پاکستان دەتوانێت چ هێزێک بنێرێتە سعوودیە؟

ڕاگەیاندنی پاکستان کە ئامادەیە سعوودیە «جەستەیی و دیپلۆماتیک» بپارێزێت، گفتوگۆ لەسەر ڕێککەوتننامەی بەرگری هاوبەشی مەککە لە سنووری زمانی دیپلۆماتیدا دەرکردووە و بردوویەتی بۆ پرسیارێکی سەختی جێبەجێکردن: ئەگەر ڕیاز داوای یارمەتیی سەربازی بکات، پاکستان بە ڕاستی دەتوانێت چی بنێرێت، بە چ خێراییەک دەتوانێت بیگوازێتەوە، و فەرماندەیی گشتی لە ڕاوەڵپیندی کام پێکهاتە هەڵدەبژێرێت؟

ئەم پرسیارە گرنگتر بووە، چونکە پابەندبوونەکە چیتر بە تەنهایی و بە دوور لە ڕووداوەکانی سەر زەوی باس ناکرێت. حوسییەکانی یەمەن کە هاوڕێژەی ئێرانن، هێرشەکانیان بۆ سەر خاکی سعوودیە، ژێرخانیی وزە و بەرژەوەندییە دەریاییەکان فراوان کردووە. سعوودیە بەدوای یارمەتیی زیاتردا گەڕاوە چونکە پێداویستییەکانی بەرگریی ئاسمانیی زیاد بووە، و پاکستانیش ڕایگەیاندووە کە پابەندبوونی بەرامبەر بە ئاسایشی سعوودیە جێگیر و پتەوە.

لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، لەفتەنانت ژەنەڕاڵ ئەحمەد شەریف چاودری (Lt. Gen. Ahmed Sharif Chaudhry)، وتەبێژی سوپای پاکستان، لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا لە ئیسلام‌ئاباد ئاماژەی بەوە دا کە پاکستان «تا هەر ڕادەیەک» دەچێت بۆ بەرگریکردن لە سعوودیە و پابەندبوونی بەرامبەر بە ئاسایشی شانشینەکە بێمەرجە. هەروەها ئەو پابەندبوونەی بۆ پاراستنی دوو شوێنە پیرۆزەکەی ئیسلام، مەککە و مەدینە، فراوان کرد.

کاتەکان گرنگن. لە ٧ی ئابدا، سعوودیە، پاکستان و تورکیا ڕێککەوتننامەی بەرگری هاوبەشی مەککەیان لە مەککە واژۆ کرد. ڕێککەوتننامەکە دەڵێت هەر سێ وڵاتەکە هێرشێکی چەکدار لەسەر هەر یەکێک لە سێ وڵاتەکە بە هێرش لەسەر هەموویان دەزانن. پاکستان ئەم پەکتەی بە بەرگریکارانە وەسف کردووە و گونجاوی لەگەڵ مافی بەرگریی تاکەکەسی و کۆمەڵایەتی لە ژێر ماددەی ٥١ی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکاندا دەبینێت.

لە ٣١ی ئاب، ڕێککەوتننامەکە لە دیپلۆماسیی لووتکەوە بەرەو دامەزراندن گواستەوە. وەزیرانی دەرەوە و بەرگری و سەرۆکە سەربازییەکانی هەر سێ وڵاتەکە لە ئەستەنبوڵ کۆبوونەوە بۆ یەکەم کۆبوونەوەی لیژنەی ستراتیژیی سیاسی و بەرگری (Strategic Political and Defense Committee) کە لە ژێر پەکتەکەدا دروست کراوە. سعوودیە ڕازی بوو میوانداری سکرتاریەتەکە بکات، بە سکرتێری گشتییەکی پاکستانی کە لە سەرەتادا بۆ ماوەی سێ ساڵ سەرکردایەتی دەکات.

لە ٧ تا ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، حوسییەکان شەپۆلێک هێرشیان بۆ سەر خاکی سعوودیە و ژێرخانیی وزە ئەنجام دا. دەسەڵاتدارانی سعوودی وتیان هێرشەکانی ٨ی ئەیلوول زیاتر لە ٧٠ کەسی بریندار کرد و ئاگری لە دامەزراوەکانی نەوت و خزمەتگوزارییە گشتییەکان بەربوو. هێرشەکان پشوودانی ٢٠٢٢یان پارچەپارچە کرد کە تا ڕادەیەکی زۆر دۆخی هەبوو ڕەچاودەکرد.

لە ١٤ی ئەیلوول، محەمەد بن سەلمان، وەلیعەهدی سعوودیە، لە جیددە لەگەڵ سەرۆکی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (سێنتکۆم، CENTCOM)، ئەدمیراڵ براد کووپەر، کۆبووەوە، لە کاتێکدا ڕیاز بۆ دژایەتی حوسییەکان داوای یارمەتیی ئەمریکای دەکرد. ئاشکراکردنە دیپلۆماتیکە هەرێمییەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە واشنتن ئامادە بوو هاوبەشکردنی زانیاریی هەواڵگری و یارمەتیی دیاریکردنی ئامانج دابین بکات، بەڵام هێرشی ڕاستەوخۆ بۆسەر پێگەکانی حوسییەکان ڕێگەی پێ نەدرابوو.

