جەنگی ئێران، نموونەی دوایین ئەوەی جەنگکردنی سنووردار سەرکەوتن لەناو دەبات

جەنگ دژی ڕژێمی ئێران بەردەوام لە ناوەڕاستی شەڕدا ڕادەگیردرێت. سەرکردە و دیپلۆماتەکان دووبارە و دووبارە دەیوەستێنن و دەیگوازنەوە بۆ جێگرەوەکانی جەنگ. لە جیاتی شەڕکردن بۆ گەیشتن بە گۆڕینی ڕژێم، هەوڵی دیپلۆماسی بەرەو ئامانجی دیکە لادەدرێت.

هەر بۆیەشە جەنگەکە بەردەوامە.

زیگمۆند فرۆید، نەورۆلۆژیستە نەمسایییە کۆچکردووەکە، ڕوونی کردەوە کە بەربەستێک لە بەرامبەر ئەنجامدانی شتێکی دروست، دەبێتە هۆی ئەنجامدانی شتی دیکە کە ئامانجەکە بەدی ناهێنن بەڵام هێشتا وەک کردەوە هەست پێدەکرێن. هەر کات کە کەسەکە بەردەوام ئەو جێگرەوانە تاقی دەکاتەوە، تێچووی ئامانجە چارەسەرنەکراوەکان کەڵەکە دەبن.

جەنگی ڕاستەقینە کاتێک پێویست بێت هەموو جۆرەکانی هێزی سەربازی بەکار دەهێنێت، تەنها هێزی ئاسمانی بەکارناهێنێت. جەنگی خنکێنراو تەنها بۆردومان دەکات و بەو هیوایەیە کە هەمووان لە سامدا ملکەچ ببن.

گۆڕینی ڕژێم لەسەر زەوی ڕوودەدات. پێویستی بە یاریی زەمینی هەیە: پێڵاوی سەربازی لەسەر زەوی، لەوانەیە هەندێک ئەمریکی وەک ناوکی ڕێکخەر، هاوپەیمانان، و ئۆپۆزسیۆنێکی چەکداری ئێرانی کە زۆربەی کاری قورس ئەنجام بدات. هێزە ئاسمانی و دەریاییەکان وەک تەواوکەری یاریی زەمینی بەکار دەهێنێت، پشت بەوە نابەستێت کە جێگرەوەی بن.

«جەنگی گواستراوە» چییە؟ ئۆپەراسیۆنێکی سەربازییە کە لە باشترین ڕێگاکانەوە بۆ ڕێگا کەمتر گونجاوەکان لادەدرێت، شەڕکردن بە هەموو شێوەیەک جگە لەوانەی کە دەبوو ببنە هۆی سەرکەوتن. بۆچی ڕوودەدات؟ بۆ هەمان ئەو هۆکارەی فرۆید بۆ هەموو گواستنەوە دەروونییەکان دەیگوت: بەربەستێکی دەروونی لە بەرامبەر ڕووبەڕووبوونەوەی شتە ڕاستەقینەکە. دوای ساڵی 1945، زۆرێک لە ڕۆژئاواییەکان بەربەستێکیان لە بەرامبەر ئەوەی ڕۆژئاوا ئەوە بکات کە بۆ بردنەوەی جەنگەکان پێویستە دانا. ئەمەیان لە ترسی جەنگی ئەتۆمی و بێزارییەکی بێبنەما لە تێکشکاندنی یەکجارەکی دوژمنان کرد. ئەو بەربەستە دەروونییە بەناو چینەکانی میدیا، ئەکادیمی و پیشەییدا بڵاوبووەوە و تابۆیەکی دروستکرد تەنانەت لەسەر قسەکردن دەربارەی بردنەوەی جەنگ. ئەمڕۆ لە زۆربەی پانتایی سیاسیدا حەزێک هەیە بەرامبەر بە بردنەوە، واتا پێچەوانەی بردنەوە پەسەند دەکرێت.

لە وانەیەکدا لە زانکۆی ڤێرجینیا، لویس فیوەر (Lewis Feuer)، شاگردی فرۆید، ئەم ئاراستەیەی بە «جەنگی خنکێنراو» ناوبرد. تاکێک پێویستی شەڕکردن دەبینێت، بەڵام بیرکردنەوە لە هەنگاوەکانی پێویست بۆ بردنەوە دەخنکێنێت. بۆیە پێویستییەکە بەرەو ئاراستەیەکی لاردا دەنێرێت و بەو شێوانە شەڕ دەکات کە بۆ بردنەوە داڕێژراو نین، و بەردەوام دەشکێت.

