ڕاپۆرتێک لە کوردستانی سووریا
لە شارە بچووکەکاندا، جگە لە گۆڕانکارییە کارگێڕییەکان، دیمەنی سیاسی و ئەمنی وەک خۆی ماوەتەوە.
قامیشلۆ، سووریا ــ بە تازەیی بۆ یەکەم جار دوای ڕووخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ گەڕامەوە بۆ باکووری سووریا. ئەوەی بینیم بە ئاشکرایی جیاواز بوو لەوەی لە گەشتەکانی پێشووتردا لە ناوچە کوردییەکەدا شاهیدی بووم، ناوچەیەک کە لە ٢٠١٢ەوە هەتا کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ خۆڕێوەبەرایەتییەکی دۆ فاکتۆی هەبوو.
گۆڕانکارییەکان هەر ئەو کاتە دیارن کە سنوور لە کوردستانی عێراقەوە دەبڕیتەوە. تا ئابی ٢٠٢٦، دەروازەی سنووری سێمالکا لەژێر کۆنترۆڵی ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا بوو کە کورد سەرکردایەتی دەکرد، پێش ئەوەی باڵی چەکدارەکەی، هێزەکانی سووریای دیموکرات، هەڵوەشانەوەی خۆی ڕابگەیەنێت. سێمالکا لە ٢٠١٣دا وەک دەروازەیەکی مرۆیی لە کاتی ململانێی سووریادا دامەزرا، تاکە خاڵی سنووری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بوو کە هێزە کوردییەکان لە هەردوو لای سنوورەکەوە کۆنترۆڵیان دەکرد.
بەڵام لە لای سووریاوە چیتر وا نییە. ئێستا بە فەرمی بە «دەروازەی نێودەوڵەتی سێمالکا» ناسراوە و لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ناوەندی لە دیمەشقە. ئاڵاکانی سووریا شوێنی ئاڵاکانی ئیدارەی خۆسەریان گرتووەتەوە و هیچ هێمایەکی کوردی بەدی ناکرێت. کاغەزبازی و مۆری فەرمی دیمەشق شوێنی ئەوانەی گرتووەتەوە کە پێشتر دەسەڵاتدارانی کورد بەکاریان دەهێنان. هەرچەندە ئەم گۆڕانکارییانە دیاری دەکەن ئێستا کێ دەسەڵاتداری باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریایە، بەڵام زۆربەی فەرمانبەرانی حکوومەت لە دەروازەکەدا هەمان ئەو کەسانەن کە لە لیستی مووچەی ئیدارەی کوردی ئێستا هەڵوەشێنراودا بوون.
دیمەنەکە کاتێک زیاتر ورد و ئاڵۆز دەبێت کە بەرەو ڕۆژئاوا بە درێژایی سنووری سووریا-تورکیا دەڕۆیت و بە شار و شارۆچکە کوردییەکاندا تێدەپەڕیت تا دەگەیتە قامیشلۆ، گەورەترین شاری باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا و ئەو شارەی کوردەکانی سووریا بە پایتەختی خۆیان دەزانن. قامیشلۆ شارێکی ماندووە. شەقامە قەرەباڵغەکانی پڕن لە چاڵ و قوناغ، زۆر زیاتر لەوەی دانیشتووان حەز بکەن ببینن، و پیسبوونی هەوا بە هۆی مۆلیدەکانی کارەبای گازۆیلەوە هەناسەدان دژوار دەکات. بەڵام ئەم کێشە دێرینانە ناتوانن ئەو دینامیزمە سیاسییانە بشارنەوە کە دوای شەڕەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە نێوان هێزە کوردییەکان و هێزەکانی حکوومەتی سووریاوە سەریان هەڵدا. دوای ئەو توندوتیژییە ڕێککەوتنێک هات کە لە کۆتاییدا بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی هێزەکانی سووریای دیموکرات و ئیدارەی خۆسەری.
قامیشلۆ ئێستا لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی سووریادایە. چاوەڕوان دەکرێت فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکەی پێش کۆتایی ٢٠٢٦ دووبارە بکرێتەوە، هەروەها دەروازەی سنوورییەکەی لەگەڵ نسێبین لە تورکیا. تابلۆکانی هەڵگری هێماکانی کۆماری عەرەبی سووریا لەسەر باڵەخانە حکوومییەکان دیارن و دیمەنی سەردەمی بەعس دەهێننەوە یاد. جیاوازییە سەرەکییەکە ئەوەیە کە ئێستا زۆربەی تابلۆکان دوو زمانەن، بە عەرەبی و کوردی.
