ئایا تۆڕی حاج حەمەد نهێنیترین تۆڕی چەکداری ئێران لە عێراقە؟

سەرۆک‌وەزیرانی عێراق عەلی ئەلزەیدی لە کۆبوونەوەی ١٤ی تەمموزی ٢٠٢٦ لە کۆشکی سپیدا بە سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بەڵێن دا کە حکومەتەکەی هەموو چەکەکان دەخاتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت و جەختی کردەوە کە بەغدا لە دوای ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ هیچ ئەندامی چەکدارێکی دەرەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەت قبووڵ ناکات. بەڵام ئەو ئاستەنگەی ئێستا زەیدی ڕووبەڕووی دەبێتەوە، لەوانەیە جیاواز بێت لەوەی بەڵێنی چارەسەری دا. وا دیارە ئێران تۆڕێک دروست دەکات کە ئیتر پێویستی بەو میلیشیای گەورانە نییە کە لە دەیەی ڕابردوودا کاریگەریی ئەوییان لە عێراق پێناسە کردووە.

سێ فەرماندە لە گرووپە عێراقییە هاوپەیمانەکانی ئێران دەڵێن عەقید حامید عەبدوڵلاهی لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، کە لە ناو بازنە عێراقییەکاندا بە حاج حەمەد ناسراوە، سەرپەرشتی ئەو خانانە دەکات کە لە جەنگاوەرانی میلیشیای سەرەکییەکان پێکهاتوون. ئەوان بەبێ ڕەزامەندی فەرماندە ڕەسەنەکانیان کار دەکەن، بەڵام ڕاستەوخۆ پێی ڕاپۆرت دەدەن.

وەزارەتی دارایی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١١ عەبدوڵلاهی وەک ئەفسەرێکی باڵای هێزی قودس تۆمار کرد و ڕایگەیاند کە لە بەشێک لە وردەکارییەکانی پیلانی تیرۆرکردنی عادل ئەلجوبەیر، باڵوێزی سعودیە لە واشنتن دی سی، هەماهەنگی کردووە و لە هەمان کاتدا چاودێری ئەو کاربەدەستانەی کردووە کە لە پلاندانانەکەدا بەشدار بوون. لە دوای مردنی قاسم سولەیمانی، لێکۆڵینەوەکانی توێژینەوەی ئاسایش یاریدەدەرێک بە ناوی «حاج حەمەد»یان بە گرووپە بچووکترە عێراقییەکانەوە بەستەوە، لەوانە «الوارثون»، کە ئەندامەکانی بۆ ڕاهێنان چوونە ئێران.

هێرشێکی ئەمریکی بۆ سەر ماڵێک لە گەڕەکی جادرییەی بەغدا لە ئازاری ٢٠٢٦ ناوەکەی دیسان هێنایەوە سەر زمان. دواتر سەرچاوە عێراقییەکان گوتیان عەبدوڵلاهی لە شوێنەکە بووە، ڕزگاری بووە و پاشان وازی لە بەشداریکردن لە کۆبوونەوە ئاشکراکان هێناوە، لە کاتێکدا فەرمانەکان لە ڕێگەی جێگرەکانییەوە بەردەوام بوون. ڕاپۆرتی دیکە ئاماژەیان بەوە کرد کە لەوانەیە کاربەدەستێکی دیکەی هێزی قودس، حامید ناسری، لە نێو ئامانجەکاندا بووبێت، بەوەش هەندێک وردەکاری ناکۆک ماوەتەوە.

کۆماری ئیسلامی هەروەها سێ یان چوار خانەی لە باشووری عێراق دروست کرد، هەر یەکەیان نزیکەی دە جەنگاوەری تێدایە. سەرچاوە عێراقییەکان لانیکەم حەوت هێرش بۆ سەر سعودیە، کوەیت، و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی لە نێوان ٢٠ی نیسان و ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ بەو خانانە دەبەستنەوە. هەندێک لە ئەندامەکان لە «موقاوەمەتی ئیسلامی لە عێراق»ەوە هاتبوون، بەڵام خانەکان سەرکردایەتی میلیشیایان پشتگوێ خست و ڕاستەوخۆ لەگەڵ سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی پەیوەندییان کرد.

سەرچاوە ئەمنییە عێراقییەکان هەروەها ڕایانگەیاند «ژووری ئێران» یان «ژووری شەرع» چالاککراوەتەوە، کە لە ٢٠٢٥ وەک بەشێک لە پلانێک بۆ ڕووخاندنی حکومەتی نوێی سووریا لە ژێر سەرکردایەتی ئەحمەد ئەلشەرع پێکهێنرابوو. بەپێی ئەو سەرچاوانە، دواتر ئەرکەکە بەرەو کەنداوی فارس گۆڕا و ئۆپەراتیڤە عێراقییە هاوپەیمانەکانی ئێران و حووسییەکانی کۆکردەوە، لە کاتێکدا ململانێکان لە دەوروبەری تەنگەی هورمز و بابولمەندەب بەرەو توندی دەچوون.

