واشنتن دەبێت کەلێنە یاساییەکانی بازرگانی دراوی شیفرەیی نێوان ئێران و ڕووسیا ببەستێت

لە یەکی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦دا، وەزارەتی دارایی ئەمریکا تۆڕی A7ی، کە ڕێکخستنێکی بانکداریی سێبەرییە بۆ یارمەتیدانی ڕووسیا و ئێران لە خۆدزینەوە لە سزاکان، وەک ڕێکخراوێکی تاوانکاری فرەنەتەوەیی ناوزەد کرد. تۆڕی ئەنجامدانی تاوانە دارایییەکان (Financial Crimes Enforcement Network) لە وەزارەتی دارایی پێشنیاری ئەوەی کرد کە کۆمپانیا بەرگریپێکەرەکانی لە وڵاتی سێیەمدا لە سیستەمی دارایی ئەمریکا ببڕدرێنەوە. وەزارەتی دارایی ڕایگەیاند کە تۆڕێکی پارەدانی ڕووسی، کە ئیلان شۆری سیاسەتمەداری هەڵاتووی مۆڵدۆڤی سەرپەرشتی کردووە و «بانکی بەرگری» ڕووسی پرۆمسڤیازبانک دروستی کردووە، پشتیوانی لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و «جێگرەوەکانی ئێران، وەک حەماس» کردووە.

پرۆمسڤیازبانک خزمەتگوزاری بۆ نزیکەی ٧٠ لەسەدی گرێبەستە بەرگریەکانی ڕووسیا دابین دەکات. هەرچەندە کردارەکەی یەکی تشرینی یەکەم دەستپێکێکی باشە، بەڵام هێشتا بەو پێوانەی پێویستە ناگات. وەزارەتی دارایی دەڵێت ئەو کۆمپانیا بەرگریپێکەرانە لە نێوان کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ و حوزەیرانی ٢٠٢٦دا زیاتر لە ١٧ ملیار دۆلاریان پرۆسێس کردووە بۆ یارمەتیدانی بانکی ناوەندی ئێران، سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانی پاڵپشتیکراو لەلایەن ئێرانەوە بۆ گواستنەوەی سەرمایە. تەنانەت یەکێک لە کۆمپانیا بەرگریپێکەرەکانی تۆڕی A7 ڕاستەوخۆ لەگەڵ فڵۆتی سێبەری ئێران مامەڵەی کردووە.

تۆمارەکانی بلۆکچەین نیشان دەدەن کە پارە چۆن بەناو ئەم بانک و کۆمپانیا و دەزگا جۆراوجۆرانەدا دەجوڵێت. لە حەوتی ئابی ٢٠٢٦دا، وەزارەتی دارایی شێلبیت (Shelbit)، پلاتفۆرمێکی ئێرانی کە کۆمپانیای هەیە لە گورجستان، پۆڵەندا و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، ناوزەد کرد بەهۆی گواستنەوەی سەرمایە بۆ جزدانەکانی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی. TRM Labs، کە کۆمپانیایەکی پێشەنگی هەواڵگری بلۆکچەین و شیکاری داتایە، ٦.٣ ملیار دۆلاری بەناو ئەو جزدانانەی پەیوەست بە شێلبیتەوە شوێن پێ کرد، لەوانە ٣١٨ ملیۆن دۆلار بەرکەوتن لەگەڵ A7. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا، شێلبیت لە چوار گواستنەوەدا دوو ملیۆن دۆلاری نارد بۆ جزدانێک کە دواتر دەزگای نیشتمانی ئیسرائیل بۆ بەرەنگاربوونەوەی دارایی تیرۆر ناوزەدی کرد وەک ژێرخانی حەماس. ئەم ناوزەدکردنەی ئیسرائیل پەیوەندی نێوان ئەم چینانەی یەکلاییکردنەوەی مامەڵە و دارایی حەماس بەهێزتر دەکات. TRM Labs ئاگاداری دەداتەوە کە داتای سەر زنجیرە نیشان دەدەن پارە بۆ کوێ ڕۆیشتووە، بەڵام نا ئەوەی کێ چی زانیوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو ڕاستییەی کە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی، حەماس و دەزگا ڕووسییە پاڵپشتیکراوەکان لەلایەن دەوڵەتەوە هەمان میکانیزمی یەکلاییکردنەوەیان بەکارهێناوە، تۆمەتبارکەرە.

