واشنتن دەبێت ئەو وڵاتانە سزا بدات کە ڕێگە بە ئێرانییەکان دەدەن بەبێ ڤیزە بڕۆن

بەرپرسانی ئێران هەرگیز ئارەزووی تۆڵەسەندنەوەیان نەشاردووەتەوە. دوای ئەوەی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ لە هەفتەکانی کۆتایی خولی یەکەمی خۆیدا قاسم سولەیمانی، سەرۆکی هێزی قودس، کوشت، دەسەڵاتدارانی ئێران هەڕەشەی تۆڵەسەندنەوەیان لە دژی ترەمپ، مایک پۆمپێۆ، وەزیری دەرەوە، و ئەندامانی باڵای دیکەی تیمی ئێرانی ئەو کرد.

دوای هێرشەکانی سەربڕینی سەرکردایەتی لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ دژی ڕێبەری باڵا عەلی خامنەیی، دەسەڵاتدارانی ئێران سوێندیان خوارد بۆ تۆڵەسەندنەوە. هەموو ئەندامێکی خێزانی ترەمپ، تەنانەت نەوەکانیشی، دەبێت ئاگادار بن.

ڕژێمی ئێران، ئەگەر ڕێگەی پێبدرێت بمێنێتەوە، کات دەکۆڵێت. دەتوانێت چاوەڕێ بکات تا دوای هەڵبژاردنە ناوەندییەکانی مانگی داهاتوو یان تا ئیدارەی دواتر. ئەمریکییەکان دەبێت ئامادە بن.

ڕژێمی ئێران بە پێویست چاوەڕێ ناکات تا سەرکردە ئەمریکییەکان بۆ دەرەوە گەشت بکەن؛ نیشانی داوە کە دەرفەتی کارکردنی لەسەر خاکی ئەمریکاش هەیە. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، ساقییەکی وریا ئاگاداری FBIی کردەوە دەربارەی ئەو پرسیارە گومانلێکراوانەی کە کۆچبەرێکی ئێرانی لە بارەی لۆجستیکەوە کردبوون، لە کاتێکدا ئەو لە یەدەی سوپای ئەمریکا (Army Reserve) بوو. FBI لێکۆڵینەوەی کرد و دەریخست کە لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (Islamic Revolutionary Guard Corps)دا خزمەتی کردووە، بەڵام حکومەت بۆ ئەوەی سەرچاوە و شێوازەکانی کار ئاشکرا نەکات، تەنها بەهۆی درۆکردن لە پەڕەکانی کۆچبەرییەکەی تاوانباری کرد.

لە ٢٠١١دا، مەنسوور ئەرباب‌سیەر (Manssor Arbabsiar)، بازرگانێکی ئۆتۆمبێلی بەکارهاتووی ئێرانی-ئەمریکی لە تێکساس کە ئامۆزاکەی، غوڵام شەکووری (Gholam Shakuri)، ئەفسەرێکی هێزی قودس بوو لە ئێران، هەوڵیدا کوژەرێکی بەکرێ لە کارتێلی مەکسیکی بەکرێ بگرێت بۆ کوشتنی عادل ئەلجوبەیر (Adel al-Jubeir)، باڵیۆزی عەرەبستانی سعودی لە ئەمریکا. ئەو کوژەرە خەبەردەرێکی ئاژانسی بەرەنگاربوونەوەی مادە هۆشبەرەکان (Drug Enforcement Agency) بوو، بۆیە FBI ئەرباب‌سیەری دەستگیرکرد پێش ئەوەی بتوانێت پیلانەکە بگەیەنێتە ئەنجام.

