ئەو بڕیارانەی سعودیە دەبێت ئێستا بیاندات

لە یەمەن تۆزەکان نیشتوونەتەوە دوای هێرشی خێرای حوسییەکان بۆ داگیرکردنی موخا و دوورگەی پەریمی نزیک. حوسییەکان هێشتا هەر لە شوێنی خۆیان ماونەتەوە. بۆمبارانی دواتری عەرەبستانی سعودی بۆ فڕۆکەخانەی موخا لە رووی کاریگەرییە بەردەوامەکانەوە زۆر سنووردار بوو. پێشنیاری سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بۆ فرۆشتنی فڕۆکەکانی F-35 Joint Strike Fighter بە سعودییەکان لەوانەیە بە شێوەیەکی هێمایی ئاماژە بە هاوپشتی بکات، بەڵام لە نێوان گەیاندن و ڕاهێناندا، تا دەیەی داهاتوو کاریگەرییان لەسەر ژینگەی ئۆپەراسیۆنی نابێت.

بەرپرسیارێتییەکە لەسەر شانی وەلیعەهد محەمەد بن سەلمانە. زۆرجار بۆ باشتر، بەڵام هەندێکجار بۆ خراپتر، ئەو کۆنترۆڵی بڕیاردانەکانی لە دەستی خۆیدا کۆکردووەتەوە. هەروەک شایەنی پێزانینە بۆ Saudi Vision 2030 و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، بە هەمان شێوە بەرپرسیاریشە لە هەڵبژاردنە دیپلۆماسی، سیاسەتی دەرەوە و سەربازییەکانی شانشینەکە. بەڵێ، ئەو کەسانەی لە بواری دارایی و ڕاوێژکاری مەترسیدا کار دەکەن و شیکارییان زیاتر لەسەر ڕاستییەکان دەچرخێت نەک سەر «نەرمونیە دیپلۆماسییەکان» یان ئارەزووی خۆشەویستکردنی خۆیان لای بڕیاردەرانی ڕیاز، ئێستا وەها بیر لە عەرەبستانی سعودیەکی بێ بن سەلمان دەکەنەوە کە مانگێک لەمەوبەر بەو شێوەیە نەیانکردبوو. ئابووری سعودیە دەتوانێت بەرگەی داخستنی تەنگەی هۆرمۆز یان بابولمەندەب بگرێت، بەڵام نەک هەردووکیان، بەتایبەت لەوەشدا کە گۆڕانکاریی ئابووری شانشینەکە هەر ئێستا لەسەر خەرجکردنی کەمئاسایی دانراوە.

بن سەلمان دەتوانێت چی بە جیاوازی بکات بۆ چارەسەرکردنی کێشەی حوسییەکان و پاراستنی باشتر و گەشەی درێژخایەنی عەرەبستانی سعودیە؟

یەکەم، دەبێت کۆتایی بەو ڕکابەرییە خۆزیانکەرە بهێنێت کە لەگەڵ ئیمارات هەیەتی. ڕکابەری تەندروست هەیە و ڕکابەری ناتەندروستیش هەیە، و دینامیکی ئێستای نێوان ڕیاز و ئەبووزەبی لە جۆری دووەمە. ئەبووزەبی هەندێک بەرپرسیاری هەیە، بەڵام ئیماراتییەکان مافی خۆیانە توڕە بن و بەرهەڵستی ئەو لێبوردەییە بکەن کە بن سەلمان لە دەرەوەی وڵات بەرامبەر بە Muslim Brotherhood نیشانی دەدات. لە شەڕی ناوخۆیی سودان کەس فریشتە نییە، و تەنانەت هاوپەیمانەکانی Rapid Support Forces دان بەوەدا دەنێن کە سەرکردەکەیان، Mohamed Hamdan Dagalo، ناسراو بە «Hemedti»، کێشەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، لێبوردەیی General Abdel Fattah al-Burhan بەرامبەر هەم حوسییەکان و هەم Muslim Brotherhood دەرئەنجامی ئاسایشی درێژخایەنی بۆ دەریای سوور و بۆ ئاسایشی خودی عەرەبستانی سعودیە هەیە. شەڕی ناوخۆیی سودان بە شێوەیەکی دیکەش نیشانەی پەیوەندییە ناتەندروستەکانی ڕیاز-ئەبووزەبییە، چونکە ئەو ئەفسەرە سودانییانەی دەیەیەک لەمەوبەر بە جیاواز لەتەک هێزەکانی سعودیە و ئیمارات لە یەمەن شەڕیان دەکرد، ئێستا لە سودان ڕووبەڕووی یەکتر بوونەتەوە.