لە ١٥ی ئەیلوول، هەواڵ بڵاو بووەوە لەسەر گفتوگۆی ناڕاستەوخۆی سعوودی-ئیسرائیلی کە لە ڕێگەی سێنتکۆمەوە ناوبژیوانی دەکرا، دەربارەی یارمەتیی هەواڵگریی ئیسرائیل لە دژی حوسییەکان. ڕاپۆرتە ئەمنییە هەرێمییەکان وردەکارییان خستەڕوو کە گفتوگۆکان سەرنجیان خستبووە سەر زانیاریی هەواڵگریی تاکتیکی کە دەتوانێت یارمەتیی ڕیاز بدات لە تێگەیشتن لە جێگیرکردنی هێزە سەربازییەکانی حوسییەکان و پێشبینیکردنی عەملیاتەکان، و ئەم زانیاریانەیان بۆ سەرچاوە دیپلۆماتیکە هەرێمییەکان و بەرپرسانی ئاگادار لە ڕاوێژەکان تێبینی کرد.

لە ١٩ی ئەیلوول، سعوودیە ڕایگەیاند کە مووشەکێکی بالیستیکی حوسی بەرەو ڕیاز هاویشتراوە، و هەوڵی هێرشی دیکەش ژێرخانی لە یەنبوع، تائیف، بەیش و فەرەسان کردبووە ئامانج. دەسەڵاتدارانی سعوودی وتیان مووشەکی ڕیازیان ڕاگرت پێش ئەوەی زیانێک بگەیەنێت.

ئەم ڕیزبەندییە پرسیارە سیاسەتییەکە دەگۆڕێت. کێشەکە چیتر تەنها ئەوە نییە کە ئایا پاکستان بەڵێنی داوە لەگەڵ سعوودیە بوەستێت، بەڵکو ئەوەیە لە چ ئاستێکدا لەوانەیە ڕیاز داوای توانایەکی سەربازیی دیاریکراو بکات، و ئەگەر داوای کرد، هێزە چەکدارەکانی پاکستان چی دەتوانن دابین بکەن بەبێ ئەوەی ئەرکە سەرەکییەکانیان تووشی کەمزوری بکات.

پاکستان ئەزموونی کردارە سەربازیی لە دەرەوەی سنوورەکانی هەیە، هەرچەندە ناردنەکان زۆر جیاواز بوون. جیاوازییەک هەیە لە نێوان ئەرکی ڕاهێنان، ڕۆڵی ڕاوێژکاری، پاراستنی ئاشتی، ناردنی بەرگریکارانە، و عەملیاتی ڕاستەوخۆی جەنگی. قەیرانی ئوردنی ١٩٧٠ وەک نموونەیەکی پێشوو دەمێنێتەوە، کاتێک کارمەندانی سەربازیی پاکستانی لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری لەوێ جێگیر بوون پێش ئەوەی ململانێی ناوخۆیی ژینگەی عەملیاتی بگۆڕێت. بە هەمان شێوە، لە ماوەی جەنگەکانی عەرەب-ئیسرائیلدا، فڕۆکەوانانی هێزی ئاسمانیی پاکستان لەگەڵ هێزەکانی میسر و سووریادا خزمەتیان کرد، کە مۆدێلێک لە تێهەڵکێشانی کارمەندی سەربازیی پسپۆڕ لە ناو پێکهاتەی هاوپەیماندا نیشان دەدات، نەک ناردنی یەکەی سەربەخۆ.

نموونەی سەرەکیی دوولایەنە هەر خودی سعوودیەیە. پەیوەندیی سەربازیی پاکستان لەگەڵ شانشینەکە دەیان ساڵ درێژەی هەیە، لەوانە ڕاهێنان، ڕاوێژکاری و ناردنی هێزی بەرگریکارانەی فراوان لە کاتی قەیرانی کەنداوی فارس لە ١٩٩٠–٩١. بە پێچەوانەوە، ڕووداوێک وەک داگیرکردنی مەسجیدی حەرام لە ١٩٧٩ پێویستی بە مامەڵەیەکی ورد هەیە؛ شیکارییە مێژووییەکان جەخت دەکەنەوە کە تۆمارە فەرمییە باوەڕپێکراوەکان کە بەشداریی جەنگیی ڕاستەوخۆی پاکستان پشتڕاست بکەنەوە، هێشتا پشتڕاست نەکراونەتەوە. لە جیاتی ئەوە، ڕوونترین بەڵگە لەسەر عەملیاتی هێزەکانی پاکستان لە ژێر ئاگردا لە دەرەوەی وڵات، لە ئەرکەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دێت، بە تایبەتی UNOSOM II لە سۆماڵ و MONUSCO لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ. هەروەها مانۆڕە هاوبەشە سەربازییەکان وەک ڕاهێنانی Indus Shield Alpha لە ئازەربایجان نیشان دەدەن ئیسلام‌ئاباد چۆن دەتوانێت هێزی ئاسمانی پڕۆژە بکات، لەوانە جەنگەندەکانی JF-17، بەبێ ناردنی بەکۆمەڵی هێزی زەمینی.

