چەپەکان بە یارمەتی گەنجانی موسڵمان ئاژاوە لە فەڕەنسا دەنێنەوە

ئاژاوە لە فەڕەنسا بە تەواوی دەستەواژێت، کاتێک کۆمەڵێک گەنج، زۆربەیان لە دانیشتوانی کۆچبەری روو لە زیادبوونی وڵاتەکە، شەقام و شوێنە یادگارییەکان بەربەست دەکەن، چەندین جار هێرش دەکەنە سەر پۆلیس، دوکان تاڵان دەکەن و ئاگریان لە بینا مێژووییەکان دەدەنەوە، لە یاخیبوونێکی چەند هەفتەییدا کە بە یاخیبوونی کۆمۆنی پاریس لە ساڵی 1871 دەهێنێتەوە یاد، ئەو کاتەی یاخیبووان دەسەڵاتیان بەسەر پایتەختدا گرت و بەربەستیان بە درێژایی شارەکەدا هەڵدا، ئاگریان لە نیشانە مێژووییەکان دەدا و هاووڵاتییانی خۆیان تۆقاندن.

بۆ ئەوەی شارەکە لە دەستی کۆمۆنارەکان وەربگیرێتەوە، هێزەکانی حکومەت لە شەڕی شەقامەکان و لە کوشتنی بێدادگایی، هەزاران کەسیان کوشت. بە هیواوە، بۆ ئەوەی مۆنۆپۆلی حکومەت لە بەکارهێنانی هێز دووبارە دامەزرێتەوە پێویست بە وەها ڕێوشوێنە توندەکان نابێت، مۆنۆپۆلێک کە سەرۆک ئیمانوێل ماکرۆن، وەک سەرکردەکانی دیکەی ڕۆژئاوا، لە پاراستنی دا باش نەبووە. بەڵام کاتێک و ئەگەر ئەم مۆنۆپۆلە دووبارە دامەزرێت، وڵاتەکە هێشتا دەبێت ڕووبەڕووی هەڕەشەیەکی درێژخایەن ببێتەوە بۆ سەقامگیریی خۆی: یاخیبوونێکی بەردەوام دژی دەوڵەتی فەڕەنسا پێکهاتوو لە خوێندکارانی چەپڕەو و گەنجانی موسڵمانی بانلیۆکان (banlieues).

ئیسمائیل ڕۆیەر (Ismail Royer)، شیکەرەوەی ئەمەریکی کە Focus on Western Islamism (FWI) لە سەرەتای 2023دا چاوپێکەوتنی لەگەڵ کردووە، چەندین جار لەسەر X داوا کردووە کە ئاژاوەکان هیچ پەیوەندییان بە ئیسلام یان ئیسلامگەراییەوە نییە. ناڕەحەتییەکان لە 1ی ئۆکتۆبەری 2026 دەستیان پێکرد، وەک ناڕەزایی لە کەمی بودجەی قوتابخانەکان. لە 6ی ئۆکتۆبەردا، ڕۆیەر نووسی: «Anyone who claims these riots have anything to do with Islam is deceived or attempting to deceive.» هەمان ڕۆژ، پەیامێکی دووبارە بڵاوکردەوە کە ڕەخنەی لە وەڵامدانەوەی حکومەت بۆ گەنجان دەگرت و بە گاڵتەجاڕییەوە زیادی کرد: «Wait a minute[,] I thought the riots were about establishing an Islamist dictatorship.»

ئەسرا نومانی (Asra Nomani)، شیکەرەوەی Fox News و دژبەرێکی چەسپاوی ئیسلامگەرایی، پشتڕاستی دەکاتەوە کە هەرچەندە یەک ڕێکخراوی خوێندکاری موسڵمان، واتە Étudiants Musulmans de France (EMF)، ناڕەزاییەکان پاڵپشتی کردووە، بەڵام یاخیبوونەکە بە گشتی لەلایەن «adult-led communist groups, labor unions, political parties, revolutionary-left organizations, advocacy groups and international propaganda outlets.» هاندراوە.

بەڵگەکان ڕەت دەکەنەوە ئەو بیرۆکەیەی کە یاخیبوونەکە هیچ پەیوەندییەکی بە ئیسلام یان ئیسلامگەرایی نییە. زۆرێک لە یاخیبووان و تاڵانکەران کردەوە یاساشکێنەکانیان لەژێر ئاڵای Palestinian، Moroccan، و Algerian ئەنجام دەدەن، ئەمەش ئاماژەیە بەوەی ناسنامەی ئیسلامی ڕۆڵ دەبینێت لە ئامادەیی کۆچبەرە موسڵمانەکان بۆ بەشداریکردن لە شتێکدا کە بەرەبەرە وەک «intifada»یەک دژی دەوڵەتی فەڕەنسا دەردەکەوێت. هەندێک بەڵگە هەیە کە ئاژاوەنانەرەکان کاروبارییە جولەکەکان دەکەنە ئامانج و ڕێنمایییان پێدراوە موسڵمانان بەجێبهێڵن. لانیکەم، وێنەکانی پیاوانی پێستی تۆخ، کە وەک دیارە لە ڕەچەڵەکی باکووری ئەفریقا بن، کاتێک لە پاریس دوکان و بازرگانییە ناوخۆییەکان تاڵان دەکەن، ئاماژەن بەوەی گەنجانی موسڵمان بە خواستی خۆیان پاڵپشتی ئەوە دەکەن کە ماکرۆن ناوی دەناوێت هەوڵێک بۆ «damage the republic.»

