ململانێی ناوخۆیی ئێران لەسەر خۆپیشاندانەکانی شەقامەکانی تاران

لە ماوەی ئۆپەراسیۆنی «ئێپیک فیوری» (Epic Fury)دا، کۆماری ئیسلامی لایەنگرانی خۆی هاندا کە شەوانە لە شەقامەکان کۆببنەوە بۆ پیشاندانی هێز و کۆنتڕۆڵکردنی بۆشاییە گشتییەکان لە بەرامبەر خۆپیشاندەرانی دژی ڕژێم. توندڕەوترین توێژەکانی ڕژێمەکە ئەم دۆسیەیەیان خستە ژێر دەستی خۆیان و نایانەوێت دەستی لێ بەردەن. چەند مانگێک دواتر، خۆپیشاندانە شەوانەکان هێشتا بەردەوامن، بەڵام ئێستا بەرپرسانی ڕژێم بە کەمی گەرمی و دڵسۆزیی ئایدیۆلۆژی تاوانبار دەکەن، ئەمەش بووەتە هۆی درزێک لە ناو ڕژێمەکەدا.

ئەم خۆپیشاندەرانە بە گشتی پەیوەستن بە بەرەی پایداری (Paydari Front)، کە سەعید جەلیلی، دانوستانکارێکی پێشووی دۆسیەی ئەتۆمی و کەسایەتییەکی توندڕەو، سەرکردایەتی دەکات و لەناو بەشێک لە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی پشتیوانی هەیە. لە وتاربێژەکاندا زۆرجار بەرپرسانی پێشووی حکومەتی سەرۆکی کۆچکردوو ئیبراهیم ڕەئیسی دەبینرێن. ڕەئیسی لەلای خۆپیشاندەراندا تەقریبەن پێگەیەکی ئەفسانەیی وەرگرتووە. وتاربێژەکان چیرۆک لە ماوە کورتەکەی سەرۆکی پێشوو دەگێڕنەوە بۆ ئەوەی وەک ڕابەرێکی دانا، پاکخوو و بڕیاربەجێ بەرزی بکەنەوە، بە پێچەوانەی بڕیاردەرانی ئێستا کە بە بۆچوونی ئەوان، بە قبووڵکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتن لە سەرەتادا و پاشان چوونە ناو ئەم هاوسەنگییە ناجێگیرەی ئێستا، کۆماری ئیسلامییان فرۆشتووە، لەجیاتی ئەوەی جەنگەکە بە تەواوی بەردەوام بکەن.

باوترین ئامانجی هێرشەکانی خۆپیشاندەران حەسەن ڕووحانی، سەرۆکی پێشوویە. لە کۆبوونەوەکاندا نەفرەتی لێ دەکەن، تەنانەت پلاکاردیش بەرز دەکەنەوە کە پێی دەڵێن شەیتان. ئەم توڕەییە لەبەر ئەوەیە کە ڕووحانی پشتیوانی ڕێککەوتنی ئەتۆمیی ٢٠١٥ی کرد، واتە پلانی هاوبەشی چالاکیی هەمەلایەنە (Joint Comprehensive Plan of Action)، و بەرگری لەوە کردووە کە جەنگەکە کۆتایی پێ بهێنرێت و ڕژێمەکە بە شێوەیەک ئاڕاستە بکرێتەوە کە بتوانێت وەڵامی نیگەرانییە ڕۆژانەکانی ئێرانییەکان بداتەوە.

کەمێک دوای ئەوەی ئاگربەستەکە جێبەجێ کرا، داواکاری بۆ کۆتاییهێنان بە خۆپیشاندانەکان دەستی پێکرد. بەڵام کەسایەتییە سەرەکییەکانی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی بەرگرییان لە خۆپیشاندانەکان کردووە. فەرماندەی تهران بە واتایەکی ڕوون گوتی ئەگەر خەڵک بیانەوێت بێنە دەرەوە، ئەوا بەردەوام دەبن.

Nour News، کە نزیکە لە دامەزراوەی سیاسەتی ئەمنی، وتارێکی بڵاوکردەوە بە ناونیشانی «چۆن ‹پێویستیی نەتەوەیی› لە شەقامەوە بۆ سەر پیادەڕەو دوور بخرێتەوە»، کە ئاماژەی بە خۆپیشاندانەکان دەکرد. لە وتارەکەدا هاتبوو کە بەرگری «پێویستییەکی نەتەوەیی»یە و مەیدانە سەربازی و دیپلۆماسی و کۆمەڵایەتییەکان سێ لای سێگۆشەی بەرگری پێکدەهێنن. لە وتاری سەرنووسەردا هاتبوو: «ئەزموونی دوو جەنگی پێشوو دەریخستووە کە مووشەک و سیستەمە بەرگرییەکان بەبێ پشتیوانیی کۆمەڵایەتی ڕێگری جێبەجێ ناکەن»، بەڵام ڕووداوە شەوانە بەردەوامەکان گۆڕاون بۆ «یەکلاکردنەوەی ناکۆکیی سیاسی»، کە یەکگرتوویی دادەڕزێنێت.

