ئەتیۆپیا ئەو جەنگندەرە ڕووسییانە وەردەگرێت کە واشنتن لە میسری ڕەتکردنەوە

لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، ئەبی ئەحمەد، سەرۆک‌وەزیرانی ئەتیۆپیا، لە مۆسکۆ ڕایگەیاند کە ئەتیۆپیا ١٢ فڕۆکەی جەنگی ڕووسی Su-35 وەرگرتووە و چوار باتەری بەرگری ئاسمانی S-400یش بەدوایدا دێن، بەڵام ڕاپۆرتە دواترەکان ئاماژەیان کرد کە ئەتیۆپیا تەنها دوو فڕۆکەی سەرەتایی وەرگرتووە و خشتەی گەیاندنی ئەوانی تر ڕوون نییە. تەنانەت دوو فڕۆکەش پرسیارێکی ناخۆش لەبەردەم واشنتن دادەنێن.

لە ساڵی ٢٠١٩دا، مایک پۆمپیۆ، وەزیری دەرەوە، میسری ئاگادار کردەوە کە کڕینی Su-35 لە ڕووسیا دەکرێت ببێتە هۆی سزادان لەژێر یاسای «بەرەنگاربوونەوەی دوژمنانی ئەمریکا لە ڕێگەی سزاکانەوە» (CAATSA). لە کۆتاییدا قاهیرە واز لە پلانەکانی هێنا. حەوت ساڵ دواتر، ڕکابەری سەرەکیی ئەو وڵاتە هەمان جەنگەڤانەی ڕووسی بەدەست دەهێنێت. ئایا واشنتن هەمان پێوەر جێبەجێ دەکات؟

ئەم ڕاگەیاندنە دوای ساڵێک دێت کە تێیدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆک، چەند جارێک گڕوتینی میسری سەبارەت بە بەنداوی گەورەی ڕێنیسانسی ئەتیۆپیا دووپات کردەوە. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ترەمپ نامەیەکی بۆ عەبدولفەتاح السیسی، سەرۆکی میسر، نوسی و پێشنیازی زیندووکردنەوەی ناوبژیوانیی ئەمریکی کرد. لە کۆبوونەوەی G7 لە ئیڤیانی فەڕەنسا، لە ١٧ی حوزەیران، ترەمپ بە ئاشکرا بە سیسی گوت کە ئەتیۆپیا بە ناڕەوایی لەگەڵ میسر هەڵسوکەوتی کردووە و نیلی وەسف کرد کە لەوەی دەبێت زیاتر بەتاڵ دەبێت.

ئایا ئەمە مانای ئەوەیە کە واشنتن میسری لەسەر ئەتیۆپیا هەڵبژاردووە؟ نەخێر، بە تەواوی نا. وتاری ئاشکرای ترەمپ زیاتر لای قاهیرە بووە، بەڵام دامەزراوەکانی ئەمریکا بەردەوام بوون لە هەڵگرتنی پەیوەندی لەگەڵ ئادیس ئەبەبا. لە ٢١ی ئابدا، حکومەتی ئەتیۆپیا ڕاپۆرتی لە ڕاوێژکاری لەگەڵ پێنتاگۆن و ڕێککەوتنێک بۆ فراوانکردنی هاوکاری بەرگری دا. هەرچەندە پێنتاگۆن ڕاگەیەنراوێکی هاوشێوەی بڵاو نەکردووەتەوە، بەڵام بەوەشدا ئاماژە دەکات کە سیاسەتێکی یەکگرتووی ئەمریکی دژ بە ئەتیۆپیا نییە.

ئەم جیاوازییە گرنگە. ئەتیۆپیا بەنداوەکە وەک پڕۆژەی کارەبا و وەک سەلماندنی سەروەری دەبینێت. میسر، کە زۆر پشت بە نیل دەبەستێت، لە کەمی ئاو لە ماوەی وشکەساڵیی درێژخایەندا دەترسێت. ناوبژیوانی ئامانجی گەیشتن بە ڕێککەوتنە لەسەر ڕێساکانی کارکردنی هاوێشتەکە، هاوبەشیی زانیاریی پشتپێبەستراو، و ڕێگایەک بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان هەیە. سەرۆکێک کە بەردەوام گڕوتینی یەک لایەن پشتگیری دەکات، ئەمە قورستر دەکات. کڕینەکەی ئەبی ناکرێت تەنها لەسەر ترەمپ بخرێتە پاڵ، چونکە وەک ڕاپۆرت کراوە، ئەتیۆپیا لە ٢٠٢٢دا داوای شەش فڕۆکەی Su-35ی کردبوو.

ژینگەی ئەمنیی ڕاستەوخۆی ئەتیۆپیا خراپتر دەبێت. شەڕی سەرلەنوێ لە هەرێمە باکوورییەکانی و هەست‌وهەڵمەستییە سەرسوڕهێنەرەکان لەگەڵ ئەریتریا، نرخی هەر کڕینێکی سەربازی بەرز دەکەنەوە. لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، وەزارەتی دەرەوە ئاگاداری دا کە ململانێیەکی تر لەنێوان ئەتیۆپیا و ئەریتریا دەکرێت هەموو شاخی ئەفریقیا ناجێگیر بکات و هاوکاریی ئەمریکا لەگەڵ هەردوو وڵات بخاتە مەترسییەوە. ئەو ئاگادارییە وێنەیەکی ڕوونتر لە ئەولەوییە فەرمییەکانی ئەمریکا دەدات لەوەی کە تەنها لێدوانەکانی سەرۆک بدات.

