پەرەسەندنی پەیوەندییە سەربازییەکانی پاکستان و سوریا چ ئاکامێکی دەبێت؟
پەیوەندییەکی سعودی، پاکستان، تورکیا کە سوریاش لەخۆ بگرێت، دەتوانێت هەژمارە ستراتیژییەکانی واشنتۆن ئاڵۆز بکات.
Imran Khurshid، خاوەن بڕوانامەی دکتۆرا، یاریدەدەر توێژەری هاوبەشە لە ناوەندی نێودەوڵەتی بۆ توێژینەوەی ئاشتی (International Centre for Peace Studies) لە نیودەلهی، هیندستان.
بەپێی ڕاپۆرتێک لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە پۆرتاڵی هەواڵی سەربەخۆی لوبنانی «المدن»، ئەحمەد الشرع، سەرۆکی سوریا، داوای لە میرزای پاشای سعودیە، محەمەد بن سەلمان، کردووە پاکستان هانبدات کە گەیاندنی چەک بۆ سوریا خێراتر بکات و ڕێگا بە دیمەشق بدرێت ڕاستەوخۆ لە ئیسلام‌ئاباد چەک بکڕێت. شیکەرەوە سورییەکان دەڵێن حکومەتی گواستنەوەی دیمەشق پاکستان وەک «پەردەیەکی سەروەرانە»ی گرنگ دەبینێت. بە گواستنەوەی کڕینی چەکەکان لە دوورکردنەوە لە پشت‌بەستنی مێژوویی سوریا بە کەرەستەی ڕووسی یان هێزە نیمچەسەربازییە ئێرانییەکان، سوریا دەیەوێت سیستەمە چەکییە ناوخۆییە زۆر مۆدیولار و کەم‌تێچووەکانی پاکستان بەدەست بهێنێت، سزا ڕۆژئاواییەکان لاببات و لە هەمان کاتدا سوپای سوریا بنیات بنێتەوە و نوێ بکاتەوە.
ئەم گەشەیە دوای زنجیرەیەک پەیوەندی لە ئاستی بەرز دێت کە ئاماژەی ڕوونن بۆ زیادبوونی حەزی سوریا بۆ پاکستان. لە ١٩–٢٠ی ئابی ٢٠٢٦، ئەسعەد الشیبانی، وەزیری دەرەوە، سەردانی ئیسلام‌ئابادی کرد، ئەوەش یەکەم سەردانی وەزیرێکی دەرەوەی سوریا بوو بۆ پاکستان لە ماوەی ١٩ ساڵدا، بۆ تاوتوێکردنی هاوکاری بەرگریکاری، ئاسایش، بازرگانی و وەبەرهێنان. پاکستان دووبارە پشتیوانی خۆی لە سەروەری، یەکپارچەیی خاکی سوریا و هەڵوێستی سەبارەت بە بەرزاییەکانی جەولان دووپات کردەوە.
ئەو سەردانە کەمێک دوای ئەوە بوو کە سعودیە، پاکستان و تورکیا ڕێککەوتنی بەرگری هاوبەشی مەککەیان واژۆ کرد. هەروەها پاکستان هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلی لەسەر بنکەی ئاسمانی ئەبو الظهور لە سوریا مەحکوم کرد، کە ئیسرائیل وتی مەبەست لێی ڕێگریکردن بوو لە شیاوی جێگیرکردنی هێزی سەربازی تورکی. ئاژانسی هەواڵی فەرمی عەرەبی سوریا (سانا) لێدوانەکانی پاکستانی بەرز ڕاگرت و هەڵوێستی دژە‌ئیسرائیلی پاکستان وەک قەڵغانێکی جیۆپۆلیتیکی بەهێز خستە ڕوو.
میدیای پاکستانیش لەم ماوەیەدا پەیوەندییەکانی پاکستان-سوریا وەک ڕەنگدانەوەی «پێگەی دامەزراوەیی» سوپای پاکستان لە هەناردەکردنی ڕاهێنان، دکترین و ئاسایش بۆ وڵاتە عەرەبییە دوای‌ملمڵانێکان پێشکەش دەکات.
