ڕێککەوتننامەی هاوبەشی ئابووری بەرفراوانی هیندستان و عومان و گرنگی ستراتیژیی ئەو هەنگاوە

ڕێککەوتننامەی هاوبەشی ئابووری بەرفراوان (CEPA) نێوان هیندستان و عومان لە ١ی حەزیرانی ٢٠٢٦ بەکارکەوت. ئەم ڕێککەوتننامەیە لە ١٨ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٥ لە مەسقەت، لە کاتی سەردانی نارێندرا مۆدی سەرۆک وەزیرانی هیندستان، واژۆ کرا. ڕێککەوتننامەکە بناغەی هاوکاریی قووڵتری ئابووری و ستراتیژی نێوان دوو وڵاتەکە دادەنێت.

کاتەکەی گرنگە، بە تایبەتی لەبەر ئەو ئاڵۆزی و تێکچوونەی لە هاتوچۆی دەریایی ناوچەکەدا بەردەوامە بەهۆی جەنگی ئێران. تەنگەی هورمز هێشتا یەکێکە لە گەرووتەنگە دەریاییە سەرەکییەکانی جیهانە؛ نزیکەی چارەکی بازرگانیی نەوتی گواستنەوە بە دەریا لە جیهان و نزیکەی پێنجیەکی بازرگانیی گازی سروشتیی شلکراوی جیهانی لێ تێدەپەڕێت. هەر تێکچوونێک لەم کۆریدۆرەدا کاریگەری لەسەر بازاڕەکانی وزەی جیهانی و ئاسایشی وزەی هیندستان، هەروەها لەسەر بەشداربوونی فراوانتری لە ناوچەکەدا، دەبێت.

ئەم ڕێککەوتننامەیە لە سنووری پەیماننامەیەکی بازرگانیی نەریتی دەرباز دەبێت. بازرگانیی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان، وەبەرهێنان، جووڵەی پیشەیی، بازرگانیی دیجیتاڵ و هاوکاریی زنجیرەی دابینکردن دەگرێتەوە. تایبەتمەندییەکی سەرەکیی ڕێککەوتننامەکە کەمکردنەوە و لابردنی باجە گومرکییەکانە. لە ژێر CEPA دا، هیندستان دەستگەیشتنی بێ باجی بۆ ٩٨.٠٨ لە سەدای هێڵە گومرگییەکانی عومان مسۆگەر کردووە، کە ٩٩.٣٨ لە سەدای هەناردەکانی هیندستان بۆ عومان دەگرێتەوە. ئەمە کێبڕکێکاریی بەرهەمە هیندییەکان بەهێز دەکات و دەرفەتەکانی هەناردەکردن لە بازاڕی عومان فراوان دەکات.

پیوش گویال، وەزیری بازرگانی و پیشەسازیی فیدراڵی، دەستپێکردنی ڕێککەوتننامەکەی ڕاگەیاند و پێشبینیی کرد کە دەبێتە میڵەستۆنێک لە ئەرکی نیودێلهی بۆ دروستکردنی ڕێگا بۆ خۆشگوزەرانیی خوێندکاران، پیشەوەران، ژنان، جوتیاران، ماسیگران و دامەزراوە بچووک و ناوەندەکان (Micro, Small, and Medium-sized Enterprises) لە ڕێگەی کردنەوەی بازاڕی نوێ، بەهێزکردنی هەناردەکردن، ڕاکێشانی وەبەرهێنان و خێراکردنی دروستکردنی هەلی کار. ئەم ڕێککەوتننامەیە هەروەها گرنگە، چونکە دەرفەتی زیاتر دەڕەخسێنێت و دەبێتە هاندەرێک بۆ ئەوەی هیندستان بازرگانیی خۆی لەگەڵ کەنداوی فارس، ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا و بازاڕەکانی دیکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست فراوان بکات.

