ئایا کوەیت دەتوانێت بەردەوام بێت لە پشتگوێخستنی بەهێزکردنی لاوان؟

کوەیت وڵاتێکی تازەدامەزرێنە و زۆربەی هاوڵاتییەکانی تەمەنیان لە ٣٥ ساڵ کەمترە. کوەیت ملیاران دۆلار لە پەروەردە و خوێندنی لاواندا وەبەرهێنە دەکات. لاوانی کوەیت کە خوێندەوارن، بە دیجیتاڵەوە پەیوەستن و لە کارئافەرینی، تۆڕە پیشەییەکان، کاری خۆبەخشی و گفتوگۆی گشتیدا چالاکن، ئەو توانا و ئاواتانەیان هەیە کە داهاتووی وڵاتەکەیان شێوە بدەن. بەڵام کاریگەرییان لەسەر دامەزراوە سیاسییەکان، ئەولەویەتە ئابوورییەکان و دانانی پلە بەرزەکاندا هێشتا سنووردارە. ئاڵنگاری ڕاستەقینە تەنها ئامادەکردنی لاوان بۆ ڕابەرایەتی نییە، بەڵکو دروستکردنی ئەو دامەزراوانەیە کە ڕێگەیان پێبدەن ئەم ڕابەرایەتییە بەکاربهێنن.

ڕێساکانی هەڵبژاردنی خوێندکاران لە زانکۆی کوەیت مەرجە ئەکادیمییەکان ڕێکدەخەن و داوای ڕەزامەندی پێشوەختە دەکەن بۆ شوێنی کەمپین، چالاکییەکان و ماددەکانی پڕۆپاگەندە. لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا، زانکۆ بە ئاراستەی ئەنجومەنی زانکۆ گشتییەکان ڕاگەیاند کە هەڵبژاردنە خوێندکارییەکان لە هەموو دامەزراوە گشتییەکانی خوێندنی باڵا ڕادەگیرێن، لەدوای ئەو سکاڵایانەی سەبارەت بە پێشێلکارییەکان کرا. ئەنجومەنەکە خوێندکارانی ئاراستەی چالاکی زانستی، وەرزشی، کۆمەڵایەتی و کولتووری کرد. هەرچەندە ئەم چالاکییانە توانا پەرەپێدەدەن، بەڵام ناتوانن جێگەی ئەزموونی هەڵبژاردن، کەمپین گێڕان، پێکهێنانی هاوپەیمانی و لێپرسینەوە بگرنەوە. لە ڕووی مێژووییەوە، هەڵبژاردنە خوێندکارییەکان دەرفەتێکی بۆ لاوانی کوەیت ڕەخساندبوو تا لەسەر ڕەوتە سیاسییەکان مشتومڕ بکەن، بەرژەوەندییە ناکۆکەکان ڕێکبخەن و چاوەڕوانییەکانیان دەربڕن. ڕاگرتنی هەڵبژاردنەکان ڕێڕەوێکی بەشداری سیاسی تەنگ کردووەتەوە.

پلاتفۆڕمە دیجیتاڵییەکان گۆڕەپانێک بۆ لاوانی کوەیت دابین دەکەن بۆ گفتوگۆ لەسەر نیشتەجێبوون، کار، خزمەتگوزارییە گشتییەکان و چاکسازی سیاسی، بەڵام بەشداری لە ئۆنلاین دەکرێت مەترسی یاسایی لەگەڵ خۆیدا بهێنێت، کاتێک ئەم ڕەخنانە ئەو سنوورە یاساییانە دەبەزێنن کە دەوڵەت بە زۆر هەستیار دادەنێت. ئەو نادڵنیاییەی لێی دەکەوێتەوە پشتیوانی لە خۆسانسۆرکردن دەکات و لاوان لە پرسیارکردن لە بڕیارەکان، ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی یان داواکردنی لێپرسینەوە دوور دەخاتەوە، بەوەشە پەیوەندی شارستانی و متمانە بە دامەزراوەکان لاواز دەکات.

بەشداری سیاسی هەروەها پشت بە دەستگەیشتن بە تۆڕەکان، زانیاری، سەرچاوەکان و بڕیاردەران دەبەستێت. خێزانە سیاسییە دامەزراوەکان، بەرژەوەندییە بازرگانییەکان، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و پلەبەندییە کارگێڕییەکان دەتوانن ڕێنمایی و دەرفەتی پیشەیی دابین بکەن. نەبوونی حیزبە سیاسییە فەرمییەکان و سیستەمی «دەنگی تاکی ناگوێزرێتەوە» هانی کەمپینی کەسی دەدات. بەڵام پیشەگەرە گەنجەکان کە ئەو تۆڕە دامەزراوانەیان نییە، زۆرجار ڕووبەڕووی زیانە پێکهاتەییەکان دەبنەوە.