هەروەها ئارەزووی بازرگانی پاکستان بۆ فراوانکردنی بازاڕە سەربازییەکانی، بەشێوەیەکی سەرەکی پشتگرتنەکەی بۆ ڕووکردنەوە بۆ سوریا پێکدەهێنێت. ئیسلام‌ئاباد سیستەمە ناوخۆییەکانی ئاسمان‌نەوەردی و دژە‌فڕۆکەی بێ‌فڕۆکەوان، وەک پلاتفۆڕمە جەنگییەکانی JF-17 Thunder و ئەلیکترۆنیاتی پێشکەوتوو، وەک ئامرازێکی گونجاو پیشان دەدات بۆ ئەو وڵاتانەی کە دەیانەوێت تۆڕی بەرگریکاری دروست بکەن بە شێوەیەک سەربەخۆ لە سنووردارییەکانی «بەکارهێنانی کۆتایی»ی ڕۆژئاوایی یان ڕووسی. لەبەر ئەوەی پاکستان پەیوەندی بەرگریکاری نزیکی لەگەڵ چین هەیە و بە پێی بۆچوونێک هەندێک جار وەک جێگری چین کار دەکات، دابینکردنی سەربازی پاکستان بۆ سوریا دەتوانێت بە شێوەیەکی کارا بازاڕەکانی چینیش فراوان بکات.
لە ناو پاکستاندا، گفتوگۆ دەکرێت سەبارەت بەوەی ئایا پەیوەستبوون بە پەیمانی مەککە، یان بە گشتی وەرگرتنی پابەندی دەرەکی تر لە شوێنانێک وەک سوریا، لە کاتێکدا کە پاکستان خۆی ڕووبەڕووی هەڵاوسان، ناجێگیری ئابووری و ئاستەنگی ئاسایشی لەسەر سنوورەکانی خۆیە، کارێکی دانایانەیە یان نا.
تورکیاش هێشتا لەم دینامیکیەتەدا فاکتەرێکی گرنگە. ئەنقەرە بەرژەوەندی ستراتیژی لە سوریادا هەیە و دەیەوێت کاریگەری لەسەر نەزمی نوێی سیاسی و ئاسایشی وڵاتەکە دابنێت. هەماهەنگییەکی نزیکتری تورکیا لەگەڵ پاکستان دەتوانێت کەناڵێکی جێگرەوە پێشکەش بکات کە لە ڕێگەیەوە سوریا بتوانێت توانا سەربازییەکانی خۆی بنیات بنێتەوە. شیکەرەوە بەرگریکارییەکانی پاکستان ئەم مەنزەرە سێ‌لایەنە دەبینن وەک ڕێگایەک بۆ تێکدانی ئەوەی بە «گرێی هەرێمایەتی هیندستان، ئیسرائیل» دەزانرێت. بە دامەزراندنی پێگەیەکی لۆجستی بەرجەستە لە شام، ئیسلام‌ئاباد هاوسەنگییەکی ڕاستەوخۆ دروست دەکات بەرامبەر هاوبەشییە تەکنەلۆژی و هەواڵگرییە قووڵبووەکانی هیندستان لە ناوەوەی ئیسرائیل.
پەیوەندییەکی سعودی-پاکستان-تورکیا کە سوریا لەخۆ بگرێت، دەتوانێت هەژمارە ستراتیژییە درێژخایەنەکانی واشنتۆن ئاڵۆز بکات. ئەگەر ئەم وڵاتانە پەیوەندییە سەربازییەکانیان لەگەڵ سوریا قووڵتر بکەنەوە، کاریگەری هاوبەشیان دەتوانێت ئازادی جووڵەی ئیسرائیل سنووردار بکات و ئاستەنگی نوێ بۆ سیاسەتی هەرێمایەتی ئەمەریکا دروست بکات.
کێشەی سەرەکی تەنها هەوڵەکانی سوریا بۆ بنیاتنانەوەی توانا سەربازییەکانی نییە، بەڵکو ئەو ڕۆڵەیە کە پاکستان دەتوانێت لەو پرۆسەیەدا بیگێڕێت. ئەوەی ئایا ئەم پەیوەندییە سەرهەڵدەرانە دەبنە ڕێکخستنێکی ئاسایشی زیاتر هەماهەنگ‌کراو یان نا، هێشتا ڕوون نییە. هەرچۆنێک بێت، پەیوەندی گەشەسەندووی پاکستان لەگەڵ سوریا دەکرێت ببێتە هۆکاری تێکدەری/ئەژەڵەکارێکی ئەگەری لە هاوسەنگی هێزی هەرێمایەتیدا.