سەرەڕای ئەوەش، چالاکوانی هاوڕێکی ئیسلامگەرایی ئاژاوەکەیان بەکارهێناوە بۆ پاڵنان بە کەمپینی درێژخایەنی خۆیان دژی یاسا سێکیولارەکان کە قوتابخانە گشتییەکانی فەڕەنسا بەڕێوە دەبەن، بە تایبەتی یاسای 2004 کە هێما ئایینییە ئاشکراکان، لەوانەش سەرپۆش، قەدەغە دەکات، و قەدەغەی abayas لە 2023دا. پێش walkoutsی 1ی ئۆکتۆبەری 2026، قوتابیانی Lycée Jacques-Brel لە La Courneuve لە 23ی سێپتەمبەر قوتابخانەکەیان بەربەست کرد بە پلاکاردی «occupez-vous du viol, pas du voile» («deal with rape, not the veil»). سەندیکاکانی مامۆستایانی قوتابخانەکە پشتگیری ناڕەزاییەکەیان کرد وەک هەڵوێستێک دژی «Islamophobia.» پاڵپشتیی EMF بۆ ناڕەزاییەکان هۆکارێکی دیکەی نیگەرانییە. بەپێی Reuters، ڕاپۆرتێکی وەزارەتی ناوخۆ لە 2025دا EMF وەک لقێک لە Muslim Brotherhood وەسف کردووە. ڕێکخراوەکە ئەم تۆمەتە ڕەت دەکاتەوە.

جولس گۆمس (Jules Gomes)ی FWI ڕاپۆرتی کرد کە قوتابیانی هێرشکەر بەسەر قوتابخانەیەکی ئامادەیی لە Beaugency گۆرانییەکی ڕاپیان گوت کە Mohamed Merah ستایش دەکات، ئەوەی لە 2012دا لە Toulouse خاخامێک و سێ منداڵی جولەکەی کوشت، هەروەها Salah Abdeslam، تاکە ڕزگاربووی ئەو خانەیەی ISIS کە لە پشتی هێرشەکانی 2015ی Parisەوە بوو. ڤیدیۆکە بوو بە هۆی ئەوەی دادستانی لە Orléans لێکۆڵینەوەیەک بکاتەوە لەسەر تۆمەتی «apology for terrorism.» گۆمس هەروەها ڕاپۆرتی کرد کە ئاژاوەنانەرەکان هەمان گۆرانییان گوتووە لە کاتی تاوانبارکردنی کڵێسایەکی کاسۆلیکی لە Soullans.

ڕەنگە ئاژاوەنانەرەکان بۆ «Islamist dictatorship» شەڕ نەکەن، وەک ڕۆیەر بە گاڵتەجاڕییەوە گوتی. بەڵام بزووتنەوەیەک کە چالاکوانەکانی داوا دەکەن کۆماری laïcité هەڵبوەشێنێتەوە بۆ کۆتاییهێنان بە «Islamophobia» لە قوتابخانەکانیدا، و سەربازە پیادەکانی هەڵسەنگاندنی کوشتارکەرە جیهادییەکان دەکەن، بە ئەستەنگ ناتوانرێت بڵێین هیچ پەیوەندییەکی بە ئیسلامگەراییەوە نییە.

کڕێگ کۆنسیداین (Craig Considine)، کۆمەڵناسی زانکۆی Rice University و نووسەری هاوکار لە فۆرەمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەویش ڕیوایەتی «It’s Not Islam» ڕەت دەکاتەوە.

لە قسەکردنیدا لە The MEF Podcast لە 19ی ئۆکتۆبەری 2026، گوتی ئاژاوەکان «being framed by a large portion of the media as simply young, disgruntled students who are upset that they don’t have enough math teachers. It’s certainly much more than that.»

کۆنسیداین، کە کتێبە نوێیەکەی When Marx Meets Islam باسی «Red-Green alliance»ی چەپڕەوان و ئیسلامگەرایان دەکات کە «soft war» دژی ڕۆژئاوا دەکەن، دەڵێت ستراتیژیی ئەم هاوپەیمانییە «is transnational» و «can be repeated in any other Western country.»

دانی پێدانا کە دیمەنەکانی فەڕەنسا وای لێکردووە خۆی لەسەر زاراوەکانی خۆی ڕابپرسی: «Is ‘soft war’ too soft of a word to actually explain what is happening?» بۆ Jew لە فەڕەنسا، یان مەحافیزکارێک «who loves their country, who’s not Islamophobic, but who also doesn’t welcome Islamist groups,» پرسی: «what do you do?» دواتر، وەک کەسێک کە «been to Abu Dhabi many times,» و پەسەندی دەکات لەوەی United Arab Emirates لە توندڕەوی دوور بکەوێتەوە، کۆنسیداین ئەو پرسیارەی خستەڕوو کە دەبێت هەموو سەرکردەیەکی ئەورووپی نیگەران بکات: «[I]s Abu Dhabi safer for Jews, for conservatives, than Paris or London?»