بەپێی شارەزایانی بواری پیشەسازی، ئەم ڕێککەوتننامەیە چوارچێوەیەک بۆ پەیوەندییەک دروست دەکات کە بۆ پێداویستییەکانی وزەی هیندستان گرنگ و بنەڕەتییە، بەتایبەتی کاتێک هیندستان هێشتا پشتی بە هاوردەکردنی نەوتی خاو، گازی سروشتی و پترۆکیمیاوییەکان دەبەستێت.

ڕێککەوتننامەکە لە کاتێکدا دێت کە هەردوو وڵات هەوڵ دەدەن بەرگریی زنجیرەی دابینکردن و وەبەرهێنان لە کەنداوی فارس جێگیر بکەن. ڕێککەوتننامەکە هەوڵەکانی هیندستان بۆ جۆراوجۆرکردنی زنجیرەکانی دابینکردن و بنیاتنانی تۆڕی بازرگانیی بەهێزتر پێشدەخات. هیندستان خۆی وەک ناوەندێکی پیشەسازی و خزمەتگوزاری دادەنێت، لە کاتێکدا عومان خۆی وەک دەروازەیەکی لۆجیستی و وزە لە ژێر «دیدگای ٢٠٤٠» دا پێشکەش دەکات. چاوەڕوان دەکرێت عومان ببێتە ناوەندێکی ستراتیژیی پیشەسازی، لۆجیستی و دووبارە هەناردەکردن بۆ ئەو بزنسە هیندییانەی دەیانەوێت دەستگەیشتنی فراوانتریان بۆ بازاڕەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەبێت.

شوێنەوەی ستراتیژیی عومانیش بەها زیاد دەکات. بەشێکی گەورەی کەنارەکەی لە دەرەوەی تەنگەی هورمزە، و بەندەرەکانی وەک دوقم، سەلالە و سوحار ڕۆڵێکی بەردەوام زیاتر وەک ناوەندی لۆجیستی، گواستنەوەی نێوان‌بەندەر (transshipment) و پیشەسازی دەبینن، کە ئەمەش لاوازیی هیندستان کەم دەکاتەوە. شوێنی عومان لەسەر ڕێڕەوە سەرەکییەکانی دەریایی، لەگەڵ دەستگەیشتنی هیندستان بە ئاسانکارییەکانی بەندەری دوقم بۆ لۆجیستی و پشتیوانیی دەریایی، ئامادەبوونی نیودێلهی لە ڕۆژئاوای زەریای هیند بەهێز دەکات. CEPA ڕەهەندێکی ئابووری بۆ ئەم پەیوەندییە ستراتیژییە زیاد دەکات.

ئەم ڕێککەوتننامەیە هەروەها گرنگە، چونکە عومان هاوبەشێکی جێگیرکەرە لەم ناوچەیەدا و پەیوەندیی باشی لەگەڵ هەموو وڵاتە ڕکابەرەکانی ناوچەکەدا هەیە، وەک ئەمریکا، ئیسرائیل، وڵاتانی دیکەی عەرەبیی کەنداو و ئێران.

ئەم ڕێککەوتننامەیە دەتوانێت ببێتە هاندەرێک بۆ بەشداربوونی فراوانتری هیندستان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هەرچەندە عومان بەشێک نییە لە India Middle East Economic Corridor، بەڵام هاوکاریی ئابووریی فراوانی هیندستان لەگەڵ عومان دەتوانێت تەواوکەری هەوڵەکانی پەیوەندیسازیی پەیوەست بە Corridor بێت. عومان هەروەها دەتوانێت وەک خاڵێکی ستراتیژی کار بکات و پشتگیریی ئەم هاوبەشییە دەرچوونە نوێیانە بکات. جێگیریی عومان وای لێ دەکات ببێتە لەنگەرێکی بەسوود بۆ فراوانبوونی ئابووری و دیپلۆماسیی هیندستان لە ناوچەکەدا.