یەکێتیی ئەورووپا دژی ئیخوان المسلمین هەنگاو دەنێت، بەڵام دەوڵەتە ئەندامەکان؟

پەرلەمانی ئەورووپا ئەو کارەی کرد کە واشنتن بە درێژایی ساڵی ڕابردوو فشاری لەسەر هاوپەیمانەکانی دەکرد بۆ ئەنجامدانی. بە حکومەتەکانی ئەورووپا ڕاگەیاند کە مامەڵە لەگەڵ ئیخوان المسلمین وەک کێشەیەکی ئەمنی بکەن، نەک وەک بابەتێکی سەرنجڕاکێشی سیاسەتی دەرەوە.

لە 8ی ئۆکتۆبەری 2026، یاسادانەرەکان لە ستراسبۆرگ بڕیارنامەیەکیان پەسەند کرد کە داوای ستراتیژێکی یەکێتی ئەورووپا دەکات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی «چوونەناوەوەی ئیسلامییەکان»، و داوا لە دەوڵەتە ئەندامەکان دەکات هەڵسەنگاندن بکەن کە ئایا ئەو کەس و ڕێکخراوانەی پەیوەندییان بە ئیخوانەوە هەیە شایەنی ئەوەن بخرێنە سەر لیستی تیرۆری یەکێتییەکە. ئەنجامی دەنگدانەکە 381 بەرامبەر 167 بوو، لەگەڵ 15 دەنگی خاوەن ڕاگرتن. یاسادانەری فەڕەنسی سێلین ئیمار (Céline Imart) دەقەکەی بۆ پارتی گەلی ئەورووپیی ڕاستی ناوەند داڕشت، کە گەورەترین گرووپی ئەم پەرلەمانەیە، لە کاتێکدا گرووپی کۆنسێرڤاتیڤ و ڕیفۆرمخوازانی ئەورووپا (European Conservatives and Reformists) بە توندی بۆ ئەنجامدانی دەنگدانەکە لۆبییان کرد.

ئەم هەنگاوە کێشی سیاسیی هەیە، بەڵام هێزی یاسایی نییە. هیچ حکومەتێک ناخاتە ژێر پێویستیی کردارەوە، و هیچ بڕیارێکی خەرجکردنیش بەدوایدا نەهات. هەر خستنە سەر لیستی تیرۆر پێویستی بە بڕیارێکی دەسەڵاتێکی دادوەری یان کارگێڕیی نیشتمانی هەیە، هەروەها پاڵپشتیی بە یەکدەنگیی دەوڵەتە ئەندامەکان لە ئەنجومەنی یەکێتی ئەورووپا پێویست دەبێت. ململانێکەش ئێستا بۆ ئەوێ دەگوازرێتەوە.

ئیدارەی ترەمپ پێشتر گەیشتە ئەوێ. کەمپینەکەی بە فەرمانێکی سەرۆکایەتی (Executive Order) لە نۆڤەمبەری 2025 دەستی پێکرد، و لە کانوونی دووەمدا وەزارەتەکانی خەزێنەداری و دەرەوە لقە میسری، ئوردنی و لوبنانییەکانی ئیخوانیان دیاری کرد و تۆمەتباریان کردن بە پشتگیریکردنی حەماس. لقی سوودانیش لە ئازاری 2026 زیاد کرا.

وەزارەتی خەزێنەداری دواتر دەستی بۆ ناو خودی ئەورووپا برد، بەوەی لە کانوونی دووەمدا سزای خستە سەر چالاکوانی نیشتەجێی بەریتانیا زاهیر بیراوی (Zaher Birawi) و، لە تەمموزدا، مەحموود ئەلئەبیاری (Mahmoud al-Abyari)، کە وەک سکرتێری گشتیی سکرتاریەتی گشتیی ئیخوان ناساندی، بەپێی پێداچوونەوەیەکی توێژەری بواری دژە تیرۆر ڕۆبین سیمکۆکس (Robin Simcox). بیراوی تۆمەتەکان ڕەت دەکاتەوە، و ئەلئەبیاریش دیاریکردنەکەی بە درۆ وەسف کردووە.

پاریس بە هاوتەریب جوڵا. دوای ڕاپۆرتێکی داواکراو لەلایەن حکومەتەوە لە 2025 دەربارەی بڵاوبوونەوەی ئیخوان لە ناوخۆی فەڕەنسا، ئەنجومەنی نیشتمانی لە کانوونی دووەمدا بڕیارنامەی تایبەتی خۆی پەسەند کرد و داوای لە یەکێتی ئەورووپا کرد بزووتنەوەکە بخاتە سەر لیست. چەند ڕۆژێک دوای دەنگدانی ستراسبۆرگ، مەسعەد بولس (Massad Boulos)، ڕاوێژکاری باڵای سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بۆ کاروباری عەرەبی و ئەفریقی، بە ئاشکرا پێشوازیی لێکرد.

دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەورووپا ساڵانێکە شوێنپێی ئیخوان لە قارەکەدا وەسف دەکەن. کۆکردنەوەیەکی هەڵسەنگاندنە گشتییەکانی دەزگا ئەمنییەکانی نەمسا، بەلجیکا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، هۆڵەندا، ئیسپانیا و سوید لە 2023 دا ڕێککەوتنێکی بەرفراوانی دۆزییەوە، ناوکێکی ناوەکیی نهێنی و پلەبەندیکراو، ئەندامێتییەکی شاراوە، و بازنەیەک لە مزگەوت و دامەزراوەی خێرخوازی و گرووپی خوێندکاری و دەستەی گەنجانی بە فەرمی سەربەخۆ. نووسینگەی هەواڵگریی ناوخۆیی لە ویلایەتی ئەڵمانیی نۆرد ڕاین-وێستفالن (North Rhine-Westphalia) ئەم ستراتیژیە بە «ئیسلامیکردن لە خوارەوە» ناودەبات.

هەرچەندە، هەمان ئەم دەزگایانە نەچوونەتە ئەوەی بزووتنەوەکە بە تیرۆریست ناوببەن. هیچ دەوڵەتێکی ئەورووپی دیاریی نەکردووە، و نووسەری کۆکردنەوەکە، لۆرێنزۆ ڤیدینۆ (Lorenzo Vidino)، وەک بزووتنەوەیەکی ناتوندوتیژ بەڵام کێشەساز دەیبینێت. تەنانەت وەزیری ناوخۆی فەڕەنسا، لۆران نونێز (Laurent Nuñez)، لە کانوونی دووەمدا ئاگاداری یاسادانەرانی کردەوە کە ئیخوان بزووتنەوەیەکی تیرۆریستی نییە. ئەو مەودایەی نێوان «کێشەساز» و «تیرۆریست» ڕێک ئەو شوێنەیە کە ئەنجومەن تێیدا دەکەوێتە ململانێوە. خستنە سەر لیستی تیرۆر دەبێت لە پێداچوونەوەی دادوەری دەرباز بێت، و دادگاکانی ئەورووپا پێشتریش لیستکردنیان هەڵوەشاندووەتەوە کاتێک پشت بە ڕاپۆرتی ڕۆژنامەوانی بەستبوو، نەک بڕیاری دەسەڵاتە نیشتمانییەکان.

پارە ئەو بوارەیە کە دەقەکە دەکرێت زووترین کاریگەریی تێدا هەبێت. یاسادانەران دەیانەوێت کۆمیسیۆن گرانتەکان بۆ گرووپە پەیوەستەکان بە ئیخوان ڕابگرێت و پارەی دەرەکی بۆ ئەو جۆر گرووپانە ئاشکرا بکات. هەروەها بە تایبەتی ئاماژە بە فۆرەمی ڕێکخراوەکانی گەنجان و خوێندکارانی موسوڵمانی ئەورووپا (Forum of European Muslim Youth and Student Organizations) دەکەن، تۆڕێکی بنکەدار لە بروکسێل کە لە 1996 دا دامەزراوە و چالاکوانە گەنجەکان ڕادەهێنێت و کەمپین دژی جیاکاریی دژە موسوڵمانان دەبات. بڕیارنامەکە داوای ئەوە دەکات ئەم فۆرەمە لە کۆبوونەوە دامەزراوەییەکانی یەکێتی ئەورووپا قەدەغە بکرێت و لە تۆماری شەفافیەت (Transparency Register) لاببرێت، کە بنکەی داتای یەکێتی ئەورووپایە بۆ لۆبیستە تۆمارکراوەکان. ئەم گرووپە ماوەیەکی درێژە هەر پەیوەندییەکی بە ئیخوانەوە ڕەت دەکاتەوە.

یاسادانەری چیکی تۆماش زدێخۆڤسکی (Tomáš Zdechovský)، وتەبێژی کۆنترۆڵی بودجەی پارتی گەلی ئەورووپی، پێش دەنگدانی 8ی ئۆکتۆبەر بە ڕاشکاوی داواکارییەکەی دەربڕی: «دەبێت بزانین کێ پارەی یەکێتی ئەورووپا وەردەگرێت، چەند، و لە ڕێگەی کام بەرنامەوە.»