لە هەڵسەنگاندنی یارمەتیی سەربازیی ئەگەریدا، هەڵەی سەرەکی ئەوەیە پرسیار بکرێت پاکستان کام لیوا دەنێرێت پێش ئەوەی ئەرکەکە دیاری بکرێت. بەرپرسانی ئاگادار لە پرۆسەکە وتیان لە سیناریۆی بەرگریی ئاسمانی و مووشەکیدا، کاتێک هێرشە بەردەوامەکانی حوسییەکان فشار دەخەنەسەر سیستەمەکانی ڕاگرتن و ڕادارەکانی سعوودیە، پاکستان دەتوانێت کارمەندی کارگێڕی ڕادار، دەستەکانی بەرگریی ئاسمانی، و پسپۆڕانی تەکنیکی دابین بکات. ڕاپۆرتەکانی پێشووی چاودێریی بەرگری ئاشکرایان کرد کە پاکستان پاکێجی هێزی لە شانشینەکەدا جێگیر کردبوو کە کارمەندی تەکنیکی، پێکهاتەی فڕۆکەی جەنگی، و سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی HQ-9ی لەخۆدەگرت، وەک قاڵبێک بۆ پشتگیریی تەکنەلۆژیایی تایبەتمەند.

پێداویستییە عەملیاتییەکانی دیکە، وەک پاراستنی ژێرخانیی گرنگ، دڵنیابوون لە سنووری سعوودی-یەمەنی، یان ناردنی هێزێکی زەمینیی ئاسایی، ئاستی جیاوازی کەوتنە بەر مەترسیی سەربازی و سیاسی پێشکەش دەکەن. ناردنی هێزی زەمینی پێویستی بە لۆجستیک، زرێپۆش و بەرگریی ئاسمانی هەیە، کە دەبێت فەرماندەیی گشتی لە ڕاوەڵپیندی بە وردی پلانی بۆ دابنێت. بۆ ئەوەی بارودۆخی خۆی لە سنووری لەگەڵ هیندستان تووشی کەمزوری نەکات، پاکستان بە ئەگەری زۆر پشت بە مۆدێلی گۆڕانکاری نۆبەتیدا دەبەستێت یان دەستەیەکی تایبەت بە ئەرکەکە پێکدەهێنێت، لە جیاتی ئەوەی تەواوی یەک سەپای چەسپاو بە تەواوی بگوازێتەوە. وتراوە پاکستان لە قۆناغی سەرەتاییی ململانێی ئێراندا نزیکەی ٨،٠٠٠ سەرباز، تیپێکی ئاسمانی بە نزیکەی ١٦ فڕۆکە، لەوانە جەنگەندەکانی JF-17، دوو تیپی درۆن و سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی چینیی HQ-9ی بۆ سعوودیە ناردووە. کارمەندانی پاکستانی ئامێرەکانیان بەکارهێنا، کە ڕیاز خەرجییەکەی دابین دەکرد، وە هێزانێکی زیادە بوون بۆ ئەو هێزانەی پێشتر لە ژێر ڕێککەوتننامەکانی بەرگریی پێشوودا لەوێ جێگیر بوون.

لە کۆتاییدا، بەرگریی ئاسمانی و پشتگیریی تەکنیکیی تایبەتمەند هێشتا ئاسانترین و بەڕێوەبردنەوە-پەسەندترین شێوەی یارمەتییە بۆ ئیسلام‌ئاباد. ڕاگرتنی مووشەکە هاتووەکان ڕێگە بە پاکستان دەدات کردەوەکانی بە تەواوی وەک جێبەجێکردنی ئەرکی بەرگریکارانە لە ژێر ماددەی ٥١ی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکاندا پێناسە بکات. لە کاتێکدا ڕێککەوتننامەی بەرگری هاوبەشی مەککەی ٧ی ئاب پابەندبوونێکی سیاسیی ڕوون دادەمەزرێنێت، کۆبوونەوەکانی ٣١ی ئابی ئەستەنبوڵ نیشان دەدەن کە چوارچێوە دامەزراوەییەکان، ڕێکارەکانی هاوبەشکردنی زانیاریی هەواڵگری، و میکانیزمەکانی هەماهەنگیی عەملیاتی هێشتا لە قۆناغی پێکهاتندایان، لە ناو ژینگەیەکی هەڕەشەی خێرابووەوەدا لە نزیک تەنگەی بابەلمەندەب و نیمچەدوورگەی عەرەبی بە گشتی.