لە لیبیا و سۆماڵیشدا، سیاسەتی بن سەلمان مەترسی «گەڕانەوەی پێچەوانە»ی هەیە. لەوانەیە بن سەلمان وا بزانێت لیبیا زۆر دوورە و کاریگەرییەکی نییە، بەڵام پشتیوانییەکەی بۆ Abdul Hamid Dbeibah وێرانکەرە. ئەگەر بن سەلمان بیەوێت لایەنێک هەڵبژێرێت، دەبێت دڵنیابێت سەرکردەکەی توانادارە. نەک تەنها Dbeibah بە شێوەیەکی بێهیوا گەندەڵە، بەڵکو پەناگەش دەداتە ئەو میلیشیا ئیسلامییانەی ناتوانێت کۆنترۆڵیان بکات، زۆربەیان مەککە و مەدینە وەک دەستکەوتی کۆتایی دەبینن. بەڕاستی، لە کاتێکدا بن سەلمان لەگەڵ سەرۆکی تورکیا Recep Tayyip Erdoğan لەسەر دوژمنایەتیی هاوبەش بەرامبەر بە سەروەری ئیسرائیل و کۆنترۆڵی قودس خاڵی هاوبەش دەدۆزێتەوە، بەڵام با خۆی هەڵنەخەڵەتێنێت، Erdoğan هەروەها کۆنترۆڵی مەککە و مەدینەشی دەوێت. سەرکردەکانی سعودیە ڕەوایەت و دەسەڵاتی خۆیان وەک چاودێرانی دوو حەرەمی پیرۆز وەردەگرن، بەڵام ئەو سەرکردانەی بن سەلمان لێیان نەرمە بەدوای نێودەوڵەتیکردنی شوێنە پیرۆزەکانی ئەو دوو شارەدان لە ژێر چەتری Organization of Islamic Cooperation.

عەرەبستانی سعودیە لە سۆماڵیشدا یارییەکی خراپ دەکات. ڕیاز لە لایەنی Mogadishuە بە سەرەکی لەبەر ئەوەی لە پەیوەندییەکانی Hargeisa لەگەڵ ئەبووزەبی و، بەم دواییانە، Jerusalem توڕەیە. ئەمە دوو جار شکستهێنانە لە لایەن عەرەبستانی سعودیەوە. یەکەم، ڕقی بن سەلمان لە سەرۆکی ئیمارات Sheikh Mohamed bin Zayed وای لە سعودیە دەکات لەگەڵ Qatar و Turkey هاوبەند بێت، کە هەردووکیان سۆماڵێک لە بەرچاو دەگرن کە سیاسەتی دەرەوە و لێبوردەییەکەی بەرامبەر بە چەکداران دژ بە ئاسایشی عەرەبستانی سعودیە دەبێت. دووەم، دوژمنایەتی بن سەلمان بەرامبەر بە Somaliland نیشانەی لاوازی خۆیەتی، چونکە ئاماژە بەوە دەکات کە باوەڕی وا نییە بتوانێت لە United Arab Emirates ببەزێنێت. ئەگەر Turkey بتوانێت باڵوێزخانەیەک لە Mogadishu و کونسوڵخانەیەکی جیاواز لە Hargeisa بپارێزێت، هیچ هۆیەک نییە عەرەبستانی سعودیە نەتوانێت هەمان شت بکات. زۆرێک لە خەڵکی Somaliland هێشتا لە دووڕوویی ئەبووزەبی بێزارن، سەرکردایەتییەکی سعودی داهاتووبینتر بە شێوەیەکی ئەرێنی ڕکابەری دەکرد و هەوڵی دەدا Somaliland بۆ هاوبەشییەکی نزیکتر ڕابکێشێت. لە ڕاستیدا، ڕەنگە ڕیاز بیەوێت Somaliland لەناوبچێت، بەڵام هەرێمێک کە 35 ساڵە بە سەربەخۆیی کار دەکات، نامرێت، سەربەستانە لە دانپێدانانی نێودەوڵەتی.