بۆ مۆسکۆ، ئەم ڕێککەوتنە تەنها بەڵێنی داهاتی هەناردە نییە. ڕووسیا پەیوەندییەکی بەرگریی دیکە لە ناوچەیەکی کێشەئامێزدا بەدەست دەهێنێت. ئەتیۆپیا دەستی دەگات بە ئامرازێک کە دەرئەنجامی سیاسیی بۆ ئەو وڵاتانەی هەیە کە بەدوای پەیوەندیی نزیکتر لەگەڵ واشنتن دەگەڕێن. پرسیارەکە ئەوەیە ئایا ئەو دەرئەنجامانە بە یەکسانی جێبەجێ دەکرێن.

خاڵی ٢٣١ی CAATSA بۆ سزادان پێشبینی دەکات، لەسەر مامەڵەی بەرچاو لەگەڵ بەشە دیاریکراوەکانی سەکتۆری بەرگری یان هەواڵگریی ڕووسیا، بە مەرجی مەرجە یاساییەکان، لێبوردنەکان و دەسەڵاتەکانی لابردن. پۆمپیۆ ئەو چوارچێوەیەی لە دژی کڕینی پێشنیازکراوی میسر بەکار هێنا. مامەڵەکەی ئەتیۆپیا شایەنی هەڵسەنگاندنە لەژێر هەمان یاسادا. ئەمە مانای ئەوە نییە کە سزاکان بە خۆکارانەن، یان کە بێ لێکۆڵینەوە لە ڕاستییەکان ئەنجامێکی هاوشێوە بە یاسایی پێویست بێت.

واشنتن ڕووبەڕووی دوو مەترسی دەبێتەوە. بێدەنگی بەبێ ڕوونکردنەوە، ئاگاداریی پێشووی بۆ قاهیرە هەڵبژێردراو دەردەخات. هەڕەشەیەکی خێرا و بێ‌هەژماری دژ بە ئادیس ئەبەبا دەکرێت هەڵوێستی مۆسکۆ بەهێز بکات و متمانەی ئەمریکا وەک ناوبژیوان زیاتر لاواز بکات. وەڵامەکە پێداچوونەوەی یاساییی شەفافە، نەک سزایەکی دیپلۆماسیی بەهەستەکە.

ئەمریکا هێشتا کەناڵی کاریگەریی هەیە. ئەتیۆپیا هێشتا لەژێر ڕێککەوتنێکی ٣.٤ ملیار دۆلاریی سندوقی دراوی نێودەوڵەتیدایە. ئەو پڕۆگرامە بۆ جێگیرکردنی ئابووریی گشتییە. نابێت ببێتە جێگرەوەی ئەو پڕۆسە یاساییەی کە مامەڵەی چەکی ڕووسی ڕێکدەخات. پەیوەندیی ئەمنی و دیپلۆماسیی ئەمریکا هەروەها دەبێت کراوە بمێنێتەوە، بەتایبەتی لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاڵۆزی لەگەڵ ئەریتریا.

ڕێبازێکی یەکگرتووی ئەمریکی هەروەها دەبێت جیاوازی بکات لەنێوان کڕینەکە و گەیاندنەکەدا. ئەو دوو فڕۆکەیەی لە مۆسکۆ نیشان دران، ناتوانن گەیشتنی هێزێکی کارپێکردوو و چالاکی فڕۆکە لە ئەتیۆپیا بسەلمێنن. هەروەها باتەرییە بەڵێن‌دراوەکانی S-400 ئەوەش ناتەواو دەکەن کە تۆڕێکی بەرگری ئاسمانی هەنووکە توانای پاراستنی بەنداوەکەی هەیە. هەرچەندە واشنتن وردتر بێت لەسەر ئەوەی ڕووسیا چی دابین کردووە، هەر بڕیارێکی سزادان متمانەپێکراوتر دەبێت. ئەو ڕێک‌ڕەوشتە گرنگە، کاتێک حکومەتە ناوچەییەکان چاوەڕێی نیشانەکانی پێوەری دووانەن و کاتێک کۆنگرێس دەبێت بڕیار بدات ئایا دەسەڵاتی جێبەجێکردن یاساکە بە شێوەیەکی یەکگرتوو جێبەجێ دەکات.

ترەمپ دەبێت بگەڕێتەوە بۆ ناوەرۆکی پێشنیازی ناوبژیوانییەکەی لە کانوونی دووەم. میسر پێویستی بە پاراستنی متمانەپێکراو هەیە لە کاتی وشکەساڵیدا. ئەتیۆپیا پێویستی بە دانپێدانان بە مافی بەرهەمهێنانی کارەبا و بەدواداچوونی گەشەپێدان هەیە. ڕێسای کارکردنی ڕێککەوتوو بە کاریگەرانەتر لە پێشبڕکێی چەکداری بەدرێژایی نیل، پارێزگاری لە هەردوو بەرژەوەندی دەکات.

فڕۆکەکانی Su-35 نیشان نادەن کە ئەتیۆپیا واز لە واشنتن هێناوە، بەڵام نرخ و زیانی ناڕوونی دەردەخەن. ئەمریکا ناتوانێت سزاکانی چەکی ڕووسی دژ بە میسر بەکار بهێنێت و پاشان ڕەت بکاتەوە مامەڵەکەی لەگەڵ ئەتیۆپیا ڕوون بکاتەوە. هەروەها ترەمپ ناتوانێت چاوەڕێ بکات ئادیس ئەبەبا متمانە بە ناوبژیوانییەکەی بکات، لە کاتێکدا بەو شێوەیە دەدوێت کە گوایە داواکاری قاهیرە ڕاستیی تەواوکراون. ئەگەر واشنتن یەکگرتوویی و شەفافیەت لە ڕێبازەکەیدا نەگرێتە ئامێز، مۆسکۆ لە پشتەوە چاوەڕێیە.