی مانگی دەستکردی بەیدۆ (BeiDou) ڕابگات. دابینکراوە پەیوەندیدارەکان بە چینەوە ئەو کەرەستانەیان لەخۆگرتووە کە لە بەرهەمهێنانی مووشەکدا بەکاردێن، لە کاتێکدا بەپێی ڕاپۆرتەکان ئێران هەوڵی دەستکەوتنی سیستەمی MANPADSی چینی داوە، لەوانە سیستەمەکانی QW-12 و FN-16.

دوایین بەڵگە لە جیبووتییەوە دەگات. چین بنکە سەربازییە دەرەکییە تاقانە دانپێدانراوەکەی خۆی لە جیبووتی بە شێوەیەکی بەرچاو بەرەوپێش بردووە. وێنەی مانگی دەستکرد دەریدەخات کە لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە ئانتێنی نوێ، ئامێری پەیوەندی مانگی دەستکرد و دوو کۆمەڵگەی پەیوەندی نوێ دانراون. ئەم بەرەوپێشبردنانە چاوی زیاتر بە بەیجینگ دەبەخشن لە ناوچەکەدا و تواناکانی هەواڵگری، چاودێری و سیخوڕی بەهێز دەکەن.

گرنگتر لەوە، ئەم دامەزراوەیە لە نزیکی تەنگەڕێی ستراتیژی باب المەندەبە کە دەریای سوور بە کەنداوی عەدەنەوە دەبەستێتەوە. نزیکییەکەی بە بنکە سەربازییە ئەمریکی، فەڕەنسی، ئیتاڵی و ژاپۆنییەکان، بەیجینگ لە پێگەیەک دادەنێت کە لێیەوە چاودێری چالاکییەکانی ناوچەکە بکات.

ئەمە کاتێک زیاتریش گرنگ دەبێت کە حوسییەکان هێرش و پێشێلکردنی دەریایی خۆیان لە ناوچەکەدا توندتر کردووە، بە تایبەتی دوای داگیرکردنی موخا و دوورگەی پەریم. سعودیە ڕووبەڕووی هێرشێکی توندتری حوسییەکان دەبێتەوە. لەگەڵ خراپتربوونی بارودۆخی ئەمنی لە دەوروبەری دەریای سوور و ناجێگیری لە تەنگەی هورمزیشدا، گرنگی دەهلیزی دەریایی فراوانتر زیادی کردووە.

پەیوەندی فراوانبووی چین لەگەڵ میسر بەشێکی دیکەی ئەم وێنە گشتییەیە. لە ١-٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، شی جینپینگ، سەرۆکی چین، بۆ یەکەم جار لە ماوەی دە ساڵدا سەردانی میسری کرد. لە کاتی سەردانەکەدا، بەیجینگ و قاهیرە ڕێککەوتن کە هاوبەشییە ستراتیژییەکەیان قووڵتر بکەنەوە، هەروەها چین پەیوەندی ئابووری خۆی لە دەوروبەری ناوچەی ئابووری کەناڵی سوێسدا فراوان کرد. وەبەرهێنانی چینی پێشتر بە ناوچەی کەناڵەکەوە بەستراوەتەوە، بە سەدان کۆمپانیای چینی لەوێ کاردەکەن.

میسر شوێنێکی جوگرافی چارەنووسساز هەیە. کەناڵی سوێس دەریای سوور بە دەریای سپی ناوەڕاستەوە دەبەستێتەوە و یەکێکە لە گرنگترین ڕێڕەوە بازرگانییەکانی جیهان. ئامادەبوونی ئابووری فراوانبووی چین لە دەوروبەری کەناڵەکە، لەگەڵ ژێرخانی سەربازی و هەواڵگری لە جیبووتی، شوێنپێیەکی ستراتیژی بە بەیجینگ دەبەخشێت کە لە کەنداوی عەدەن و دەریای سوورەوە تا کەناڵی سوێس و دەریای سپی ناوەڕاست درێژ دەبێتەوە.

پاکستانیش لە ناو ئەم پێکهاتەیەدا بووەتە سوودبەخش. ڕێڕەوێکی وشکانی بۆ ناو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە چین دەبەخشێت، هەروەها پەیوەندییە سەربازییەکەی لەگەڵ بەیجینگ هاوبەشێکی دامەزراوی پیشەسازی-بەرگری و لۆجستیکی بە چین دەدات.

ڕووسیاش لەم وێنە فراوانەدا جێی خۆی دەگرێتەوە. لە ماوەی جەنگی ئۆکرانیادا، مۆسکۆ لە ڕووی ئابووری و تەکنەلۆژییەوە زیاتر پشتی بە بەیجینگ بەستووە. پەیوەندی چین لەگەڵ ڕووسیا کەناڵێکی ناڕاستەوخۆی دیکە بە بەیجینگ دەبەخشێت کە لە ڕێگەیەوە دەتوانێت کاریگەری لەسەر ململانێکە دابنێت.

ئەنجامەکە دروستبوونی ئیکۆسیستەمێکی فراوانترە کە تێیدا چین پێویست ناکات خۆی هەموو شەڕێک بکات. ئەمە ڕێگە بە چین دەدات کاریگەری خۆی زیاد بکات بەبێ ئەوەی خۆی بەرەوڕووی هەمان ئاستی مەترسی بکاتەوە.

لە کاتێکدا بەیجینگ زۆرجار بە زمانی دیالۆگ، دیپلۆماسی، سەروەری و چارەسەری ئاشتییانە دەدوێت، بەڵام هەر لە هەمان کاتدا ئەو ژێرخانە فراوان دەکات کە دەسەڵاتی گوشاری بەسەر ڕووداوەکانی سەر زەوییەوە پێ دەبەخشێت.

ئامانجی چین تەنها پشتیوانی ئێران نییە و گەورەترە. بەیجینگ دەیەوێت هاوسەنگی هێز بگۆڕێت و شوێنپێی درێژخایەنی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کەم بکاتەوە. لە کاتێکدا ئەمریکا سەرچاوەی سەربازی و دیپلۆماسی بەرچاوی لەسەر ململانێکە خەرج کردووە، چین یارییەکی درێژخایەنتر دەکات، بە بەکارهێنانی ناجێگیری ئێستا بۆ فراوانکردنی بژاردەکانی، لە کاتێکدا چاوەڕێی گۆڕانی هاوسەنگی ناوچەیی دەکات.