بەڵام یەمەن سەرچاوەی گەورەی شکستی سعودییە. دوای شۆکی موخا، بن سەلمان دەبێت خۆی لەو کەسانە ڕزگار بکات کە تەنها «بەڵێ» دەڵێن و پاڵەپشتیکارن و ڕاستیی یەمەنی لێ دەشارنەوە. لە جیاتی ئەوەی کاریگەریی ئیمارات لە وڵاتەکەدا وەک بەشێک لە یارییەکی سفر-کۆمە ببینێت، بن سەلمان دەبێت تێبگات و لە جەنەڕاڵەکانی بپرسێت بۆچی وادیارە ئیماراتییەکان هەم لە ڕووی سەربازی و هەم سیاسییەوە باشتر کاریان کردووە. دوو هۆکار هەیە. یەکەم، زیانەکانی سیاسەتی «هیچ هەڵەیەک ڕێگەپێدراو نییە». ئەگەر ئەفسەرە سعودییەکان بترسن ڕاپۆرتی ئەوە بدەن کە چی هەڵەیە، لە ترسی ئەوەی خۆیان تاوانبار بکرێن، ئەوا کێشەکان لە جیاتی چارەسەربوون لەسەر یەکتر کۆدەبنەوە. بن سەلمان دەبێت کولتووری سوپاکەی بگۆڕێت، بۆ ئەوەی دیاریکردنی کێشەکان پاداشت بدرێت، نەک شاردنەوەیان. دووەم، بن سەلمان دەبێت تێبگات پەیوەندی لەگەڵ هۆزەکان کلیلی سەرکەوتنی ئەبووزەبییە. لانیکەم لە باشووری یەمەن، ڕیاز پەیوەندیی هۆزی بە هەمان شێوە تێکدەدات کە Washington پەیوەندییەکانی لەگەڵ هۆزەکانی Iraq تێکدا. فەرمانڕەوایەتیی ڕیاز بە شێوەی پێچەوانە دەرئەنجام دەدات. بە شێوەیەکی سەیر، لەگەڵ ئەوەی عەرەبستانی سعودیە خۆی سیستەمی فەرمانڕەوایەتیی هۆزی هەیە، ڕیاز دەبێت لەبیری بێت کە هیچ شتێک جێگەی ئەو پەیوەندییانە ناگرێتەوە کە بە هێواشی لەسەر چا خواردنەوە، قاوە، یان qat دروست دەبن، لەگەڵ ڕاوێژی بەردەوام و نەرمونی.

وەک لە لیبیا و سودان، بن سەلمان هەروەها دەبێت لە هەڵوێستەکەی بەرامبەر Muslim Brotherhood یەکدەنگ بێت. ئەگەر لە ناو عەرەبستانی سعودیە وەک گرووپێکی تیرۆریستی سەیری دەکات، دەبێت لە دەرەوەش هەمان هەڵوێست هەبێت. ئەوەی بە شێوەیەکی سینیکی جیهادییەکان ڕازی بکات بەوەی ڕێگەیان بدات ئاجێندای خۆیان لە دەرەوەی سنوورەکانی عەرەبستانی سعودیەدا بەڕێوە ببەن، نەک تەنها پشتگوێ خستنە بۆ مێژووی کەسانێک وەک سەرۆکی سوریا Bashar al-Assad و سەرکردەی لیبیا Muammar Qadhafi کە کاتی خۆی هەمان مامەڵەیان کرد، بەڵکو دەیکاتە پشتیوانی تیرۆریش.

Islah، لقی Muslim Brotherhood لە یەمەن، هەرگیز ناتوانێت هاوبەشێکی جێی متمانە بێت بۆ عەرەبستانی سعودیە. سەرکردەکانی Muslim Brotherhood دەستکراوی سعودیە وەردەگرن، بەڵام هیچ دوودڵییان نییە لە پشتلێکردنی شانشینەکە یان لە بەستنی ڕێککەوتنی جیاواز لەگەڵ دوژمنەکانی. حاڵەتی ئەندامی Islah، Amjad Khalid، وێنەی ئەم فێڵبازییەیە، چونکە یارمەتی هەم حوسییەکان و هەم Al Qaeda in the Arabian Peninsula داوە.