شێلبیت، A7 و تۆکنسپۆت (TokenSpot) یەک چینەی یەکلاییکردنەوە هاوبەشن، بە دراوی جێگیرەکەی USD Tether (USDT) وەک تۆڕی زاڵ بۆ گواستنەوەی پارە لە نێوان لایەنەکاندا. هەر یەک لەم پلاتفۆرمانە ڕووبەڕووی سزا یان ڕێسای چاوەڕوانکراوە، بەڵام وەزارەتی دارایی ئەمریکا وەک لاپەڕەکانی هەمان ئەختەپووس مامەڵەیان لەگەڵ ناکات. ئەو ئەختەپووسە ئێستا سبێربانکە، کە ئەنجامی کۆتایی پەیوەست دەکات، ڕێک دەخات و یاسایی دەکات.

کەلێنی تر هێشتا ماونەتەوە. لە دووی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا، ئۆفیسی کۆنترۆڵی داراییە بیانییەکان (Office of Foreign Assets Control) لە وەزارەتی دارایی ئەمریکا، نۆبیتێکس (Nobitex)، گەورەترین بۆرسەی دراوی شیفرەیی لە ئێران، و سێ بۆرسەی ناوخۆیی ئێرانی تری ناوزەد کرد، کە سەرمایەی ئێرانی بەرەو چینە دەرەکییەکانی وەک شێلبیت و بۆ ناو سیستەمە هاوتەریبە ڕووسییەکان پاڵ دا. یاسای فیدراڵی 282-FZ، کە ڤلادیمیر پوتینی سەرۆکی ڕووسیا لە چواری ئابی ٢٠٢٦دا واژووی کرد، ڕێگەی بە کۆمپانیا ڕووسییەکان داوە بازرگانی دەرەکی بە دراوە دیجیتاڵەکان یەکلایی بکەنەوە. کاپلان پانێش، جێگری سەرۆکی لیژنەی بودجەی دووما، گوتی ئەم یاسایە ڕێگە بە کۆمپانیاکان دەدات پارەی هاوبەشەکانیان بدەن لە کاتێکدا «خۆیان لە سزاکان دەدزنەوە». سبێربانک، کە لە ٢٠٢٢ەوە لەژێر سزای تەواوی ئەمریکایە، دەستبەجێ یەکلاییکردنەوەی شیفرەیی بۆ بازرگانی دەرەکی دەستپێکرد و کەناڵی پاڵپشتیکراو لەلایەن دەوڵەتەوە لە تەنیشت A7 دروست کرد.

لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، وەزارەتی دارایی ئەمریکا بانکی VTBی ناوزەد کرد بەهۆی دروستکردنی کەناڵی ڕووبڵ-ڕیاڵ لەگەڵ بانکە ئێرانییەکان و ئاگاداری بانکە بیانییەکانی کردەوە کە پەیوەندییەکان ببڕن. ڕەخنەگران دەڵێن سزای لاوەکی بەسەر بانکە ڕووسییەکاندا مەترسی لێکەوتنەوەی بازرگانی بۆ هاوپەیمانانی وڵاتی سێیەم دروست دەکات، بەڵام بەرکەوتنەکە بە ئەنقەست سنووردارە. فەرمانی سەرۆکی (Executive Order) ١٣٩٠٢ تەنها ئەو بانکە بیانییانە دەگرێتەوە کە بە زانیاریەوە مامەڵە داراییەکانی ئێران یەکلایی دەکەنەوە و دەپاڵێون. بازرگانی ئاسایی لەگەڵ دراوسێکانی ڕووسیا لە دەرەوەی چوارچێوەکەی دەمێنێتەوە.