فەیلەسوفی ئەمریکی جەیمس بێرنهام (James Burnham) ئەمەی وەک دەرئەنجامی تاوانباریی لیبراڵی بەرامبەر هێزی ڕۆژئاوا شیکردبووەوە. فیوەر زیاتر شیکردییەوە وەک دەرئەنجامی ئەو سۆزەی لە بزووتنەوە ڕادیکاڵەکاندا، بەتایبەتی ئەوانەی لاوان، بۆ دەستدرێژی دژی ڕۆژئاوا. دەستدرێژیی چەپ لەگەڵ تاوانباریی لیبراڵدا لێک دەگرێن: هێرشە ڕەوانبێژییەکانی چەپ لەسەر ڕۆژئاوا تاوانباریی لیبراڵ دروست دەکەن، تاوانباریی لیبراڵیش چەپ بەهێز دەکات بۆ ئەوەی بە کردەوە ڕۆژئاوا لاواز بکات.

تابۆی بردنەوە لە ڕێگەی جەنگەوە ئەم دروشمەی هەیە: «هیچ پێڵاوێکی سەربازی لەسەر زەوی نا.» هەر لە جەنگی کۆسۆڤۆدا بەکارهێنرا، ئەو جەنگەی کە ڕۆژئاوا نزیک بوو ببازێنێت بەوەی تەنها پشتی بە ئاسمان بەست. لەو کاتەوە چەندین جار دووبارە کراوەتەوە، جەنگەکانی لاواز کردووە و شکستی نوێشی بەرهەمهێناوە. وەڵامی شکست نەک بە لابردنی ئەم تابۆیە وێرانکەرە دەدرێتەوە، بەڵکو بە زیادکردنی تابۆی نوێی دیکە لەسەری، وەک «هیچ جەنگی هەتاهەتایی نا»، کە دەبێتە هۆی شکستی زیاتر. شیکەرەوان و ڕاوێژکاران ناونیشانی «جەنگی هەتاهەتایی» بە جەنگی هەر کورتتر دەدەن؛ ئێستا مانای ئەوە دەدات کە «هیچ جەنگێک نا کە زیاتر لە چەند هەفتەیەک بخایەنێت.» لە گفتوگۆدا ئەو گاڵتەجاڕییە ون دەبێت کە ئاگربەستی بەردەوام جەنگێک دروست دەکات کە دەکرێت بۆ هەتاهەتایە بەردەوام بێت.

جەنگی ساختە تێچوو بەرز دەکاتەوە و کەرەستەی سەربازی بە فیڕۆ دەدات. ئەمە هۆکاری ئەوەیە کە پێنتاگۆن کەمی تەقەمەنی بۆ دروست دەبێت، و هۆکاری ئەوەیە کە ململانێی درێژخایەنی هەڵگیرساو-کوژاوە هاوپەیمانان لە هەموو شوێنێک دەخاتە مەترسییەوە، لە ئۆکرانیا و پۆڵەندا، لە تایوان و کۆریا، و تەنانەت لە خودی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

ئەگەر سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بڕیاری بالە تەریکخوازەکەی خۆی پووچەڵ کردبایەوە و جەنگێکی ڕاستەقینەی کردبایە، ماوەیەکی زۆر لەمەوپێش کۆتایی هاتبوو، بە تێچووی کەمتر، بە بردنەوەیەکی ڕوون، واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی ڕژێم. ئابووریی جیهانی لە دۆخی باشتردا دەبوو. بەڵام لەبری ئەوە، دوودڵ بوو و هەر کاتێک وا دیار بوو لە بردنەوە نزیک بووەتەوە، بەرامبەر بە جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک، پاشەکشەی دەکرد. ئەنجامەکە: زۆربەی کاتەکان دۆڕاوە.

ترەمپ هێشتا دەتوانێت بڕیار بدات جەنگەکە ببەزێنێت، بەڵام ئەوە مانای ئەوەیە دژ بە هاوپەیمانێتییەکی نەیاران بوەستێتەوە کە لە هەردوو سەری پانتایی سیاسیەکەوە کۆبوونەتەوە. ئەوە ترەمپی خستووەتە بەردەم هەڵبژاردنێکی دۆڕان-دۆڕان: هەتاهەتایە تەنها لە ئاسمانەوە شەڕ بکات و هەر بدۆڕێت، یان ئاشتی ڕابگەیەنێت و بە شکستەوە بگەڕێتەوە ماڵەوە. بە یاریکردن بە یاساکانی ئەوان، ترەمپ ساڵێکە دەدۆڕێت، بە دووبارەیی هێزی پێشچوونی ئەمریکای بەرەو سەرکەوتن لە ناوی ڕێککەوتنسازیدا وەستاندووە، لە کاتێکدا شکستی لە دەمی سەرکەوتندا ڕفاندووە بە دانی کات بە ڕژێمی ئێران بۆ ڕێکخستنەوە و چەککردنەوەی خۆی.

بردنەوە ئەمڕۆ تێچووی زیاتری دەبێت لەوەی پێشتر دەبوو، بەڵام زۆر کەمتر تێچووی دەبێت لە هەر ئەنجامێک کە لە سەرکەوتن کەمتر بێت.