ئوردن لە دژی ئێران و براکان دەجەنگێت، واشنتن دەبێت ئاگاداربێت

لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦، پاشا عەبدوڵڵای دووەم پەرلەمانی ئوردن کرایەوە، دە ڕۆژ لەدوای ئەوەی چەکدارەکان نۆ کەس لە شینەواران لە مراسیمی ناشتن لە کڵێسەی ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی سەینت جۆرج لە حەمود، گوندێک لە پارێزگای کەرەک، کوشتن و ٣٤ کەسیان بریندار کرد. پاشا بکوژەکان بە «خەوارج» ناوبرد، ناوێکی کۆن بۆ ئەوانەی خۆیان لە دەرەوەی ئایین دادەنێن، و بە یاسادانەکان گوتی ئەوان هیچ جێگایەکیان لە ئوردن نییە، «نە ئێستا، نە هەرگیز». لەوەتەوە سێ گومانلێکراو بە تاوانی تیرۆر تۆمەتبار کراون.

ئەمە ساڵێکی سەختی پاشایەتییەکە بە کۆتایی هێنا. لە ٢٠٢٥ەوە، هیچ دەوڵەتێکی عەرەبی وەک ئوردن ئەوەندە لە دژی دوو هێزە نەوەستاوە کە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە شام هەڕەشە دەکەن، کۆماری ئیسلامیی ئێران و ئیخوان موسلیمین. واشنتن زۆربەی تێبینیی خۆی لە یاساکانی تەرخانکردنی بودجەدا پیشان داوە. دەبێت لە ستراتیژییەکەشدا تێبینی پێ بدات.

لەو کاتەوەی شەڕەکە لە ٢٨ی شوباتدا دەستی پێکرد، ئێران ئوردن وەک دوژمن مامەڵە کردووە. تەنها لە پێنج هەفتەی یەکەمدا، ١٦١ مووشەک و ١٢٠ درۆنی بۆ ئامانجەکانی ناو پاشایەتییەکە نارد. هێزی ئاسمانی و بەرگریی ئاسمانیی ئوردن ٢٦١ لە ٢٨١ دانیان خستە خوارەوە. لە نێوان ٩ی تەمموز و ٢٥ی تەمموزدا، ٧٠ مووشەکی بالیستی و ٢٥ درۆنی دیکەیان خستە خوارەوە. لە ٩ی ئەیلولدا، ١٨ لە ٢٠ دانیان ڕاگرت. ئوردن نزیکەی ٤٠٠٠ سەربازی ئەمریکی لەخۆدەگرێت، و ئاگری ئێران بەسەر ئەوانیشدا هاتووە. لە تەمموزدا، سێ سەربازی ئەمریکی لە هێرشە ئێرانییەکان لەسەر بنکەی ئاسمانیی موەففەق سەڵتی کوژران. لە ئەیلولدا، هێرشێکی دیکە لە هەمان شوێن زیانی بە فڕۆکەیەکی A-10 و نزیکەی هەشت فڕۆکەی F-15 گەیاند. وەڵامی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئاگادارکردنەوەیەکی کۆتایی بوو، ئەمریکییەکان دەربکەن یان ڕووبەڕووی «وەڵامێکی وردوخاشکەر» دەبنەوە. ئەمریکییەکان هێشتا لەوێن.

جوگرافیا قەبارەی مەترسییەکان ڕوون دەکاتەوە. بیابانی ڕۆژهەڵاتی ئوردن سنووری لەگەڵ عێراقدا هەیە، لەوێ ڕێڕەوەکانی قاچاخچێتی بەناو جەزیرە و بادیەدا لەلایەن میلیشیای هاوپەیمانی ئێرانەوە دەستبەسەر کراون، بە پێی لێکۆڵینەوەیەکی دامەزراوەی کۆنراد ئەدیناوەر (Konrad Adenauer Stiftung) کە لە تشرینی یەکەمدا بڵاو بووەوە. سنووری باکووری لەگەڵ سووریا ساڵانێک دەروازەی سەرەکیی کاپتاگۆن و چەک بوو بۆ باشوور. سنووری ڕۆژئاوا بە درێژایی ئیسرائیل و کەناری ڕۆژئاوا دەڕوات. ئوردنێک کە هەڵوەشێت، دەهلەزێک لە بەغدادەوە بۆ ڕووباری ئوردن دەداتە دەستی تاران.

