کوردانی سووریا دەبێت چاویان لە دوورتر لە مافی زمان بێت

قامیشلی، سووریا، بزووتنەوەی سیاسی کورد لە سووریا ئەمڕۆ وا دیارە لەسەر یەک پرسی سەرەکی کۆبووەتەوە: خوێندن و فێرکردن بە زمانی کوردی. پارتی یەکێتی دیموکرات (PYD) و هەندێک پارت و گرووپی کوردیی بچووکتر کە بەشێک بوون لە ئیدارەی حوکمڕانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا، دانپێدانانی فەرمی بە خوێندن بە زمانی کوردییان کردووە بە ئامانجی سیاسیی سەرەکییان.

پارتی یەکێتی دیموکرات و گرووپەکانی دیکەی هاوپەیوەند بە هێزە دیموکراتییەکانی سووریا کە ئێستا هەڵوەشاوە، پشتیوانییان لە خۆپیشاندانەکانی خوێندکاران کردووە و لە چەند هەوڵ و دەستپێشخەری جیاواز پشتیوانی دەکەن بۆ ئەوەی گوشار بخەنە سەر دەسەڵاتە کاتییەکانی سووریا تا دان بە زمانی کوردی وەک زمانی وانەوتنەوە لە هەموو ئاستەکانی پەروەردەدا بنێن.

ئەم چڕبوونەوەی توندە لەسەر یەک بابەت سەرنجڕاکێشە. تا ماوەیەکی کەم لەمەوپێش، ئەم گرووپە کوردییانە نزیکەی سێیەکی خاکی سووریایان لەژێر کۆنترۆڵدا بوو، پێش ئەوەی دیمەشق زۆربەی ئەو ناوچانە بگرێتەوە کە لە دەستی هێزە دیموکراتییەکانی سووریا بوون و ڕێککەوتنێک بەسەر سەرکردە کوردەکاندا بسەپێنێت. ئەم ڕێککەوتنە نزیکەی هەموو خۆسەریی هێزە کوردییەکانی سەندەوە و لە کۆتاییدا بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی هێزە دیموکراتییەکانی سووریا و ئەو دامەزراوە شارستانییانەش کە زیاتر لە دەیەیەک باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریایان بەڕێوە دەبرد.

لە لووتکەی هێزیاندا، ئەکتەرە سیاسییە کوردەکان لە سووریا نامەرکەزیبوونیان دەبردە پێشەوە وەک چارەسەرێکی گونجاو بۆ کەموکوڕییە دێرینەکانی حوکمڕانی لە وڵاتدا. لەو ساڵانەدا، مافە زمانییەکان لە پلەی دووەمدا بوون، چونکە زمانی کوردی پێشتر لەلایەن ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریاوە کە کورد ڕابەرایەتی دەکرد، وەک زمانێکی فەرمی لەگەڵ عەرەبی و سریانی ناسرابوو. زمانی کوردی زمانی سەرەکی وانەوتنەوە بوو لە سەرانسەری سیستەمی پەروەردەدا. بۆ یەکەم جار، کورد دامەزراوەی تایبەت بە زمانەکەیان دامەزراند و بە ئازادی بە کوردی بڵاویان دەکردەوە و پەخشیان دەکرد.

ئەگەر بڵێین گواستنەوە لە داواکاریی نامەرکەزیبوون و فیدڕاڵیسمەوە بۆ بانگەوازی خوێندن بە زمانی کوردی دابەزینێکی سیاسییە، ئەوا کەم‌باسکردنی ڕاستییەکەیە. بەڵام ئەوەی نەوەیەکی تەواوی کورد گەورە بووە و پەروەردەی سەرەکیی بە زمانی کوردی وەرگرتووە، دەکرێت ڕوونی بکاتەوە کە بۆچی خوێندن بە زمانی کوردی لەم قۆناغەی خەباتیاندا بۆ دانپێدانان بووەتە ئامانجێکی سیاسیی سەرەکی بۆ پارتە کوردییەکان.

لە ڕووی مێژووییەوە، بە تایبەتی لە ژێر حوکمی بەعسدا، کورد لە مافی فێربوون و فێرکردنی زمانەکەیان بێبەش کرابوون. بۆیە، مافە زمانییەکان بەشێکی ناوەندی چالاکی سیاسی لە ناو بزووتنەوەی کورددا بوو. شەڕی سووریا ئەم دۆخەی گۆڕی و بۆ یەکەم جار لە مێژووی وڵاتدا ڕێگەی بە کورد دا بە شێوەیەکی دەفاکتۆ ناوچەکانی خۆیان بەڕێوە ببەن. ئەوەی دەبێت شێواز و ئاراستەی بەدواداچوونی کورد بۆ مافە کولتووری و سیاسییەکانیان دیاری بکات، هەر ئەم ڕاستییەیە، سەرەڕای ئەو گۆڕانکارییانەی لە سووریا لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد ڕوویانداوە.

