پێویستە ژاپۆن بهێنرێتە ناو هاوپەیمانێتی گەشەسەندووی هیند و ئیسرائیلەوە

هەرچەندە پەیوەندییەکانی نێوان جەنگی ئێران و ململانێکانی دیکە زیاتر ڕوون دەبنەوە، هەرئەوەندەش پێویستی بە دروستکردنی هاوپەیمانێتی بۆ هاوسەنگکردنەوەی دوژمنانی دیکە دیارتر دەبێت. جەنگی ئێران زۆر ئاڵۆزتر بووە، بە تایبەتی لەگەڵ بەشداری زیاتر و لە پشتەوەی چین و ڕووسیا. پشتیوانی هەواڵگری، کەلوپەل، لۆجستیک، دیپلۆماسی، ئامێر و ئابووری چین و ڕووسیا بۆ تاران گومانێکی کەم دەهێڵێتەوە لەوەی ئێران وەک بریکاری چین و ڕووسیا کار بکات.

زۆرێک لە شیکەرەوەکان هێرشی ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل لە پێشینەی جەنگی ڕووسیا-ئۆکرانیا دەخەنە ڕوو. ئەو ئەگەرەی کە ڕووسیا بتوانێت بە هەڵگیرساندنی ململانێیەکی هەرێمی کە چەندین لایەنی تێدا بەشدارن، سەرچاوە سەربازی، تەکنەلۆژی و داراییەکانی ئەمریکا لە ئۆکرانیا لادابخات، هێشتا بابەتی مشتومڕە لەنێوان ستراتیژیستەکان و دەزگا هەواڵگرییەکاندا. ئەمڕۆ، لە کاتێکدا ئەگەرەی جەنگێکی نوێی ئەمریکی دەردەکەوێت، چین و ڕووسیا هەوڵ دەدەن بە تێوەگلاساندنی ئەمریکا و کەمکردنەوەی توانستەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، خێراتر لاوازبوونی ئەمەریکا توندتر بکەن.

تەنانەت لە ئاستی هەرێمیشدا، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە چوارچێوەی ئاسایشدا تێدەپەڕێت. پەیمانی مەککە وەک خاڵێکی گرنگ لە کەمبوونەوەی شوێنپێی ستراتیژی ئەمریکا دادەنرێت. بۆ پەکین و مۆسکۆ، لاوازبوونی متمانەی واشنتن وەک دابینکەری ئاسایش لە ناوچەکەدا تەنها دەربڕینی هونەری دەوڵەتداری سوون تزووی سەرکردەی سەدەی شەشەمی پێش زایین نییە، بەڵکو دەرئەنجامێکی بە وردی ڕێکخراوی نەخشەڕێگای ئەوانەشە بۆ لاوازکردنی ئەمریکا.

هاوپەیمانێتییەکی هیند-ئیسرائیل-ژاپۆن دەتوانێت یارمەتی بەربەستکردن و بەرەنگاربوونەوەی ئێران و پشتیوانە هێز گەورەکانی بدات. ژاپۆن ڕۆژئاوای ئۆقیانوسی ئارام و یەکەم زنجیرەی دوورگەکان ڕادەگرێت. تۆکیۆ دەتوانێت ئامانجەکانی چین لە دەریای چینی باشوور و دەریای چینی ڕۆژهەڵات بەربەست بکات، و لەو پڕۆسەیەدا چین ناچار بکات سەرچاوە و هەوڵەکانی لەم ناوچەیەدا چڕ بکاتەوە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە ئاسایشییەکانی. بە هەمان شێوە، ناکۆکییە مێژووییەکانی ژاپۆن لەسەر خاک لەگەڵ ڕووسیا هۆکارێکی ڕەوانن بۆ ئەوەی تۆکیۆ مۆسکۆ لەم ناوچەیەدا سەرقاڵ بکات. شوێنی ناوەندی هیند ئەوی لە ئۆقیانوسی هیند بەهێز دەکات، کە دەتوانێت بەکاری بهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی تەنگەبەری تەنگەی مەلاکا. لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئیسرائیل دەتوانێت پەیوەندیی دەریایی جیهانی کە بە دەریای سوور، کەناڵی سوێس و دەریای ناوەڕاستدا تێدەپەڕێت بپارێزێت، و تەنگەبەرەکانی هورمز و باب المەندەب دڵنیابکات.

سەرقاڵکردنی چین و ڕووسیا لە جوگرافیای خۆیاندا بە ئەگەری زۆر ئیرادە و سەرچاوەکانیان بۆ هەڵگیرساندنی کێشە لە گۆڕەپانی ئەوروپا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لاواز دەکات. بنەما سەرەکییەکانی ئەم هاوکارییە، کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هیند-ئۆقیانوسی ئارام دەگرێتەوە، بریتین لە هەماهەنگی دیپلۆماسی، بەرگری و ئاسایشی ناوخۆیی، بەرەنگاربوونەوەی زانیاری هەڵە، سایبەر و ژێرخانی گرنگ، نیوەگەیەنەر، بۆشایی ئاسمانی، زنجیرەی دابینکردن و کۆریدۆرە ستراتیژییەکانی پەیوەندی.

ئەم جۆرە هاوپەیمانێتییە دەکرێت ڕێگایەک بێت بۆ بەرەنگاربوونەوەی پەیمانی مەککە. ئیسرائیل، بە بەرگرییە تەکنەلۆژیا بەرزەکەی، زانستی کشتوکاڵی، بەڕێوەبردنی سنوور، توانستە سایبەری، ڕۆبۆتیک و هەواڵگرییەکانی، دەتوانێت لەگەڵ توانا دارایی، بازرگانی و تەکنەلۆژییەکانی ژاپۆن جووت ببێت. هیندیش هێزی مرۆیی گەورە، پیشەگەری شارەزا و توانای بەرهەمهێنان دەهێنێت. هاوپەیمانێتییەکی سێلایەنە دەتوانێت زۆر یەکگرتووەتر و هەماهەنگتر بێت، لەبەر ناسنامەی هاوبەشیان وەک دیموکراسی و هێزی ناوەندی، لەگەڵ نیگەرانیی هاوشێوە (هەرچەندە یەکسان نا) سەبارەت بە چین.

هەر یەکێک لەم وڵاتانە هاوبەشێتی ستراتیژییان لەگەڵ ئەمریکا و یەکێتیی ئەوروپا هەیە، کە دەتوانێت هەماهەنگی دیپلۆماسی لەسەر کێشە جیهانییەکان ئاسان بکات. پەیوەندییە بەهێزەکان لەنێوان هەر سێ لایەنەکەشدا هاندەری پێکهاتەیی بۆ نزیکبوونەوەی ستراتیژی دروست دەکەن.

بۆ ماوەیەکی زۆر درێژ، واشنتن دوژمنەکانی بە بەشی جیاواز دابەش کردووە، لە جیاتی ئەوەی دان بەوەدا بنێت کە ئەوان پێکەوە کار دەکەن. ئەمە کاریگەری ئەمریکا لە جیهاندا لاواز دەکات، هەروەها هاوبەشەکانی ئەمریکاش دەخاتە مەترسییەوە. بەڵام ئەگەر گەورەترین هاوبەشە دیموکراتەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیادا یەک بگرن، سوودەکانی زۆر لە هەر هاوبەشێتییەکی دووقۆڵی نێوانیان زیاتر دەبێت.