ناکۆکییەکە لەسەر خۆپیشاندانەکان نییە، بەڵکو لەسەر ئەوەیە کە لە چی دەچن. بەرەی پایداری باوەڕی بە «جەنگ تا سەرکەوتن» هەیە، کە واتای ڕووخانی ئیسرائیل و دەرچوونی هێزەکانی ئەمریکایە لە ناوچەکە. دەسەڵاتدارانی ڕژێم تێدەگەن کە هاوسەنگیی ئێستا بە قازانجی ئێرانە و ئێرانیش بۆ ماوەی درێژ لە ناویدا دەمێنێتەوە. لە ناوخۆدا، ناکۆکییەکە هەروەها لەسەر زیاتربوونی پاشەکشەی ڕژێمەکەیە لە بەرامبەر یاخیبوونی گەلی ئێران لە یاساکانی ئیسلامی.

مەسعود پەزەشکیان، سەرۆک کۆمار، و محەممەد-باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمان، بەردەوام جەخت دەکەنەوە کە گەڕانەوە بۆ ڕێککەوتنی مانگی حوزەیران لە بەرژەوەندیی ئێراندایە. جەلیلی تاکە ئەندامی ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی بوو کە دژی دەنگی دا. محەممەد-باقر زۆلغەدر، سکرتێری ئەو کات، مافی دەنگدانی نەبوو. لەو کاتەوە گۆڕدراوە، بە ئەگەری زۆر بە داواکاریی پەزەشکیان.

لە ناوخۆدا، توندڕەوترین کۆنەپارێزەکان ماوەیەکە نیگەرانن لەوەی ڕژێمەکە هەڵوێستی ئیسلامیی خۆی لەدەست دەدات. سەرکوتی خۆپیشاندەران لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ و ئەو سەرکەوتنەی لە جەنگەکەدا پێیان وایە بەدەستیان هێناوە، ورەیان بەرزکردووەتەوە و باوەڕیان پتەو کردووە کە دەتوانن بەرەنگاری سکۆلارییەتیی گەشەکردووی کۆمەڵگا ببنەوە. عیززەتوڵڵا زەرغامی، سەرۆکی پێشووی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کۆماری ئیسلامیی ئێران (Islamic Republic of Iran Broadcasting) و ئەندامی کابینەی ڕەئیسی، لە تویتێکدا نووسی کە فیلم و ڕۆمانی The Handmaid’s Tale‌ی بینیوە و خوێندووەتەوە و ناوی نا «ئاگاداری بۆ ڕژێمە ئایدیۆلۆژییەکان». سەرنجڕاکێشە کە زەرغامی ئەفسەرێکی باڵای پێشووی پاسداران بووە و پێشتر نزیک بووە لە جەلیلی. Khabar Online، کە پێدەچێت لە ژیانی عەلی لاریجانیدا لێی نزیک بووبێت، بە شێوەیەکی ئەرێنی ئەم بابەتەی بڵاوکردەوە.

لە کۆتاییدا، شەڕێک لە پشتەوە دروست دەبێت لەسەر ئەوەی کێ سەرکردایەتیی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەکات. پەیمان جەبەلی، سەرۆکی ئێستا، هاوڕازی جەلیلییە و کاتێک جەلیلی سکرتێر بوو، بەرپرسی میدیایی ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی بوو. ماوەی پێنج ساڵی جەبەلی ئەم پاییزە کۆتایی دێت. لە ماوەی دەسەڵاتیدا، ئەو پێگەیەی بەکارهێناوە بۆ بەرەوپێشبردنی هەڵوێستەکانی پایداری و هێرشکردنە سەر ڕەخنەگران، تەنانەت وتارەکانی پەزەشکیان و قالیبافیشی سانسۆر کردووە.

ئەلیتی ڕژێمەکە هەوڵدەدات کاریگەریی توندڕەوترین لایەن کەم بکاتەوە. تەنها لەم هەفتەیەدا، غوڵام-حوسێن موحسینی-ئەژەئی (Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i)، سەرۆکی دەستەی دادوەری، توڕەیی بەرەی پایداریی هەڵگیرساند بەوەی سکاڵانامەی تاوانباریی گەندەڵیی دژی دوو وەزیری ڕەئیسی ئاڕاستە کرد.

یەکەم، کاریگەریی پایداری وێرانکەرە و داواکارییە سیاسییەکانی پووچن. بەڵام هەروەک عەلی خامنەیی جارێک دوای دۆڕانی جەلیلی لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا پێی گوت، دەنگدەرانی جەلیلی ناوکی ڕژێمەکە پێکدەهێنن و کۆماری ئیسلامی بۆ مانەوە پێویستی پێیانە. دووەم، وەک پشتیوانیی پاسداران دەریدەخات، پایداریش پشتیوانە بەهێزەکانی خۆی هەیە.

سیاسەتی ناوخۆیی و ئاڕاستەی ڕژێمەکە هەمیشە دەبوایە دوای مردنی عەلی خامنەیی بگۆڕێت، هەروەک خامنەیی خۆی ڕژێمەکەی زیاتر ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوە کرد و لە ئیسلامخوازیی ناوخۆیی دووری خستەوە. بە مردنی ئەو، و لەبەرچاو نەبوونی کوڕ و جێنشینەکەی لە مەیداندا، ئەم ململانێیانەی ئێستای دەسەڵات دەکرێت شێوەی کۆماری ئیسلامی بۆ چەندین ساڵ، ئەگەر نەڵێین چەندین دەیە، دیاری بکەن.