لە ٢٠٢١دا، هەواڵگری ئێران هەوڵیدا ڕۆژنامەنووسی ئێرانی-ئەمریکی مەسیح عەلینژاد (Masih Alinejad) بڕفێنێت و بیباتە ڤەنزوێلا، کە ئەو کات لەژێر کۆنترۆڵی سەرۆکی لایەنگری ئێران نیکۆلاس مادورۆ بوو. ساڵی دواتر، سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی کوژەرانی بەکرێی لە مافیای ئازەربایجان بەکرێ گرت بۆ کوشتنی عەلینژاد. لە ١٢ی تەمووزی ٢٠٢٤دا، FBI ئاسف مێرچەنت (Asif Merchant)ی دەستگیرکرد، پاکستانییەک کە سوپای پاسداران ئەرکی پێسپاردبوو کوژەری بەکرێ بەکرێ بگرێت بۆ کوشتنی ترەمپ، سەرۆک جۆ بایدن، یان نیکی هەیلی، باڵیۆزی پێشووی ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان.

هەرچەند ڕژێمی ئێران دووبارە و دووبارە نیازی خۆی پیشان دەدات، بەڵام زۆرێک لە هاوپەیمانانی ئەمریکا خزاندنی ئەندامانی هەواڵگری ئێران و کارپێکەرانی هێزی قودس ئاسان دەکەن بۆ ئەوەی تا نزیک کەنارەکانی ئەمریکا بگەن. هایتی و سۆرینام هەریەکەیان بە هەڵگرانی پاسپۆرتی ئێرانی ڕێگە دەدەن ٩٠ ڕۆژ بەبێ ڤیزە بچنە ژوورەوە. وڵاتی دوورگەیی کاریبی دۆمینیکا بە ئێرانییەکان ماوەی سێ هەفتە مانەوە بەبێ ڤیزە دەدات. لە زەریای هێمن، مایکرۆنیزیا ڕێگە بە ئێرانییەکان دەدات ٣٠ ڕۆژ بەبێ ڤیزە بچنە ژوورەوە، و پالاو ڤیزەی خۆڕایی لە کاتی گەیشتن دەداتە ئێرانییەکان.

هەرچەند ئەم وڵاتانە تەنها ئەوان نین کە گەیشتنی ئێرانییەکان ئاسان دەکەن، بەڵام سیاسەتەکانیان ئەمریکا دەخەنە مەترسییەوە، یان بەهۆی نزیکییانەوە یان بەهۆی پەیوەندییە لێبوردەکەی خۆی ئەمریکا لەگەڵیان. فڕینە بازرگانییە ڕاستەوخۆکان لە نێوان پایتەختی سۆرینام، پاراماریبۆ، و ئەمریکا زۆر کەمە، بەهۆی لاوازی داواکاری، بەڵام نزیکەی ٢٨ فڕینی هەفتانەی هێڵی ئاسمانی کاریبی (Caribbean Airlines) هەیە لە نێوان پاراماریبۆ و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی JFK لە نیویۆرک بە ڕێگەی ترینیداد، و ١٩ فڕینی دیکەی کۆپا (Copa) بە ڕێگەی پەناما. ئەگەر ئێرانییەکان بتوانن بچنە ناو سۆرینام، و بە ئاسانی دەتوانن، ئەوا قورس نییە پاسپۆرت بگۆڕن و بخزێنە ناو ئەمریکاوە. لەهەمان کاتدا، ١٠ فڕینی هەفتانەی ئەمریکەن ئێرلاینز (American Airlines) یان یونایتد ئێرلاینز (United Airlines) هەیە لە نێوان دۆمینیکا و هەردوو مایامی و نیوارک، و ٨ فڕینی دیکە بۆ یان دوورگەکانی ڤێرجینی ئەمریکا یان پۆرتۆ ریکۆ. فڕینەکانی هایتی سەرنجی زیاتری دەزگای جێبەجێکردنی کۆچ و گومرگ (Immigration and Customs Enforcement) ڕادەکێشن، بەڵام هێشتا ٢٠ فڕین هەیە لە کاپ-هایسیەن (Cap-Haïtien) بۆ مایامی، فۆرت لاودەردەیڵ، نیوارک، یان بۆستن.