میکانیزمی قیرغیزستانیش کێشەکە نیشان دەدات. لە شەشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦دا، TRM Labs هەڵیسەنگاند کە تۆکنسپۆت، بۆرسەیەکی مۆڵەتپێدراوی بیشکەک، وەک بەرگریپێکەرێک بۆ گرینێکس (Grinex) کار دەکات، کە جێگرەوەی گارانتێکس (Garantex) ـە، بۆرسەیەکی ڕووسی سزادراو. تۆکنسپۆت نزیکەی ٦٨٠ ملیۆن دۆلاری بۆ A7 ناردووە و لە نێو لایەنە بەرامبەرەکانی شێلبیتدا دەردەکەوێت. بەریتانیا دوو ڕۆژ دواتر سزای خستە سەر تۆکنسپۆت. واشنگتن بەدوایدا نەچووە، و لە ١٠ی تشرینی یەکەمدا، دەزگای چاودێری قیرغیزستان هێشتا تۆکنسپۆتی وەک مۆڵەتپێدراو لیست کردبوو. واشنگتن دەبێت فشار بخاتە سەر دەزگاکانی چاودێری لە بیشکەک تا مۆڵەتەکەی هەڵبوەشێننەوە.

وەزارەتی دارایی دەبێت A7 و شێلبیت و تۆکنسپۆت و کەناڵەکانی 282-FZ وەک یەک لولەی لێکبەستراو مامەڵەیان لەگەڵ بکات. یاسای کۆتایی تۆڕی ئەنجامدانی تاوانە دارایییەکان دەبێت هەم پلاتفۆرمە ئێرانییەکانی یەکلاییکردنەوە بگرێتەوە و هەم لیستە نەبڵاوکراوەکەی جێگرە لاوەکییەکانی لەگەڵ دەزگاکانی چاودێری لە گورجستان، پۆڵەندا، ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و قیرغیزستان هاوبەش بکات. ئۆفیسی کۆنترۆڵی داراییە بیانییەکان دەبێت تۆکنسپۆت ناوزەد بکات و بە ئاشکرا ڕایبگەیەنێت کە هەر بانکێکی ڕووسی یان ناوەندگیرێکی مۆڵەتپێدراو کە لەژێر 282-FZدا پارەدانی شیفرەیی بۆ لایەنە بەرامبەرە ئێرانییەکان یەکلایی بکاتەوە، ڕووبەڕووی چارەنووسی بانکی VTB دەبێتەوە.

لە کۆتاییدا، وەزارەتی دارایی دەبێت بەشی ٨ی Guiding and Establishing National Innovation for U.S. Stablecoins Act جێبەجێ بکات، کە داوا لە وەزارەتی دارایی دەکات ڕێگە لە پلاتفۆرمە ئەمریکییەکان بگرێت لە لیستکردنی دراوە جێگیرە بیانییەکان ئەگەر دەرکەرەکانیان فەرمانەکانی بەستنەوە پشتگوێ بخەن. ڕاپۆرتێکی ستافی کەمینەی سێنات ئاشکرای کرد کە ٨٤ لەسەدی ٨٤٦ جزدانی سزادراوی پەیوەست بە ئێرانەوە دراوی جێگیری USDTیان بەکارهێناوە و تێسەر هێشتا ئەو جزدانانەی بانکی ناوەندی ڕەش نەکردوونەتەوە کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥دا لە ئینتەرنێتدا بڵاوبوونەوە. وەزارەتی دارایی دەبێت فەرمانی بەستنەوە بۆ USDT لە جزدانە پەیوەستەکان بە A7 دەربکات، هەروەک تێسەر لە نیسانی ٢٠٢٦دا ٣٤٤ ملیۆن دۆلاری سەرمایەی بانکی ناوەندی ئێرانی بەستەوە. ئەوەی هەر تۆڕێک کە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و حەماس تەمویل دەکات هێشتا مامەڵەکان بە تۆکنی بەستراو بە دۆلار یەکلایی دەکاتەوە، دەرخەری شکستی واشنگتنە لە داخستنی هەموو کەلێنەکان و وشککردنەوەی تەمویلی تیرۆر.