بەرپرسانی دژە تیرۆری ئەمەریکا هەڵەکانی پاکستان لە سۆماڵدا دووبارە دەکەنەوە

سەرۆک عەبدولڕەحمان محەمەد عەبدوڵڵاهی («ئیڕۆ») سەردانەکەی بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بەردەوامە، لەگەڵ پڕۆگرامێکی قورس لە کۆبوونەوە لەگەڵ بەرپرسانی حکومەت و ناوەندەکانی توێژینەوە لە واشنتن. بەڵام هێشتا وا دەردەکەوێت هەوڵی دانپێدانانی ئەمەریکا بە سۆماڵیلاند لە شوێنەکەی ڕاوەستاوە. لە کاتێکدا ئیدارەی ترەمپ قسەی خۆی دەگرێت، ئەوانەی ناوەوە دەڵێن تاوانەکە لە دوو نووسینگەیە: یەکێکیان کریس لاندۆ، جێگری وەزیری دەرەوەی ئەمەریکایە، کە تا پێی نەوترێت بە پێچەوانەوە، ئامادە نییە دەربچێت لە سیاسەتێکی موقدیشۆ-ناوەندی کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی هیلاری کلنتن وەزیری دەرەوە. کۆسپەی دووەمیش، بە پێی هەواڵەکان، نووسینگەی دژە تیرۆری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییە. بەرپرسانی ئەوێ نیگەرانن کە دانپێدانان بە سۆماڵیلاند هاوکاریی بەردەوامی دژە تیرۆری ئەمەریکا لەگەڵ سۆماڵ لاواز بکات.

سوپای ئەمەریکا ماوەیەکی درێژە ڕاهێنەر و هێزی تایبەتی ناردووە بۆ سۆماڵ، بۆ بەهێزکردنی شەڕی ئەو وڵاتە دژی ئەلشەباب و پشتگیریکردنی هێزەکانی پاراستنی ئاشتی یەکێتی ئەفریقا. لە کاتێکدا سەرۆک دۆناڵد ترەمپ لە ماوەی یەکەمی سەرۆکایەتیی خۆیدا هێزەکانی ئەمەریکا لە سۆماڵ کشاندەوە، سەرۆک جۆ بایدن دوای ئەوەی دەستبەکار بوو گەڕاندنییەوە. بە پێی هەواڵەکان، ژمارەیەکی بچووک لە هێزەکانی ئەمەریکا لە فڕگەی بەلەدۆگلە هەن، بنکەیەکی کۆنی ئیتاڵییە لە ناوەوەی خاکەکە و دوور لە موقدیشۆ. هەروەها بەپێی هەواڵەکان، هەندێک ستافی ئەمەریکی لە ناوچەی کۆمپاوەندی هەلانە کار دەکەن کە لەگەڵ ئەرکەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و یەکێتی ئەفریقا هاوبەشی پێ دەکەن. هەروەها بەپێی هەواڵەکان هەندێک لە سیڵزی دەریایی (Navy SEALs) و هێزی تایبەتی دیکە لە بۆساسۆ و کیسمایۆ هەن. هەروەها، بە لایەنی کەم بۆ ماوەیەکی کاتی، ستافی ئەمەریکی لە بایدۆا، دووساماریب و جۆهەر بووە.

سەرباری ئەوە، بەرپرسانی سەربازی و زانیاریی ئەمەریکا بە شێوەیەکی زیاتردا پشتگیری ئەرکی دژە تیرۆر لە کامپ لیمۆنیێ لە جیبوتی، کینیا و خودی سۆماڵیلاند دەکەن. دوو ئامانجی سەرەکی بۆ کردارەکانی ئەمەریکا هەبووە: بارەگای دەوڵەتی ئیسلامی لە چیاکانی گۆلیس لە پۆنتلاند، نزیک بۆساسۆ، و شەڕی فراوانتر دژی ئەلشەباب.

ئەو بیرۆکەیەی کە پشتگیری سۆماڵیلاند واتە قوربانیکردنی هاوکاری سۆماڵ، لەسەر گریمانەی گەمژانە بنیات نراوە و بە شێوەیەکی بنەڕەتی دەری دەخاتەوە هاوبەشێتی لەگەڵ موقدیشۆ چەندە لاوازە.

یەکەم، پۆنتلاند و شەڕی دژی دەوڵەتی ئیسلامی لەبەرچاو بگرە. پۆنتلاند ڕەنجی لە حکومەتی فێدراڵی موقدیشۆ دەبێت، چونکە حەسەن شێخ مەحموودی سەرۆکی سۆماڵ ــ کە هەڵنەبژێردراوە بەڵکو دەستنیشان کراوە و ئێستاش خولی دەستوورییەکەی بەسەرچووە ــ مافەکانی فێدراڵی هەرێمەکان وەکو پۆنتلاند ڕەت دەکاتەوە. هەرچەندە پۆنتلاند و سۆماڵیلاند ڕکەبەرن و کێشەی سنووریان هەیە، بەڵام هاوکاریش دەکەن. لە کاتێکدا پۆنتلاند بۆ ئێستا لە حکومەتی فێدراڵیدا ماوە، هەوڵی ناوەندیکردنی موقدیشۆ بە هەمان ئەندازە کە دەکرێت پۆنتلاند ملکەچ بکات، دەکرێت ناچاری بکات ڕێگای سۆماڵیلاند بگرێت.

