ئەگەر ئێران هەڕەشەکانی بۆ بڕینی کێبڵە ژێرئاوییەکان جێبەجێ بکات، چی ڕوودەدات؟

حوسێن موحەببی، وتەبێژی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئاگاداریی دا کە ئێران دەتوانێت کێبڵە ژێرئاوییەکانی ئینتەرنێت لە تەنگەی هورمز بکاتە ئامانج، لە کاتێکدا ئیدارەی ترەمپ بیر لە دەستپێکردنەوەی شەڕ دەکاتەوە.

یەدوڵا جەوانی (Yadollah Javani)، یاریدەدەری کاروباری سیاسی لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، ئەویش پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئێران دەتوانێت بە هێرشکردنە سەر کێبڵە ژێرئاوییەکانی ئینتەرنێت لە کەنداوی فارس، بازرگانی جیهانی تێکبدات.

لە ٢١ی تشرینی یەکەم، جەوانی گوتی: «کردەوەکانی کۆماری ئیسلامی زیرەکانە و هەندێک جار هێرشبەرانە دەبن، چونکە ئەمریکییەکان دەبێت لە هەرێمەکەمان بچنە دەرەوە ... و هەرگیز ناتوانن بارودۆخەکە بۆ پێش شەڕ بگەڕێننەوە.» بە ئاماژەدان بەوەی کە کردەوەی هێرشبەرانە وا لە ئەمریکا دەکات لە داهاتوودا بۆ هێرشکردن دوودڵ بێت، باسی لەوە کرد کە «ئەمریکییەکان، سەهیۆنیستەکان، ئەورووپییەکان و پشتیوانانیان» شاهێدی توانای ئێران بوون لە زیانگەیاندن بە بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا.

جەوانی بەردەوام بوو: «ئەمریکییەکان و هاوپەیمانانی ئەمریکا لە هەرێمەکەدا سەرمایەی زۆریان هەیە. ئەگەر هێرش بکەنە سەر ژێرخانەکانی وڵاتەکەمان، سروشتییە کە کۆماری ئیسلامی هەموو هێزی خۆی بەکاردەهێنێت و بە ئاسانی سەرمایە و داراییەکانیان لەناودەبات، لەوانە کێبڵەکانی ئینتەرنێت، حەوت کێبڵ بە تەنگەی هورمزدا تێدەپەڕن، و بە دڵنیاییەوە دەتوانێت زیانی جددی بە ئەمریکا بگەیەنێت.»

قەتەر ئاگاداری ئێرانی کردووەتەوە کە ئەم جۆرە هەنگاوێک زیان بە ئێرانیش دەگەیەنێت. ئاژانسی هەواڵی تەسنیم ڕەتی کردەوە و گوتی خنکاندنی ئابووری جیهان دۆکتڕینی نوێی ئێرانە. زیادی کرد کە، لەبەر ئەوەی ئابووری ئێران کەمتر پشت بە ئینتەرنێت دەبەستێت، ئەو تێکچوونەی لێی دەکەوێتەوە هەڵگیردەکرێت، هەروەها ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێران پێشتر هێڵێکی پەیوەندیی جێگرەوەی لەگەڵ عومان دامەزراندووە. بە پێچەوانەوە، قەتەری بە «دوورگەی دیجیتاڵی» ناوبرد کە ئەگەر پەیوەندیی لەدەست بدات ڕووبەڕووی قەیرانێکی بوونەوەرانە دەبێتەوە. ڕێککەوتنی قەتەر لەگەڵ ئەمریکا وای کردووە لە هەندێک بازنەدا لە ئێران نەویستراو بێت، هەر وەک چۆن ڕێککەوتنی لەگەڵ ئێران وای کردووە لە ئەمریکا نەویستراو بێت.

نور نیوز نووسی: «لەم ڕۆژانەی دواییدا، بەرپرسە بەرزەپایەکانی ئەمنی و سەربازیی ئێران بە ڕاشکاوی باسی هێرشکردنە سەر کێبڵەکانی ئینتەرنێت لە بنی کەنداوی فارس کردووە، لە حاڵەتی هێرشێکی تری ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران.»

بە ئاماژەدان بەوەی کە ٨٠ لە سەدی ئینتەرنێتی جیهان لەسەر کێبڵە ژێرئاوییەکان کار دەکات، وتارەکە زیادی کرد: «ئەزموونی دەریای سوور لە ساڵانی ڕابردوودا دەریخستووە کە تێکدانی ئینتەرنێتی جیهانی بە پێویست نییە هەموو کێبڵەکان ببڕدرێن.» لە ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥، حوسییەکان هێرشیان کردە سەر کێبڵەکانی ئینتەرنێتی دەریای سوور و بوونە هۆی تێکچوونی ئینتەرنێت لە هەرێمەکەدا. وتارەکە ئاگاداریی دا کە ئەم جۆرە هێرشانە دەتوانن تۆڵەسەندنەوەی «سیاسی و یاسایی» لەلایەن ئەو وڵاتە ناشەڕکەرانەوە ڕاکێشن کە زیانیان پێدەگات.

ئەمە هەنگاوێکی مەترسیدارە بۆ ئێران. ڕاستە کە ئەگەر ئێران پەیوەندییە هەرێمییەکان تێکبدات، ئازاری نیسبی لەسەر ئێران کەمتر دەبێت لەوەی لەسەر دراوسێکانی، بەڵام دوو شت هەن کە دەبێت تاران لەبەرچاویان بگرێت. یەکەم، وەک نور نیوز ئاماژەی پێدەکات، ئێران دۆستی کەمی هەیە، و ناتوانێت بەرگەی ئەوە بگرێت کە دەوڵەتی زیاتر بکاتە دوژمن. دووەم، هەرچەندە ڕاستە دەوڵەتە عەرەبییەکانی کەنداو بە پێوانەی ڕەها زیاتر زیان دەبینن، ئابوورییەکانیان لە ئابووریی ئێران زۆر باشترە، و دانیشتوانەکانیان لە لێواری شۆڕشدا نین. ئابووریی ئێران کەمترین بواری هەڵەی هەیە.

گرنگتر لە هەمووان، ستراتیژی ئێران وای دادەنێت کە تێکچوونی پەیوەندییەکان درێژخایەن دەبێت. چاککردنەوەی کێبڵەکانی دەریای سوور چەند مانگێکی خایاند. لە خراپترین حاڵەتدا، ئێران وای دادەنێت کە دەتوانێت بە تەقەکردن لەو تیمانەی بۆ چاککردنەوەی زیانەکە دەنێردرێن، ڕێگر بێت لە چاککردنەوە. تەنانەت ئەگەر ئێران بتوانێت ئەوە بکات، ئەمە مەترسی بەرزبوونەوەی شەڕەکە و داگیرکردنی کەناراوی ئێرانی لێدەکەوێتەوە، لەوانەیە تەنانەت بەشداریی ئەو هێزە دەریاییە ئاسیایی و ئەورووپییانەش کە تا ئێستا دوودڵ بوون. بە کورتی، ئەگەر ئێران سەرکەوتوو بێت لە تێکدانی ئینتەرنێتی هەرێم، مەترسیی سەرکەوتنێکی پیرۆسیی لەسەرە.