دۆخێکی هاوشێوە لە حەسەکە، ناوەندی پارێزگای حەسەکە، دەرکەوتووە. حەسەکە بە دانیشتووانی عەرەبە بەرچاوەکەیەوە شایەتحاڵی توندبوونەوەی گرژییە لە نێوان دانیشتووانی کورد و عەرەبدایە. ئەم گرژییە ڕەگەزییانە دەبنە پێوانەیەک بۆ ئەوەی ئایا ڕێککەوتنی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەتوانێت جێگیری درێژخایەن لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا دابین بکات یان نا. لە حەسەکەدا، ئەو پارێزگارە کوردەی لەلایەن دیمەشقەوە دانراوە وا دیارە دەسەڵاتێکی کەمی هەیە. جێگرە ئیسلامییەکەی کە لایەنگری دیمەشقە وا دەردەکەوێت دەسەڵاتی ڕاستەقینەی پشت پەردە بێت. کەسانی وەک ئەمی دواتر، لەوانە هەندێک کوردی ڕەگەزپاک، ئەوانەن کە لە دەستپێکی پرۆسەی لەیەکخستن لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریاوە بەرز بوونەتەوە.
لە شارە بچووکەکانی وەک عامودا و دێرباسییە، جگە لە گۆڕانکارییە کارگێڕییەکان، دیمەنی سیاسی و ئەمنی بە گشتی وەک خۆی ماوەتەوە. هێزە ئەمنییە خۆجێییەکان و ئەفسەرانی پۆلیسی هاتووچۆ هەمان ئەو جلوبەرگانە لەبەر دەکەن کە لەژێر ئیدارەی خۆسەری لەبەریان دەکرد. زۆربەی دامەزراوە حکوومییەکان و قوتابخانە گشتییەکان هەمان تابلۆی کۆنیان پاراستووە. ئاڵای کوردی و وێنەی ئەو شەڕکەرانەی لە ماوەی ململانێکەدا کوژران، لەسەر شەقامەکان و لە شوێنە گشتییەکاندا پیشان دەدرێن.
ئەم جیاوازییانە لە نێوان شارە گەورە و بچووکەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا ئاڵۆزی دینامیزمی گۆڕانی دەسەڵات لە هەرێمەکەدا دەردەخەن. سەرەڕای ئەوەی دیمەشق توانیویەتی دەسەڵات دووبارە ناوەندی بکاتەوە، ناتەبایی لە فەرمانڕەوایی خۆجێیی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا جەخت لەسەر ئەو ئاستەنگانە دەکاتەوە کە بەردەوامن لە بەرفراوانکردنی دەسەڵاتی حکوومەتی ناوەندی بە شێوەیەکی یەکسان لە هەرێمێکدا کە زیاتر لە دە ساڵ بە شێوەی نیوە-خۆسەر بەڕێوە بردراوە.
جگە لەو سەرلێشێواوییەی کە کێ چی بەڕێوە دەبات و ئایا بڕیارە سەرەکییەکان لە دیمەشق دەدرێن یان لە قامیشلۆ، کوردەکانی سووریا دەزانن هەر لێکتێگەیشتنێک کە لە نێوان سەرکردە کوردەکان و دیمەشقدا دەکرێت، ڕێکخستنێکی کاتییە کە کەم شت دەکات بۆ وەڵامدانەوەی داواکارییە دێرینەکانیان. هەموو ئەو کەسانەی لێرە قسەیان لەگەڵ دەکەیت جەخت لەوە دەکەنەوە کە لە وڵاتێکدا کە ئیسلامییەکان بەڕێوەی دەبەن، لەوانەیە دەستەبەری دەستوورییەکان تاکە ڕێگا بن بۆ پاراستنی مافەکانی کورد لە درێژخایەندا.
شیکارییەکانی فۆرەمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئیمەیڵ وەربگرە: بەشداری لە هەواڵنامەکە بکە (بە ئینگلیزی)