هەروەها مانای نییە کە پۆنتلاند هاوکاری بۆ گەمارۆدان و بەرەنگاربوونەوەی دەوڵەتی ئیسلامی ڕابگرێت. هەرچەندە هەندێک بەرپرسی سۆماڵی و ئەو بەرپرسانی زانیاریی تورکیا کە پشتیوانیان دەکەن خەون بەوە دەبینن بتوانن دەوڵەتی ئیسلامی وەکو ئامرازێک دژی سۆماڵیلاند بەکاربهێنن، بەڵام پۆنتلاند ئەگەری نییە هاوکاری دژە تیرۆر ڕاوەستێنێت. پایتەختەکەی، گارۆوێ، شارۆچکەیەکی ئارام و ناوخوایییە کە بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە پشت بە بازرگانی سۆماڵیلاند دەبەستێت؛ داهاتووی ئابووریی فراوانتری پۆنتلاند بە بەندەری بۆساسۆوە گرێدراوە، کە تەنیا ٤٤ میل دوورە لە بارەگای چیایی دەوڵەتی ئیسلامی لە سۆماڵیلاند.

هاوکاری سۆماڵ لە پەیوەندی بە ئەلشەبابەوە ئاڵۆزترە. هەرچەندە ئەلشەباب مەترسی بۆ حکومەتی دەستنیشانکراوی سەرۆک حەسەن شێخ مەحموود دروست دەکات، بەڵام گەندەڵیی سەرۆک وا دەکات تەنانەت هێزی تایبەتی دانەب کە لەلایەن ئەمەریکا ڕاهێنان پێکراوەش نەتوانێت سەرکەوێت. لەو نێوەندەدا، یەکەی گۆرگۆر کە لەلایەن تورکیاوە ڕاهێنان پێکراوە، هەمان ئەندازە ڕەنگە پشتگیری ئەلشەباب بکات کە ڕەنگە دژی ئەندامانی بجەنگێت. حەسەن شێخ مەحموود جار لە دوای جار خۆی وەک ئەو کەسە نیشان داوە کە زیاتر ئامادەیە هێزەکانی سۆماڵ دژی ڕکەبەرانی سیاسی یان پێشەنگەکانی هەرێمە فێدراڵییە بەربەرەکانەکان بەکاربهێنێت وەک لەوەی ئیسلامییەکان تێکبشکێنێت. ئەمڕۆ مەحاڵە لە موقدیشۆ کارێکی بازرگانی بەڕێوە ببەیت یان بینایەک دروست بکەیت بەبێ مۆڵەتی ئەلشەباب. سۆماڵییەکان زیاتر ئامادەن متمانە بە دادوەریی ئەلشەباب بکەن وەک لە دادگاکانی دەوڵەت، بەهۆی خێرایی جێبەجێکردن و ئەوەی کە بە کەمتر گەندەڵ دەبینرێت.

لە ئەنجامدا، شێوازی ئێستای سۆماڵ هاوشێوەی ئەوەیە کە ئەمەریکا لە پاکستان تاقی دەکاتەوە. لە کاتێکدا واشنتن ملیاران دۆلار سەرف کرد بۆ پشتگیریکردنی هەوڵەکانی دژە تیرۆری پاکستان، مەترسییەکی ئاکاری دروست کرد کە بەردەوامیی هاوکاریی سەربازیی پڕقازانج پێویستی بەوە بوو کە هێزەکانی پاکستان هەرگیز بە تەواوی تاڵیبان، ئەلقاعیدە یان گرووپەکانی دیکەی تووندڕەوی دیوبەندی تێکنەشکێنن. ئەگەر ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی باوەڕی بەوە هەبێت کە تێکشکاندنی ئەلشەباب پێویستی بە قوربانیکردنی ئاواتەکانی سۆماڵیلاندی دیموکراتی، ڕۆژئاواخواز و ئاسوودە هەیە و بەدەستهێنانی ڕەزامەندیی حکومەتی موقدیشۆ، کە چەندین جار خۆی پیشان داوە لە یاریدەدەری چین و ژێردەستی تورکیا زیاتر نییە، ئەوا ئەمەریکییەکان دەمرن.

هاوکاریی دژە تیرۆر و زۆرلێکردن یەک شت نین. تاکە ڕێگای ئەوەی بە ڕاستی کەنداوی عەدەن بپارێزرێت و لە کۆتاییدا دەستکەوتەکانی ئەلشەباب لە سۆماڵ پاشەکشە پێ بکرێت، ئەوەیە کە دان بە سۆماڵیلاند بنرێت و هاوبەشێتی لەگەڵ بکرێت، پاشان ئاسایش لە پۆنتلاند و جوبالاند جێگیر بکرێت، و لە کۆتاییدا ئەلشەباب لاواز بکرێت و پاشان لەگەڵی مامەڵە بکرێت، بەبێ موقدیشۆ، نەک بە شێوەیەک کە پێویست بێت بە دڵنیایی هاوبەشێتی لەگەڵی بکرێت.