ململانێی بەردەوامی لێپرسینەوە لە وەزیران و باڵبازی لە ئێران

هەندێک لە توندڕەوەکانی پەرلەمانی ئێران هەوڵ دەدەن ئەحمەد مەیداری، وەزیری کار، و عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوە، لە پۆستیان دابەزێنن. ئەم هەنگاوە لە کاتێکدا دەکرێت کە ڕژێم لەگەڵ داواکارییە زۆرخوازەکانی بنکەی توندڕەوی خۆی دەستەوەستانەوە دەکات. شێوازی مامەڵەکردنی ڕژێم لەگەڵ ئەم ڕووداوە ڕوونکەرەوەی ئەو ئاراستەیە دەبێت کە بەرەو ڕووی دەچێت.

لە ٢ی ئۆکتۆبەر و ٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦، گرووپێک لە پەرلەمانتارەکان بەترتیب داوای لێپرسینەوە لە مەیداری و عەراقچییان لە پۆرتاڵی پەرلەماندا تۆمار کرد، بەو مەرجەی چاوەڕێی پەسەندکردنی لیژنەی جێبەجێکاری بێت.

لە ئازاری ٢٠٢٥دا، توندڕەوەکان دەستیان کرد بە لێپرسینەوە لە عەبدولناسر هەمەتی، وەزیری ئابووری، و پەرلەمان بە زۆرینەیەکی بەرچاو دەنگی بە لابردنی دا. ئەو توندڕەوانە لەو کاتەدا بوون بە دڵخۆشەکانی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵا. هەمان گرووپ ئێستا هەوڵ دەدات دووبارە خۆی بسەپێنێت، بەڵام بە ئەگەری زۆرەوە ئەنجامەکە جیاواز دەبێت، چونکە پێگەکەی لە ماوەیەکدا لاواز بووە.

مەیداری ئەندامی پارتی بەرەی ڕیفۆرمی ئێرانە و لە نێوان ٢٠٠٠ و ٢٠٠٤دا ئەندامی پەرلەمان بووە، لەو کاتەی ڕیفۆرمخوازان زاڵ بوون. بە شێوەیەکی مشتومڕهێن، ئەو لەگەڵ ١٢٦ هاوکاری خۆیدا لە ٢٠٠٢، دوای هێرشی ئەمەریکا بۆ سەر ئەفغانستان، نامەیەکیان بۆ عەلی خامنەیی واژۆ کرد، و بەپێی بانگەشەکان خۆیانیان داڕشتبوو، کە هانیان دەدا «جامی ژەهر بخواتەوە» و خواستی گەلی ئێران بۆ ڕیفۆرمی ناوخۆیی جێبەجێ بکات و واز لە دوژمنایەتی لەگەڵ ڕۆژاوا بهێنێت. دواتر مەیداری پەشیمانی خۆی لە بەشداریکردن دەربڕی، و پەرلەمان دوو ساڵ لەمەوبەر بە دڵنەخوازی پەسەندی کرد. بەڵام داهاتووی ئەو دڵنیا نییە.

ڕەخنەگرانە توندڕەوەکانی عەراقچی ڕەفتاری ئێستای بە باش نازانن. ڕەجا نیوز (Raja News)، کە پشتگیری لە باڵی پایداری دەکات، ئەو باڵەی بە خۆپیشاندانە شەوانەکانی کێشەی بۆ ڕژێم دروست کردووە، هێرشی کردە سەر عەراقچی لەبەر بەشدارییەکەی لە گەیشتن بە ڕێککەوتنی Joint Comprehensive Plan of Action لە ٢٠١٥ و میمۆراندۆمی لێکتێگەیشتنی دواییش. ئەم باڵە هێشتا بەردەوامە لە دژایەتیکردنی دانوستان لەگەڵ ئەمەریکا. ڕۆژنامەی خوراسان ڕەخنەی لێگرت لەبەر ئەوەی دیپلۆماسییەکی ئەنجام داوە کە نرخی نەوتی نزم کردووەتەوە. حوسێن-عەلی حاجی-دەلیگانی، پەرلەمانتاری پایداری، زیاتر ڕۆیشت و عەراقچی تاوانبار کرد بە «داشکاندنی نرخی نەوت بۆ ئەمەریکا» لە ڕێگەی «چاوپێکەوتنە مەبەستدارەکانی».