ئامانجەکانی ئێران لەسەر ئوردن پێش شەڕەکەش بوونیان هەبوو. لە ئازاری ٢٠٢٤دا، هێزەکانی ئاسایشی ئوردن ئەندامانی خانەیەکی ئیخوانییان دەستگیر کرد کە پەیوەندییان بە باڵی سەربازیی حەماسەوە هەبوو و چەکیان لە میلیشیای ئێرانپاڵپشتەکانی سووریاوە وەرگرتبوو، ڕۆیتەرز ڕاپۆرتی کرد. ئامانجەکە خودی سیستەمی پاشایەتی بوو. ئەمە ئەو خاڵەیە کە واشنتن بەردەوام ئەم خاڵە دەهەڵەدات. لە ئوردندا، تاران و ئیخوان دوو دۆسیە نین. یەک دۆسیەن.

لە ١٥ی نیسانی ٢٠٢٥دا، ئوردن ڕایگەیاند ١٦ ئەندامی ئیخوانی دەستگیر کردووە، ئەوانەی لە لوبنان ڕاهێنراو و دارایی‌پێدراو بوون و کارگەیەکی ڕاکێت و درۆنیان دامەزراندبوو. یەک ڕاکێت ئامادەی هاویشتن بوو. هەشت ڕۆژ دواتر، حکوومەت بزووتنەوەکەی یاساخ کرد و نووسینگە و سامانەکانی دەستبەسەر کرد.

پاشان شوێن پارەکە کەوت. لە تەمموزی ٢٠٢٥دا، لێکۆڵەران ڕاپۆرتیان کرد ئیخوان زیاتر لە ٣٠ ملیۆن دیناری کۆکردبووەوە، نزیکەی ٤٢ ملیۆن دۆلار، زۆربەی لە بەخشینەکانی کۆکراوە بۆ غەززە. تەنها نزیکەی ١ لە سەد گەیشتە کەناڵە فەرمییەکانی هاوکاریی ئوردن. ئەوەی مایەوە، بە پێی قسەی داواکاران، خەرجی سیاسەتمەداران، کەمپینی هەڵبژاردن و موڵکی دەرەوەی وڵات کرا. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمدا، دادگایەکی ئوردنی حوکمی بەسەر حەوت ڕابەری ئیخواندا دا، لەوانە سەرپەرشتیاری گشتیی پێشوو موراد ئەلعەدایلە. پێنج کەس، لەوانە سەرۆکی دارایی ئەحمەد ئەلزەرقان، سێ ساڵیان بەسەردا سەپا.

واشنتن شوێن عەمان کەوت، نەک بە پێچەوانەوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا، وەزارەتی خەزێنەداری ئیخوان موسلیمینی ئوردنی بە «تیرۆریستی جیهانیی بەتایبەتی دیاریکراو» ناوبرد، بەهۆی پاڵپشتیی مادیی بۆ حەماس، و ئاماژەی بەو دۆسیانە کرد کە ئوردن پێشتر پێش دادگا بردبوون، دۆسیای ڕاکێت و تەقەمەنی و درۆن.

کارەکە هێشتا تەواو نەبووە. باڵی سیاسیی ئیخوان، جەبهەی کاری ئیسلامی، لە ٢٠٢٤دا ٣١ کورسی لە ١٣٨ بردەوە. دوای ئەوەی لیژنەی هەڵبژاردن فەرمانی پێدا ناوێک لاببات کە دژ بە یاساخی حیزبە ئایینییەکان بوو، لە پاش هەڵبژاردن وەک حیزبی ئوممە بەردەوام بوو، و لە ئەیلولدا موعاز ئەلخەوالدە، وتەبێژێکی دێرینی ئیخوان، وەک سەرۆکی خۆی هەڵبژارد. خێرخوازییە پەیوەستەکان بە بزووتنەوەکە هێشتا کار دەکەن.