نادادپەروەریی دارایی ئەم زیانانە بەهێزتر دەکات. کەمپین گێڕان پێویستی بە سەرچاوەیە هەیە بۆ دروستکردنی بنکەی دەنگدەران، جوڵاندنی دەنگدەران و ڕکابەری لەگەڵ تۆڕە دامەزراوەکان. خێزانە دەوڵەمەندەکان، تۆڕە هۆزەکییەکان و بلۆکە سیاسییە یەکگرتووەکان دەتوانن سەرچاوەکان کۆبکەنەوە و بە کاریگەرانەتر لە کاندیدە سەربەخۆکانی خاوەن پاشخانی هەژارتر پشتگیریی جەمعی بکەن. ڕێژەی بەرزی دووبارە هەڵبژاردنەوەی ئەندامانی پێشوو لە ٢٠٢٤دا زیاتر دەریدەخات کە چۆن سوودە سیاسی و دارایییە بوونەوەرەکان دەتوانن دووبارە خۆیان بەرهەم بهێننەوە. کێشەکە دەستگەیشتنی نایەکسانە بە سەرچاوە سیاسییەکانە، کە بەشداری دەکاتە ئیمتیازی سامان و پەیوەندی، نەک ڕکابەری لەسەر بیرۆکەی نوێ، شایستەیی و پشتگیری گشتی. لێکۆڵینەوە ئەکادیمییە نوێیەکان سەبارەت بە کوەیت، چینی کۆمەڵایەتی وەک هۆکارێکی سەرەکی دیاریکەری بەشداری سیاسی دەستنیشان دەکەن و ئاماژە بە پێویستی سنوورداری خەرجکردن، شەفافیەتی دارایی کەمپینەکان و چاودێری هەڵبژاردنی بەهێزتر دەکەن.

کوەیت ڕێکخراوی زۆری هەیە بۆ پەرەپێدانی لاوان، لەوانە لۆیاک (Loyac)، إنجاز کوەیت (INJAZ Kuwait) و ئەنجومەنی لاوانی کوەیت، کە هانی کارئافەرینی، ڕابەرایەتی و توانای کارکردن دەدەن. هەرچەندە ئەم هەوڵانە بنەمایەکی بەنرخ دابین دەکەن، بەڵام لاوان پێویستیان بە بەکارهێنانی کاریگەریی واتادار لەسەر سیاسەتدانان هەیە. لە ١٠ی ئایاری ٢٠٢٤دا، کوەیت ئەنجومەنی نیشتمانی خۆی هەڵوەشاندەوە و چەند مادەیەکی دەستووری ڕاگرت. حکومەت ئەم هەنگاوانەی بە پێویست دانا بۆ چارەسەرکردنی ناکارایی دامەزراوەیی و پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتمانییەکان. لەوانەیە ئەم هۆکارە ڕەوا بێت، بەڵام بۆ لاوان دەرفەتە فەرمییەکانی کاریگەری لەسەر یاسادانان لە ڕێگەی نوێنەرایەتی هەڵبژاردنییەوە کەم کردەوە. لە حاڵەتی ژنە گەنجە کوەیتییەکاندا، ئاڵنگارییەکان دەگاتە ئەوەی لە ناو تۆڕە سیاسییە نێرزاڵەکان، چاوەڕوانییە کولتوورییەکان و بەربەستە دامەزراوەییەکاندا ڕێگا بدۆزنەوە. ئەم جۆرە بەربەستانەی بەردەم بەشداری لاوان، مەترسی لاوازکردنی حوکمڕانی گشتگیر و گەشەپێدانی بەردەوام دروست دەکەن.

ڕزگارکردنی کوەیت لە ١٩٩١دا بە سەرکردایەتی ئەمەریکا، هاوبەشییەکی بنیاتنراو لەسەر بەرژەوەندیی هاوبەشی ئاسایشی پتەوکرد. بەڵام لەوانەیە ئەم پەیوەندییە هەستییانە لای لاوانی کوەیت کەم ببنەوە، ئەوانەی ئێستا شایەتحاڵی هێرشە تۆڵەسەندنەوەکانی ئێران دەبن لەسەر ژێرخانی نەوت، ئاو و فڕۆکەخانەی کوەیت، هەروەها بنکەکانی ئەمەریکا لە کوەیت. ئەمە پێویست دەکات واشنتن پەیوەندییەکانی بەرفراوانتر بکات لە سنووری چینی ئێلیت و لایەنە سیاسی و ئەمنییە باڵاکانی کوەیت. دەبێت دەرفەت بڕەخسێنێت بۆ پەیوەندی لەگەڵ لاوان لە ڕێگەی پرۆگرامە زیاتری ئاڵوگۆڕی زانکۆیی، هاوکاریی تەکنیکی، هاوبەشیی ئاسایشی سایبەری، پرۆگرامەکانی کارئافەرینی و تۆڕە پیشەییەکان.

بۆ کوەیت، ململانێی ئێستا لاوازییە جیۆستراتیژی و جیۆئابوورییەکانی و سنوورەکانی بێلایەنیی لەسنوورکراو دەردەخات. ڕێگەی بەردەم ئاماژە بە ڕێبازێکی بەردەوامتر دەکات کە چاکسازیی پێوانەپێکراو، ڕێڕەوی بەهێزتری لە خوێندنگەوە بۆ بازاڕی کار، و میکانیزمی فەرمی لەخۆدەگرێت کە لەڕێیانەوە پیشەگەرە گەنجەکان بتوانن سیاسەتی گشتی شێوە بدەن و هەڵیسەنگێنن، بە هاوسەنگکردنی ئاواتە نیشتمانییەکان و ئامانجەکانی نەوەکان. لاوانی کوەیت پێویستیان بە «کورسییەک لەسەر مێزەکە» هەیە. پرسیارەکە ئەوە نییە ئایا لاوانی کوەیتی دەتوانن ڕابەرایەتی بکەن، بەڵکو ئەوەیە ئایا سیستەمێکی سیاسی کە بە پاتڕۆناژ و تۆڕە ڕەگداکوتاوەکان شێوەی پێدراوە، شوێن بۆ ئەوان دەکاتەوە بۆ هاوبەشی لە دەسەڵاتدا.