لە کاتێکدا دەزگای ئەمنیی ڕژێم کینەی لە مەیداری هەیە، بە پێچەوانەوە عەراقچی پێیان خۆشە، کە بەپێی هەواڵەکان پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیدا هەیە. عەلیڕەزا سەلیمی، ئەندامێکی کۆنسێرڤاتیڤی لیژنەی جێبەجێکاری، لێپرسینەوەکەی کەم‌گرنگ پیشاندا. وتی لە نێو ئەو خاڵانەی پێویستە لەبەرچاو بگیرێن بۆ چوونەپێش، ئەوەیە «ئایا لە بارودۆخی ئێستادا... گونجاوە یان نا». محەممەد ڕەشیدی، پڕەنسیپیستێکی تر، هەمان خاڵەکانی هاوکارەکەی دووپات کردەوە. مەنسوور حەقیقەتپوور، کە لە حکومەتی ئەحمەدی نژاددا خزمەتی کردووە، لە ئیمامی غایبەوە وتەیەکی هێنایەوە کە «لە ناوەڕاستی شەڕدا زینی ئەسپ ناگۆڕیت». وتی، «پێموایە لێپرسینەوە لەگەڵ وەزیری کار نەگونجاوە». خەبەر ئۆنلاین (Khabar Online)، کە نزیکە لە دەزگای ئەمنی، ڕەخنەکانی پایداری ڕەتکردەوە کە دەیانوت عەراقچی لە کاتی بوونی لە نیویۆرک بۆ کۆبوونەوەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان دیپلۆماسیی بێمۆڵەتی ئەنجام داوە.

ئێستا دوو پرسیار هەن کە دەبێت چاودێری بکرێن، یەکەم ئایا مەیداری ڕزگاری دەبێت، دووەم ڕژێم چۆن عەراقچی ڕزگار دەکات. مەسعوود پزیشکیانی سەرۆککۆمار کارگێڕێکە کە دەتوانێت لەگەڵ خاوەن دەسەڵاتەکان کار بکات. لە کۆبوونەوەکەیدا لەگەڵ ئەندامانی پەرلەمان پشتگیری لە مەیداری کرد. ئەگەر پەرلەمان دەنگدان لەسەر لێپرسینەوەی مەیداری بکات، لەوانەیە دەنگیان تەواو بێت بۆ لابردنی. بەڵام بەنزیکەیی دڵنیایە کە سەرکردایەتی کۆنسێرڤاتیڤی پەرلەمان دەنگەکان بۆ بەرژەوەندی عەراقچی کۆدەکاتەوە. ئینجا پرسیارەکە ئەوە دەبێت کە ئایا لیژنەی جێبەجێکاری ڕێگە بە دەنگدان لەسەر هەر یەکێک لەو دوو پیاوە دەدات یان نا.

دۆسیەی مەیداری تاقیکردنەوەیەکە بۆ هێزی پزیشکیان، چونکە پێشتر یەک وەزیری، عەبدولناسر هەمەتی، وەزیری ئابووری، بە لێپرسینەوە لەدەست داوە. بەڵام دەکرێت لایەنێکی ئەرێنیشی هەبێت. ئەگەر باڵی پایداری هەوڵ بدات و سەرنەکەوێت لە بەدەستهێنانی دەنگەکان بۆ لێپرسینەوە لەگەڵ عەراقچی، ئەوە باڵەکە بێمتمانە دەکات و ڕێگە بە پزیشکیان و میانڕەوە نیسبییەکانی تر دەدات کە توندڕەویی ناوخۆییان کۆنتڕۆڵ بکەن. ئەگەر دەسەڵاتی ناوەندی پشت لە پایداری بکات و هەردوو پیاوەکە ڕزگار بکات، ئەوە بەڵگە دەبێت لەسەر ئەوەی ڕیفۆرمخوازان و سوپا لە دەوری ڕژێم و بەرەو هاوسەنگییەکی نوێ کۆدەبنەوە.

کەس لەبیری نەچووەتەوە کە مەیداری نزیکەی چارەک سەدە لەمەوبەر وتەی «جامی ژەهر» بۆ خامنەیی کرد. ئەگەر مەیداری ڕزگاری بێت، لە کاتێکدا موجتەبا خامنەیی بە فەرمی ڕێبەری باڵایە، بە نزیکەیی دڵنیاییەوە دەریدەخات کە ڕێبەری باڵای خەیاڵی هێشتا وتەی کۆتایی نییە.