کۆنگرێس زۆر یارمەتیدار بووە. لێکتێگەیشتننامەی ٢٠٢٢ واشنتن پابەند دەکات بە هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی ١,٤٥ ملیار دۆلار لە ساڵێکدا تا ٢٠٢٩. کۆنگرێس ڕێکۆردێکی ٢,١ ملیار دۆلاری بۆ ساڵی دارایی ٢٠٢٦ تەرخان کرد، و یاسای پەسەندکراوی مەجلیسی نوێنەران بۆ ٢٠٢٧ هەمان بڕە دەگونجێنێت. کاتێک Rep. Thomas Massie (R-KY) لە تەمموزدا پێشنیاری بڕینەوەی تەواوی یارمەتی بۆ ئوردن کرد، مەجلیسی نوێنەران بە ٤٢١ دەنگ بەرامبەر شەش دەنگ ڕەتیکردەوە.

پارە، ستراتیژی نییە. وەزارەتی خەزێنەداری ئیخوان وەک ڕێکخراوێک ناوبرد، بەڵام کەسان و خێرخوازییەکانی ئەوانەی پارەکە دەجوڵێنن نا. ئەو ٥٠٠ ملیۆن دۆلارەی یاسای بەرگریی مەجلیسی نوێنەران بۆ هێزە چەکدارەکانی ئوردن هێشتا نەبووەتە یاسا. و لە کاتێکدا قەتەر نێوەندگیری ڕێککەوتنێکی ئەمریکا-ئێران دەکات کە لەسەر یۆرانیۆم و تەنگەی هورمز بنیات نراوە، ئەو وڵاتەی سەدان مووشەک و درۆنی ئێرانی لێ هاتووە هیچ کورسییەکی لەسەر مێزەکە نییە.

دەبێت سێ شت لەدوای ئەمە بێت. یەکەم، کۆنگرێس دەبێت ژمارەکانی ٢٠٢٧ بکاتە یاسا، لەوانە تا ٥٠٠ ملیۆن دۆلار بۆ هێزە چەکدارەکانی ئوردن و کەمتر نەبێت لە ١٥٠ ملیۆن دۆلار بۆ ئاسایشی سنوورەکان. ئیدارەکە دەبێت گفتوگۆ لەسەر لێکتێگەیشتننامەیەکی جێگرەوە دەست پێبکات، بەوەی بەرگریی ئاسمانی و مووشەکی بێتە ناوەندی. ڕاگرتەری ئوردن ئەم ساڵە سەربازانی ئەمریکی پاراستن. پارەدان بۆ زیادکردنی ئەوان خێرخوازی نییە.

دووەم، وەزارەتی خەزێنەداری دەبێت ئەوە تەواو بکات کە لە کانوونی دووەمدا دەستی پێکرد. دەبێت ناوی دارایی‌دەران و خێرخوازییەکانی پێشڕەوی ئیخوانی ئوردن دیاری بکات، بە بەکارهێنانی ئەو بەڵگانەی داواکارانی ئوردن پێشتر لەبەردەم دادگا دایانناون، و ئەوەی لە دەسڕەسی ئەمریکادایە قفڵی بکات.

سێیەم، هەر ڕێککەوتنێک لەگەڵ تاران دەبێت کۆتاییهێنان بە هێرشەکان لەسەر ئوردن و بە قاچاخکردنی چەک بە سنوورەکانیدا لەلایەن ئێران و میلیشیاکانی داوا بکات. واشنتن هەروەها دەبێت پاڵپشتی هەماهەنگییە سنوورییەکەش بکات کە عێراق، ئوردن و سووریا لە ئابدا دەستیان پێکرد، بە زانیاری و چاودێری، ئەوانەی پاشایەتییەکە ناتوانێت تەنها بیکڕێت. ڕێککەوتنێک کە کەنداو هێمن بکاتەوە و ئوردن بەبێ پارێز بەجێبهێڵێت، تەنها شەڕەکە دەگوازێتە شوێنێکی دیکە.

ئوردن مووشەکەکانی ئێرانی خستووەتە خوارەوە، دارایی‌دەرانی ئیخوانی زیندانی کردووە، و سەربازانی ئەمریکیی لەسەر خاکی خۆی لەژێر تەقەدا ڕاگرتووە. لە کانوونی دووەمدا، نووسەری ئەم بابەتە سەرپەرشتی شاندێکی فۆرەمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ عەمان دەکات. ئوردن بەشی خۆی کردووە. واشنتن دەبێت بەشی خۆی بکات.