گرووپە کوردییەکانی سووریا دەبێت داواکارییەکانیان بۆ نامەرکەزیبوون نوێ بکەنەوە و بەهێزیان بکەن، چونکە ئەمە چوارچێوەیەک دابین دەکات بۆ دەستەبەرکردنی مافە زمانییەکان. ئەجەندایەکی سیاسیی فراوانتر لەم شێوەیە، کەیسی داواکارییان بۆ دانپێدانانی کولتووری و سیاسی بەهێزتر دەکات، لەبری ئەوەی داواکارییەکانیان بە یەک بابەت سنوورداری بکەن.

لە دوای ڕێککەوتنی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە نێوان هێزە دیموکراتییەکانی سووریا و دیمەشق، و بە تایبەتی لە دوای هەڵوەشاندنەوەی هێزە دیموکراتییەکانی سووریا لە ئابی ٢٠٢٦، ئۆپۆزیسیۆنی سیاسیی ڕێکخراو لە هەرێمی کورد، کە لە ڕووی مێژووییەوە ناوەندی ناڕەزایی بووە دژ بە ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی دیمەشق، بە تەواوی ون بووە.

ئێستا وا دیارە پارتە سیاسییە کوردییەکان و گرووپەکان لەسەر هەموو سپێکترە سیاسییەکەدا چیتر پێویستی بەوە نابینن کە دژایەتی ڕژێمی نوێی سووریا بکەن، بە تایبەتی لەبەر ئەوەی دیمەشق بۆشاییەکی سنووردارەی داوە بۆ ئەوەی ناسنامەی کوردی لە بواری گشتیدا دەرببڕدرێت. بەڵام لەوانەیە ئەمە بە تەواوی ئەو شتە بێت کە دیمەشق دەیەوێت بەدەستی بهێنێت: هێورکردنەوەی کورد لە ڕێگەی دەستکەوتی سیمبۆلی و سنوورداروە بۆ ئەوەی ڕێگری لە سەرهەڵدانی بزووتنەوەیەکی ئۆپۆزیسیۆنی کوردی بکات کە بتوانێت هاندەر بێت بۆ کۆمەڵگە کەمینەکانی تر، بە تایبەتی عەلەوی و دروز، کە هەندێک جار کوردیان وەک ڕابەری ئەگەری گۆڕانکاری دیموکراتی لە سووریا سەیر کردووە.

لە نێو ئەلیتی سیاسی کورددا ئەو تێڕوانینە هەیە کە دەتوانن ببنە هاوبەش لە بنیاتنانی دەوڵەتی نوێی سووریادا و ئەوەی بە ئاشکرا دژایەتی حوکمڕانی سەرۆکی کاتی ئەحمەد ئەلشەرع بکەن، لەوانەیە هەوڵەکانی دەستەبەرکردنی مافی کورد لاواز بکات. بەڵام ئەمە هەڵە تێگەیشتنە لە ڕاستی سیاسی. وا دیارە ئەلشەرع کورد، یان ئەکتەرە سیاسییەکانی دیکەش، وەک هاوبەشی ڕاستەقینە لە حوکمڕانی سووریا نابینێت. ڕێککەوتنەکەی لەگەڵ سەرکردە کوردەکان بە زۆری بە هۆی گوشاری نێودەوڵەتییەوە بوو. هەر بۆیەشە کە گرووپە کوردییەکان دەبێت بەردەوام بن لە گوشارخستنە سەر دیمەشق، بە تایبەتی لەبەر ئەوەی هێزە سەرەکییەکانی جیهان داوایان لە حکوومەتی سووریا کرد کە لە دوای توندوتیژییەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ گرووپە کوردییەکان لەلایەن نەخەن.

کوردی سووریا هێزی سەربازی و دەسەڵاتی خۆسەریی دەفاکتۆی خۆیان لەدەست داوە، بەڵام هێشتا ئەو کرداریی سیاسی و توانا ڕێکخراوەییەیان هەیە کە دەیانخاتە بارودۆخێکی تایبەتەوە بۆ ئەوەی بەردەوام بن وەک دەنگێک بۆ گۆڕانکاری دیموکراتی لە سووریا. ئەگەرچی لە بارودۆخی ئێستادا هیوای گواستنەوەیەکی دیموکراتی زۆر کەمە، بەڵام بزووتنەوەی کورد باشترە پشت ببەستێت بە داهاتوویەکی دیموکراتی فراوانتر بۆ سووریا، نەک ئەوەی بە دەستکەوتی سنووردار لە دیمەشقەوە ڕازی بێت.