مایکرۆنیزیا و پالاو دوورترن، بەڵام ئامادەییان بۆ وەرگرتنی ئێرانییەکان بەبێ ڤیزە مەترسیدارترە، بەهۆی پەیوەندییان لەگەڵ ئەمریکا. هەردووکیان دەوڵەتی سەروەرن لە «پەیوەندیی ئازاد (Free Association)»دا لەگەڵ ئەمریکا. واشنتن بەرگرییان بەڕێوە دەبات و ڕێگە بە سوپای دیکە نادات. لە بەرامبەردا، ئەمریکا یارمەتی دەدات و ڕێگە بە هاوڵاتییانیان دەدات بەبێ ڤیزە لە ئەمریکا بژین و کار بکەن. هەرچەند پشکنینی پاسپۆرت هەیە لەسەر ئەو فڕینە دوورگە-بە-دوورگانەی کە بەناو دوورگە بچووکەکانی زەریای هێمنەوە تێدەپەڕن، بەڵام چوونە ناو گوام یان هاوایی لە مایکرۆنیزیا یان پالاوەوە زۆر جیاواز نییە لە پەڕینەوە بەسەر سنووری کەنەدا-ئەمریکادا.

تورکیا و قەتەریش کێشەسازن. تورکیا چوونەژوورەوەی بەبێ ڤیزە بۆ ئێرانییەکان پێشکەش دەکات، و قەتەر ڤیزە لە کاتی گەیشتن دەدات. هێڵە ئاسمانییەکانی هەردوو وڵات بۆ دوازدە شار یان زیاتر لە ئەمریکا فڕینی ڕاستەوخۆ دەکەن، کە ڕێگایەکی ئاسان بۆ خزێنەرانی ئێرانی دەڕەخسێنێت.

بێگومان هەموو هەڵگری پاسپۆرتی ئێرانی ئەجێنتی ڕژێم نییە، بەڵام ئەو بیرۆکەیەی وەزارەتی دەرەوە ڕێگە بدات ئێرانییەکان بە کۆنترۆڵێکی ئەوەندە کەمەوە ئەوەندە نزیک بنەوە، کێشەسازە. لە ساڵی دارایی ٢٠٢٥دا، ئەمریکا ٣٣٧ ملیۆن دۆلاری دایە هایتی، هەرچەند تا ئێستا لەم ساڵدا ئەمە بە ڕێژەی ٨٠ لەسەدا کەمکراوەتەوە. سۆرینام و دۆمینیکا هەردووکیان پارە وەردەگرن لە ڕێگەی دەستپێشخەریی ئاسایشی حەوزەی کاریبی (Caribbean Basin Security Initiative). لە ئازاری ٢٠٢٤دا، ئیدارەی بایدن هەموارکردنێکی ٢٠ ساڵەی ڕێککەوتننامەی پەیوەندیی ئازادی (Compact) واژۆ کرد کە ئەمریکا پابەند دەکات ٣.٣ ملیار دۆلار بە مایکرۆنیزیا و ٨٨٩ ملیۆن دۆلار بە پالاو بدات تا ٢٠٤٧.

ئەمریکا پێویست ناکات وڵاتان ناچار بکات چوونەژوورەوەی ئێرانییەکان قەدەغە بکەن، بەڵام کۆنگرێس دەبێت وەزارەتی دەرەوە ڕێنمایی بکات بۆ ئەوەی دڵنیا ببێت یارمەتی پێبەستراوە بەوەی وڵاتان لە ئێرانییەکان داوای بکەن پێشوەخت داوای ڤیزە بکەن. هەمان شێوە، ئیدارەی ترەمپ نابێت ڕێگە بە هیچ هێڵێکی ئاسمانی بدات ڕاستەوخۆ بۆ ئەمریکا بفڕێت، ئەگەر وڵاتانی دەرچوونیان لە ئێرانییەکان داوای نەکەن پێشوەخت ڤیزە وەربگرن. ئەمە تەنها شتێکی سروشتییە.