ئایا عەلی الزەیدی هەڵەکانی عادل عەبدولمەهدی دووبارە دەکاتەوە؟

هەڵبژاردنەکان لە عێراقدا ڕاستەقینەن. لەوانەیە ئەمە تەنیا وڵاتێکی عەرەبی بێت کە تێیدا هیچ کەسێک، نە سیاسەتمەدار و نە هاوڵاتیی ئاسایی، هیچ وێنایەکی نییە لەوەی کاتێک بەرەو سندوقە دەچن سەرۆکوەزیرە نوێیەکە کێ دەبێت. بەڵام دیاریکردنی سەرۆکی حکومەت پرۆسەیەکە کە مانگێکانی دانوستان لەنێوان پارتە سیاسییەکانی عێراق و گەورەپیاوەکانیان، کە زۆرجار هەڵنەبژێردراون، لەخۆ دەگرێت.

نزیکەی شەش مانگە لەوەدا تێپەڕیوە کە چوارچێوەی هاوئاهەنگی، کۆمەڵە سیاسییە شیعەکە و براوەی زۆرترین دەنگ، عەلی الزەیدی وەک «کاندیدی لێکتێگەیشتن» ناوبرد، دوای ئەوەی لەنێوان لایەنەکاندا بن‌بەست ڕوویدا لەسەر پشتگیری کاندیدە ناسراوترەکان. سەرۆک نیزار عەمیدی هەر ئەو ئێوارەیە دەستنیشانی کرد، تەنیا کەمێک پێش دواودەمی دیاریکراوی دەستووری.

الزەیدی تەنیا ١٦ ساڵ بوو کاتێک هێزەکانی ئەمریکا «شۆک و تۆقاندن»یان بەسەر بەغداددا دا و کۆتاییان بە دەسەڵاتی چارەکەسەدەیی سەدام حوسێن هێنا. لە سەدا ٥٢ی عێراقییەکان دوای ڕووخانی سەدام لەدایک بوون و زۆرێکی دیکەش، وەک الزەیدی، لەژێر سیستەمە نوێیەکەدا گەورە بوون. الزەیدی زیرەک بوو، پەیوەندیی سیاسی دروست کرد، باش مانۆڕی کرد و یاری پاتڕۆناژیی کرد. عێراق، سەرەڕای چاکبوونەوەکانی دوایی، هێشتا لەنێو گەندەڵترین وڵاتانی جیهاندایە.

هەروەک چۆن هەندێک لە بازرگانانی عەرەبە سوننەکان لەژێر سەدامدا دەوڵەمەند بوون و زۆرێک لە بازرگانانی کورد ژیان و گرێبەستەکانیان قەرزاری پاتڕۆناژی مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستانن، الزەیدی یەکێک بوو لە سەرکەوتووترینی دەوڵەمەندە نوێیەکانی شیعە.

ئەو خاوەن و بەڕێوەبەری گرووپی العویس بوو، کۆنگڵۆمێرێتێکی پێکهاتوو لە ١٥ کۆمپانیا، هەروەها پێکارەی پرۆگرامەکەی دابینکردنی خواردن بۆ سیستەمی کارتی خۆراکیی دەوڵەت و خزمەتگوزاریی خواردن بۆ هێزە چەکدارەکانی عێراق. ژمارەیەک ئەندامی پەرلەمان ئەو گرووپە و بانکی ئیسلامی الجنوب، کە لە ٢٠١٦ دامەزراندی، بە گەندەڵی تۆمەتبار کرد. هەروەها سەرۆکی الوطنیە بوو، کۆمپانیای هۆڵدینگی نیشتمانی کە لە ٢٠١٧ دامەزرا و بەرژەوەندیی هەبوو لە کشتوکاڵ، خانووبەرە، بانکداری، تەکنەلۆژیای زانیاری، میدیا، لۆجیستیک و وزەی خۆر، هەروەها بەرژەوەندیی دیکەشی لە هایپەرمارکێتەکانی تعاون و خزمەتگوزاریی نەوتدا هەبوو. سەرۆکایەتی ئەنجومەنی بەڕێوەبەرانی زانکۆی الشعب و پەیمانگای پزیشکی عەشتاری دەکرد.