بن سەلمان هەروەها دەبێت دووبارە بیر لە بەرهەڵستی گشتگیری خۆی بۆ ئەوەی بە «جیابوونەوەخوازی» ناوی دەبات بکاتەوە، بەتایبەتی لە پەیوەندی بە Somaliland و باشووری یەمەن. یەکەم، لەوانەیە ئەمە وشەی هەڵە بێت، لە کاتێکدا هەردوو وڵات مێژوویەکی زۆر درێژتری سەربەخۆیی و خۆفەرمانڕەوایییان هەیە. کاتێک یەکگرتنی میسر و سوریا لە United Arab Republic شکستی هێنا، دەرکەوتنەوەی دووبارەیان جیابوونەوەخوازی نەبوو. هەروەها عەرەبستانی سعودیە جیابوونەوەی Qatar لە Bahrain بە جیابوونەوەخوازی نازانێت، هەرچەندە بە بەراورد لەگەڵ Somaliland و باشووری یەمەن، نموونەیەکی توندتریشە. هەروەک لە Somaliland، باشووری یەمەنێکی خۆسەر یان سەربەخۆ پێویست ناکات دژە سعودی بێت، لادانەکەی بەرامبەر ڕیاز تەنها پێشبینییەکی خۆجێبەجێکەرە. هەڵبژاردنی عەرەبستانی سعودیە ئێستا ئەوەیە، یان ئیمارەتێکی حوسیی فراوانخوازی، یان هاوپەیمانی لەگەڵ باشووری یەمەن و Somaliland بۆ ئەوەی یارمەتی ڕیاز بدەن حوسییەکان کۆنتڕۆڵ بکات، پاشەکشەی پێبدات و لەوانەیە تەنانەت لەناویانببات.

لە کۆتاییدا، ئەگەر وەلیعەهد محەمەد بن سەلمان بیەوێت لەم قەیرانە بە زیندووی دەرباز بێت، دەبێت تێبگات ستراتیژی دیپلۆماسییەکەی لە Washington, DC خراپە. ئەو ڕۆژانە نەماون کە Prince Bandar bin Sultan Al Saud بتوانێت بە تەنها بە تەلەفۆنێک پەیوەندییەکە لەگەڵ سەرۆکەکان بەڕێوە ببات، لە Ronald Reaganەوە تا George W. Bush، لە کاتێکدا کەسانی تری بە سەرانسەری Washington پشتگوێ دەخست. کچەکەی Reema bint Bandar Al Saud، هەرچەندە ئاشنای Washingtonە، هەمان پەیوەندییەکانی نییە، نە دەتوانێت بە هەمان شێوە کار بکات، هەرچۆنێک بێت ئەو و دیپلۆماتە سعودییەکان دەتوانن ساڵانێک بەسەر ببرن بێ ئەوەی بگەنە ئەو کەسانەی ناتوانن بیانکڕن.

لە جیاتی ئەوە، بن سەلمان و Princess Reema پەنا بۆ ستراتیژی کۆن دەبەن، واتە پارەدان بە ڕاوێژکاران و تڕۆڵەکانی ئینتەرنێت بۆ سزادانی ڕەخنەگران، نەک بۆ قەناعەتپێکردنیان. سیاسەتەکان دەگۆڕێن و دەگوازرێنەوە، Qatar ئێستا زیاتر هاوبەشە تا دوژمن، بەڵام ئەو پردانەی جارێک سووتێنران بە سەختی دەبنەوە. کاتێک تڕۆڵە سعودییەکان هەر ڕەخنەگرێک تاوانبار دەکەن بە وەرگرتنی پارەی بیانی، حکومەتی سعودیە دەکەنە گاڵتەجاڕ، چونکە هێرشە کەسییەکانیان نیشاندەری ئەوەیە ناتوانن لەسەر ناوەڕۆک گفتوگۆ بکەن، و ئەو «پڕۆجێکشن»ەیان شێوازە بنەڕەتییەکەی خودی سعودیە دەردەخات لە پەیوەندی گرتن، شێوازێک کە لەسەر پارە دامەزراوە نەک لەسەر پرەنسیپ.

ئەمڕۆ، عەرەبستانی سعودیە خۆی لەگەڵ Turkey و Pakistan ڕێک دەخات بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی خۆی. هەروەها بە هاوسەنگکردنی United States لەگەڵ China «دڵنیاکاری» دەکات. باشە. بەڵام بن سەلمان دەبێت تێبگات کە کلیلی ڕاستەقینەی ئاسایشی عەرەبستانی سعودیە لە ڕیازە و لەو ستراتیژییانەدایە کە خۆی دەیانگرێتەبەر. داگیرکردنی موخا و پەریم لەلایەن حوسییەکانەوە کارەساتێکی ڕێگریپێکراو بوو. بن سەلمان دەبێت بپرسێت چی هەڵەیەکی کردووە کە بووەتە هۆی ئەم قەیرانە. ئەگەر ڕەتی بکاتەوە، هەڵەکەی گەورەتر دەکات، لەوانەیە تا ئەو ڕادەیەی گەڕانەوەی تێدا نەبێت. ئەمە تراژیدیایەک دەبێت نەک تەنها بۆ نەوەیەکی نوێی سعودییەکان کە پشتیان بە چاکسازییەکانی بن سەلمان بەستووە، بەڵکو بۆ United Statesیش.