هێرشی ١٠-١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ بۆ سەر بۆڕی نەوتی ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوای سعودیە بابەتەکەی خستە پۆلێنێکی نوێوە. کاربەدەستانی سعودی گوتیان فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە عێراقەوە بەرەوهەوا کرابوون. لێکۆڵینەوەیەکی عێراقی ئەمەی پشتڕاست کردەوە، کە بووە هۆی لابردنی کاربەدەستانی ئەمنی لە مەیسان و ئەنجامدانی چالاکی بۆ دۆزینەوەی سەکۆکانی هەڵفڕین.

بەکارهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی دوورهاوێژی شاهێد-١٣٦ کە باسکراوە، گرنگە. توێژینەوەکانی ئاسایش ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم سیستەمە لە زرادخانەی میلیشیای نەریتییەکانی عێراقدا باو نەبووە و سیستەمە ئێرانییە نوێترەکان تەنها لە کاتی جەنگی ٢٠٢٦دا هاتوونەتە ناو عێراقەوە. لەوانەیە تاران ئێستا متمانەی خۆی بە میلیشیا نەریتییەکان لەدەست بدات. هێرشی جادرییە نیشانی دا کە دوژمنانی ئێران دەتوانن تێبپەڕنە ناو تۆڕەکانەوەی دەوروبەری ڕاوێژکارە باڵاکان و کۆبوونەوەکان لە ناو بەغدا، ئەمەش ئەگەری ئەوە بەرز دەکاتەوە کە تاران بە شێوەیەکی زیاتری پێکهاتە چەسپاوەکانی میلیشیا وەک تێکچوو (compromised) دەبینێت. ئەگەر هەستیارترین سیستەمەکانی ئێستا لە ناو خانە بچووکترەکاندا بپارێزرێن کە ڕاستەوخۆ بە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە بەستراونەتەوە، ئەوا لەوانەیە ئێران پشتبەستنی خۆی بەو هاوبەشانە کەم بکاتەوە کە ئیتر بە تەواوی متمانەی بە ئاسایشی ناوخۆیان نییە.

وەڵامی بەغدا بەزۆری کاردانەوەیی ماوەتەوە، لە لێکۆڵینەوە و دەستگیرکردنەوە بگرە تا لابردن لە پۆست، داخستنی سنوور و دەستبەسەرداگرتن لە دوای هێرشەکان. هیچ لەمانە نەیتوانیوە ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی چالاکییەکان لە خاکی عێراقەوە بکات.

ئەوەی زیاتر ئاشکراکەرە ئەوەیە کە زۆربەی زانیارییەکان دەربارەی تۆڕی حاج حەمەد لە کوێوە دێن، لە سەرچاوەکانی ناو دامەزراوە ئەمنییەکانی خودی عێراقەوە. لەوانەیە بەغدا کێشەی هەواڵگری نەبێت. وا دیارە دەزگاکان زۆر شت دەزانن دەربارەی تۆڕەکە و سەرکردایەتییەکەی. پرسیارە قورسەکە ئەوەیە کە ئایا زەیدی ئامادە و توانای ئەوەی هەیە لە دانوستان لەگەڵ سەرۆکانی میلیشیای عێراقی بگوازێتەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پێکهاتەیەک کە ڕاستەوخۆ بە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە بەستراوەتەوە و بۆ ئەوە دانراوە پشت بەوانە نەبەستێت.

زەیدی لە نیویۆرکە بۆ کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لەوێش هەوڵ دەدرێت کۆبوونەوەیەکی دیکەی لەگەڵ ترەمپ ڕێک بخڕێت. یەکەم کۆبوونەوەیان بەڵێنی خستنە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت هەموو چەکەکانی لێکەوتەوە. ئەم جارە زەیدی لە دوای هێرشە نوێیەکان بۆ سەر سعودیە و دەرکەوتنی تۆڕێک دەگات کە وەک ئەو میلیشیایانەی بەڵێنی چەکداماڵینیان دابوو، ئاسان نادیار ناکرێت. پرسیارەکان ئەوە دەبن کە ئایا بەغدا پلانێکی جێبەجێکراوی هەیە بۆ ئەو مۆدێلەی کە ئێستا شوێنی کۆنەکە دەگرێتەوە، و ئایا ترەمپ بەڵێنی نوێ قبووڵ دەکات دوای ئەوەی زەیدی ڕەتیکردەوە یان نەیتوانی یەکەم بەڵێنی خۆی بباتە سەر.