تیۆری پشت دیاریکردنی الزەیدی ئەوە بوو کە بتوانێت ڕووخسارێکی تازە و ڕێبازێکی پراکتیکیتر بۆ سیاسەتی عێراق بهێنێت. کۆشکی سپی بۆ دوو هۆکار پشتگیریی لێکرد: یەکەم، ئەو نووری المالیکی نەبوو، سەرۆکوەزیرە پێشووی گەندەڵ و تایفەگەرا کە دووبارە سەروەریی عێراقی بۆ قازانجی کەسی بە ئێران فرۆشت؛ و دووەم، الزەیدی بەڵێنی دا کە بەجددی دەست دەکات بە چەک‌لەدەست‌گرتنەوەی میلیشیا ئێران‌پشتیوانکراوەکان. ئەمە پابەندبوونێک بوو کە الزەیدی لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی کۆشکی سپیدا لەگەڵ سەرۆک دۆناڵد ترەمپ دووبارەی کردەوە: «هیچ پێویستییەک بە ئامادەبوونی هیچ لایەنێکەوە نییە. … هەرگیز قبوڵ ناکەین هیچ دەزگایەک لە دەرەوەی کۆنترۆڵی دەوڵەت چەک هەڵگرێت.»

ئەمە خەیاڵ‌کردن بوو. لەوانەیە الزەیدی هەڵبژاردەی سەرۆکوەزیرە پێشووی عێراق محەمەد شیاع السودانی بووبێت لە کۆبوونەوەی چوارچێوەی هاوئاهەنگیدا، بەڵام الزەیدی هەم بەرزبوونەوەی سیاسی و هەم سامانی، هەردووکی قەرزاری المالیکی بوو. وەک پێشینیەکان، الزەیدی ئەوەی بە سەرۆکی ئەمریکا گوت کە دەیویست بیبیستێت، پاشان پێچەوانەکەی کرد. لێکتێگەیشتننامەی ترەمپ (Memorandum of Understanding) لەگەڵ ئێرانیش فشاری لەسەر الزەیدی کەمکردەوە و المالیکی و سەرکردەکانی دیکەی نوێنەری ئێران‌لایەنگری وەک هادی العامری، قەیس الخزعەلی و قوباد تاڵەبانی قایل کرد کە دەتوانن لە فشاری ئەمریکا زیاتر بەردەوام بن.

الزەیدی نەک تەنیا بەرگری لە بەڵێنەکانی خۆی کردووە بۆ لەژێرکۆنترۆڵهێنانی فەیلەقی بەدر، کەتائیب حزبوڵڵا و عەصائیب ئەهل الحەق و جێبەجێی نەکردوون، بەڵکو نووسینگەکەی بە ڕادەیەکی زیاتر هەوڵی داوە یارمەتی ڕێگا نوێیەکانی ڕەخنەکردنی ئێران بدات.

بۆ نموونە، یوسف خەلەف یوسف، سەرۆکی کۆمیسیۆنی ڕاوێژکاری و نوێنەری الزەیدی لە فۆڕەمی حوکمڕانیی ئینتەرنێت لە عێراق (Internet Governance Forum Iraq)، هەنگاو ناوە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو گرێبەستانەی دراونەتە Supercell، Enkidu و TeleCore، کە پێکەوە تەنها تۆڕی پەیوەندیی عێراق دروست دەکەن کە نە بە پێکهاتەی چینی تێکچووە و نە بە نوێنەرە بازرگانییە ئێرانییەکان وەک ScopeSky یان EarthLink Telecommunications (هیچ پەیوەندییەکی بە کۆمپانیای ئەمریکیی EarthLink LLC نییە).

مەترسییەکە تەنیا بێ‌کاریگەری یان فێڵ و فریودانی بەئەنقەستی الزەیدی نییە، هەروەها تەنیا زیادبوونی کاریگەری ئێران لە بەغداد نییە. ئامادەیی الزەیدی بۆ خۆفرۆشتن بە المالیکی ئێستا هەموو عێراق دەخاتە مەترسییەوە.

لە هاوینی ٢٠١٨، خۆپیشاندان لە بەسرە هەڵگیرسا دوای ئەوەی ئاوی پیسبوو وای کرد ١٠٠,٠٠٠ کەس بچنە نەخۆشخانە و هەزاران کەسی دیکەش نەخۆش بکەوێت. لە کاتێکدا زۆرێک لە ئەمریکییەکان شیعەکان وەک نوێنەرەکانی ئێران وێنا دەکەن، زۆرێک لە شیعەکانی عێراق ڕقیان لە ئێرانە. خۆپیشاندانەکان بە سووتاندنی کونسوڵخانەی ئێران کۆتایی هات.

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، عادل عەبدولمەهدی وەک سەرۆکوەزیران دەرکەوت، پێنج مانگ دوای هەڵبژاردنەکان. عەبدولمەهدی ڕووخسارێکی ناسراو بوو، تەمەنی ٧٦ ساڵ بوو و وەک وەزیری نەوت، وەزیری دارایی و جێگری سەرۆک خزمەتی کردبوو. لەبەر ئەوەی ئەو کەسێکی ناوخۆیی تەواوی سیستەمەکە بوو، عێراقییەکان ماوەیەکی هێمنیی زۆریان پێ نەدا.