لە واشنتن، هەندێک شیکەر دەرفەتێک بۆ هاوکاریی نێوان دوو کەناری ئەتڵەسی دەبینن. پێشنیارێکی یەکێک لە ناوەندە توێژینەوەییەکان داوا دەکات کە وەزارەتەکانی دەرەوە و خەزێنەداری دانوستانێکی بەردەوام لەگەڵ دەسەڵاتە ئەورووپییەکان دابمەزرێنن، دەربارەی جووڵەی دارایی گومانلێکراو، سەرکردایەتی و ناوبژیوانەکان.

بەرەنگاری زۆربەی لە سۆسیال دیموکراتەکان، سەوزەکان و چەپ هات، لە کاتێکدا گرووپی ناوەندی Renew پشتگیریی دەقەکەی کرد. ڕەخنەگران دەڵێن دەقەکە زۆر لە ئیخوان تێدەپەڕێت و بە شێوەیەکی بەرفراوانتر ڕێکخراوە مەدەنی و دژە ڕەگەزپەرستییە موسوڵمانەکانیش دەگرێتەوە. یاسادانەری کرێکاریی ماڵتی ئەلێکس ئاجیوس سالیبا (Alex Agius Saliba) وتی کە هەرچەندە بڕیارنامەکە ناوی ئیخوان هەڵدەگرێت، ناوەڕۆکەکەی بۆ چینێکی زۆر فراوانتر لە کۆمەڵە ئیسلامییەکان درێژ دەبێتەوە. وتارێکی ڕاوبۆچوون دەنگدانەکەی وەک بەڵگە خستەڕوو کە ڕاستی ناوەندی ئەورووپا لە پرسە پەیوەندیدارەکان بە موسوڵماناندا بەرەو ڕاستی توندڕەو دەخلیسکێت.

ئیمار هەوڵی داوە وەڵامی ئەو تۆمەتە بداتەوە، بەوەی پێداگری دەکات کە باوەڕ و ئایدیۆلۆژیای سیاسی دەبێت لە یەکتر جیا بکرێنەوە. یاسادانەری بەلجیکی ئەسیتا کانکۆ (Assita Kanko) لە بلۆکی کۆنسێرڤاتیڤ و ڕیفۆرمخوازانی ئەورووپا هەمان بەڵگەی هێنایەوە، بەوەی وتی دژایەتیکردنی ئیسلامی سیاسی موسوڵمانە ئاساییەکان لە فشاری بنەڕەتگەرایی دەپارێزێت، نەک ئەوەی ئامانجیان بکات.

ئامۆژگاریی سیمکۆکس بۆ حکومەتە ئەورووپییەکان بە هەواڵگرییەوە دەست پێدەکات. بە باوەڕی ئەو، دەبێت دەزگا ئەمنییەکانی هەر وڵاتێک لە ناوخۆدا دیاری بکەن کێ سەر بە تۆڕی ئیخوانە و ئەو وێنەیە بۆ دراوسێکانیان و بۆ واشنتن بنێرن. ئەو دامەزراوە خێرخوازییانەی وەک بەرگ بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ حەماس کار دەکەن دەبێت دابخرێن. بۆ ئەو گرووپە زۆر گەورەترەی چالاکوانان کە هیچ یاسایەکی تیرۆر ناشکێنن، داوای پلانێکی جیاواز دەکات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەیام و ڕیکرووتکردنیان.

لەوانەیە ئەم بەشەی کۆتایی گرنگترین بێت. ئەورووپا دوو دەیەی بە مشتومڕ لەسەر ئەوە بەسەر بردووە کە ئایا ئیخوان بزووتنەوەیەکی تیرۆریستییە یان نا، دەباتێک کە بەڵگەکان هەرگیز یەکلایی نەکردووەتەوە. پرسیارێکی زیاتر وەڵامدانەوە ئەوەیە کە ئایا دەبێت دەستە پەیوەندیدارەکان بە ئیخوان لە پارەی گشتی سوود وەربگرن و دەستڕاگەیشتنی تایبەتمەندیان بۆ ئەو دامەزراوانە هەبێت کە هەوڵ دەدەن کاریگەرییان لەسەر دابنێن.

ستراسبۆرگ وەڵامی خۆی دا. ئەوەی ئایا ئەو 27 حکومەتەی کە هەم کیسی پارە و هەم لیستی تیرۆر کۆنترۆڵ دەکەن ڕازی دەبن ئەو دەرگایە دابخەن، بابەتێکی سەربەخۆی تەواوە.