عێراق دانیشتوانێکی خوێندەواری هەیە، بەڵام زانکۆکان زیاتر دەرچوو بەرهەم دەهێنن لەوەی دەوڵەت و کەرتی تایبەت بتوانن کاری بەواتا بۆیان دابین بکەن. لە ئەیلوولی ٢٠١٩، دەرچووانی بێکار دانیشتنەکانیان ڕێکخست، کە هێزە ئەمنییەکان بە تۆپی ئاو بەرەنگارییان بوونەوە. عەبدولمەهدی دواتر فەرماندەیەکی بەناوبانگی دژە داعش، سوپاجێگرلێوا عەبدولوەهاب الساعدی، لە کار دەرکرد. تووڕەیی گەیشتە لووتکە و لە ١ی تشرینی یەکەمدا، شیعە گەنجەکان لە بەغداد و بە درێژایی باشووری عێراق خۆپیشاندانیان ڕێکخست لەژێر دروشمی «نرید وطن» («نیشتمانێکمان دەوێت»). ئەمە پارتە ئایینییە شیعەکانی دەسەڵاتداری وەک گەندەڵ ڕەتدەکردەوە و سیستەمی سیاسیی بەرفراوانتریش وەک بێ‌دەنگکەرەوەی خەڵک، چونکە مامەڵەکردنی سەرکردەکانی پارتەکان لەسەر مەسندەکان بەسەر ویستی جەماوەر زاڵ دەبوو. ئەو جوڵانەوەیە بە «تشرین» ناسرا، بە پشتبەستن بە وشەی عەرەبیی عێراقی و شامی بۆ مانگی ئۆکتۆبەر.

وەڵامەکە دڕندانە بوو. هێزە ئەمنییە ئێران‌لایەنگرەکان فیشەکی ڕاستەقینەیان بەرەو خەڵک تەقاند و عەبدولمەهدی ئینتەرنێتی داخست. میلیشیاکان چالاکوانیان ڕفاند. بە پێی ڕاپۆرت، فەرماندەی هێزی قودسی ئێران قاسم سولەیمانی فڕیوە بەغداد بۆ یارمەتیدان لە هەماهەنگکردنی سەرکوتەکە. خۆپیشاندەران هێرشیان بردە سەر کونسوڵخانەکانی ئێران لە کەربەلا و نەجەف. لە ٢٨ی تشرینی دووەم، هێزە ئەمنییەکان چەند دەیەیەک خۆپیشاندەریان لە ناسریە بە گوللە کوشت. ڕۆژی دواتر، خوتبەی هەینی ئایەتوڵڵای گەورە عەلی السیستانی داوای لە پەرلەمان کرد پشتگیرییەکەی لە حکومەت پێداچوونەوەی پێ بکات، و عەبدولمەهدی دەستلەکارکێشانەوەی ڕاگەیاند، بەڵام هەر لە شوێنی خۆیدا مایەوە تا ئایاری ٢٠٢٠، کاتێک مستەفا الکاظمی، چالاکوانی پێشووی کۆمەڵگەی مەدەنی کە بووە سەرۆکی هەواڵگری، دەستی بە کار کرد.

الکاظمی چالاکوانانی نائومێد کرد. کاریزما نەبوو، نووسینگەکەی گەندەڵ بوو و لە بەرامبەر بێدەنگیدا ڕێگای بە ئێران دا. چاکسازیی کەمی لەژێر چاودێری خۆی جێبەجێ کرد. بەوەی المالیکی لەسەر جەماوەر پێشخست، الزەیدیش بە هەمان شێوە عێراقییەکان نائومێد دەکات. مەترسییەکە ئەوەیە کە، دوای ئەوەی جارێک بەڵێنی چاکسازییان قبوڵ کرد، خۆپیشاندەرانی عێراق جارێکی تر فریو ناخۆن. ئەگەر جوڵانەوەیەکی نوێی تشرین هەڵگیرسێت، خۆپیشاندەران تەواوی دەسەڵاتدارێتییەکە دەکەنە ئامانج، کە لەوانەیە مەترسی ڕووخانی عێراق و دەستێوەردانی وڵاتانی دراوسێی لێبکەوێتەوە.

لە بنەڕەتدا، ئەمە دەبێتە ئاگرێکی زۆر گەورە. پرسیارەکە ئێستا ئەوەیە ئایا ترەمپ دادەنیشێت و تەماشا دەکات لە کاتێکدا الزەیدی درۆی لەگەڵ دەکات و لە فرۆشتنی بەنزین بە ئاگرهەڵگیرسێنەران قازانج دەکات.